kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Yeşil Düdükçün (Tringa ochropus)
VS
Seçildi Kara Kızılbacak (Tringa erythropus)

Yeşil Düdükçün

Tringa ochropus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kare beyaz kuyruk sokumu, koyu kanat altı, şeritsiz koyu üst kanat ve keskin ıslık.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yeşil Düdükçün (Tringa ochropus, Green Sandpiper), koyu üstlü, beyaz karınlı ve kısa yeşilimsi bacaklı bir kıyı kuşudur. Koyu göğüs ile beyaz karın arasındaki sınır belirgindir. Havalandığında beyaz kuyruk sokumu göze çarpar.

Genel Görünüm ve Duruş

Görece dolgun gövdeli, kısa boyunlu görünür. Düz gagası, birçok uzun gagalı kıyı kuşuna göre kısa ve sağlamdır; dip kısmı yeşilimsi olabilir. Yürürken başını ve kuyruğunu aşağı yukarı oynatabilir.

Sırtı koyu kahverengidir; küçük açık beneklidir. Göz çevresindeki beyaz halka ve gaga ile göz arasındaki kısa açık kaş dikkat çeker. Kaş göz arkasında uzun bir çizgi halinde sürmez. Boyun ve göğüsteki koyu çizgiler, üreme giysisinde daha belirgindir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı tüy görünüşündedir. Dişiler ortalamada biraz daha iri olsa da ölçüler büyük ölçüde örtüşür. 2021 tarihli yaş ve eşey rehberi, güvenilir eşey tayini için DNA incelemesini önerir. Fotoğrafta daha iri görünen kuşa kesin olarak dişi denmez.

Genç kuşta sırt ve kanat örtülerindeki açık benekler daha sıcak sarımsı kahverengidir. Taze tüyler daha düzenli görünür. Kışa doğru aşınan benekler silikleşir; yaş ayrımı yalnız sırtın benekli olup olmamasına dayanmaz. Kanattaki eski ve yeni tüylerin dağılımı da önemlidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatların hem üstü hem altı çok koyudur; geniş beyaz bir kanat şeridi yoktur. Beyaz kuyruk sokumunun gerisindeki kuyrukta kalın koyu bantlar görülür. Naturalis rehberinde ayakların kuyruğun gerisine taşmadığı belirtilir. İlk kaçış birkaç metre alçak ve zikzaklı olabilir; sonra yükselir.

Ses ve Davranış

Havalanırken çıkan berrak, ince ıslık çoğu kez üç heceli bir dizi gibi duyulur. Üreme dönemindeki uçuş gösterisinin sesi farklıdır. Genellikle tek başına görülür.

Karıştırılabilecek Türler

Orman Düdükçünü (Tringa glareola, Wood Sandpiper) daha ince yapılı, uzun boyunlu ve uzun sarı-yeşil bacaklıdır. Açık kaşı gözün arkasına uzanır; üst tarafı daha açık ve daha çok desenlidir. İkisinin de kuyruk sokumu beyazdır. Orman Düdükçününün açık kanat altı ve daha ince, sık kuyruk bantları ayrımda yararlıdır.

Dere Düdükçününün (Actitis hypoleucos, Common Sandpiper) kuyruğu, kapalı kanat uçlarının gerisinde daha belirgin uzanır. Göğsün yanından kanadın önüne doğru yükselen beyaz kama ve uçuşta görülen beyaz kanat şeridi önemlidir. Bu şerit Yeşil Düdükçünde yoktur.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanları ağaçlı bataklıklar, ıslak ormanlar, turbalıklar ve yavaş akan suların çevresidir. Orman ile sığ tatlı suyun yan yana bulunduğu alanlar önemlidir. Göçte ve kışın küçük göletler, hendekler, dereler ve arıtma alanlarını da kullanabilir; yalnız geniş kıyı çamurluklarında aranmaz.

Yuva Yeri

Çoğunlukla ağaçtaki eski kuş veya sincap yuvasına yumurtlar; yerde yuvalama da bildirilmiştir. BTO’nun derleme hesabında tipik sayı dört yumurta, aralık 2–4’tür. Kuluçka 20–23 gün sürer ve ağırlıklı olarak dişi tarafından yürütülür. İnce yavru tüyleriyle kaplı, erken hareketlenen yavrular için uçuşa geliş süresi 27–29 gün olarak verilir. Bu derleme değerleri, Türkiye’de ölçülmüş bir yuva dizisinin sonucu değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İngiltere’nin Hertfordshire bölgesinde 1982–1991 arasında yapılan sayımlar ve renkli halkalı kuş gözlemleri, alan kullanımının mevsimle değişebildiğini gösterdi. Kuşlar yaz ve sonbaharda çakıl ocakları çevresindeyken kışın eski su teresi yetiştirme alanları ile dere kenarlarına daha çok yöneliyordu. Bu, aynı kuşun yılın her döneminde aynı tip alanı kullanması gerekmediğini gösterir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, üreme alanını İskandinavya ve Almanya’dan kuzeydoğu Sibirya’ya uzanan tayga sulak alanları olarak verir; güneyde Orta Asya ve kuzeydoğu Çin’e de ulaşır. Kışın Britanya Adaları’ndan Afrika’ya ve Asya’nın güneyi üzerinden Japonya ile Filipinler’e uzanan geniş bir alandadır. Tek alt türlü kabul edilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’den somut bir örnek, İzmir’deki Gediz Deltasıdır. Onmuş ve Siki’nin 2011 çalışması, 1990–2007 arasında toplanan kayıtlarda Yeşil Düdükçünü dört mevsimde de bildirmiştir. İlkbahar ve sonbaharda daha yaygın, yaz ve kışın daha seyrektir. Tablo türü üreyenler arasında işaretlemez. Yazın görülmesi tek başına yuva kanıtı olmadığı gibi, bu yerel sıklık bütün Türkiye’ye genellenemez.

Göç Yolculuğu

Göçmendir, ancak bütün bireyler Afrika’ya kadar gitmez; Avrupa’nın ılıman kesimlerinde de kışlayanlar vardır. Britanya’da az sayıda kuşun İskoçya’da üremesi, ülkenin genel olarak geçiş ve kışlama alanı olmasına engel değildir. Aynı ülkedeki farklı mevsim kayıtları, aynı bireylerin yıl boyunca yerinde kaldığını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcekler ve larvaları, örümcekler, solucanlar, küçük kabuklular ve yumuşakçalar besinine girer. Küçük balıklar ve iribaşlar da alınabilir; yalnız tek bir av grubuyla beslenmez.

Nasıl Avlanır?

Su kenarında yürüyerek veya sığ suya girerek besin arar. İngiltere’de Lemsford Springs’te 2012/13–2014/15 kışlarını kapsayan davranış çalışması, buradaki kuşların küçük su omurgasızlarıyla, özellikle Gammarus pulex adlı tatlı su kabuklusuyla beslendiğini anlatır. Bu yerel avın baskınlığı, Türkiye’deki bütün bireylerin aynı besine bağımlı olduğu anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Kışlama Yerine Dönüş Bir kışlama yeri kuş için yıllarca önem taşıyabilir. İngiltere’nin Hertfordshire bölgesindeki 1982–1991 araştırması, renkli halkalarla tanınan bireylerin aynı kışlama noktalarına döndüğünü gösterdi. Bir kıştan sonrakine dönüş oranı yüzde 83,5 olarak bildirildi. Bu sayı doğrudan hayatta kalma oranı değildir: dönmeyen bir kuşun başka bir yerde bulunması da mümkündür. Araştırmada dönüş oranı ile ilk kışın donlu gece sayısı arasında olumsuz ilişki vardı; tek başına bu ilişki, kaybolan her kuşun soğuktan öldüğünü kanıtlamaz. ## İki Göç, İki Farklı Hız Gidiş ve dönüş göçü aynı hızda olmayabilir. Güney Britanya’da kışlayan Yeşil Düdükçünleri konu alan 2024 araştırmasının BTO özetine göre, Hertfordshire’da 2013–2022 arasında 19 kuşa ışık kaydı yapan konum belirleyici veya GPS takıldı. İzlenen kuşların üreme alanları Finlandiya, İsveç ve Norveç’teydi. Kuzeye yolculuk 2–5, güneye dönüş 8–16 gün sürdü. Bu küçük, kuzeyde kışlayan topluluğun yolculuklarıdır; Türkiye’den geçen bütün kuşlara aynı süre ve rota verilmez. Işığa dayanan konum tahmini de GPS kadar ayrıntılı bir iz değildir. ## İzleyici Davranışı Değiştirir mi? İzleyicinin kuşa etkisi ayrıca sınanmalıdır. İngiltere’deki Lemsford Springs araştırması, 2012/13–2014/15 kışlarında yedi bireyin 507 gözlem dönemini karşılaştırdı; dördüne çalışma sırasında izleyici takılmıştı. İzleyici taşıyan kuşların beslenmeye ayırdığı sürede anlamlı fark bulunmadı, ancak tüy düzeltmeye daha fazla zaman ayırdılar. Bu artış takılmanın ardından zamanla azalma eğilimindeydi. Yazarlar örneklemin küçük olduğunu vurguladı: belirgin bir zarar saptanmaması, her türde ve her cihazda etki olmayacağını göstermez.

Kara Kızılbacak

Tringa erythropus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Üremede kara ve ince beyaz benekli gövde; çok uzun kırmızı bacak; ince kırmızı-kara gaga; beyaz sırt-sağrı kaması ve beyaz kanat çizgisiz koyu kanat

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Kızılbacak (Tringa erythropus), ince gövdeli, uzun bacaklı ve iğne gibi uzun gagalı bir kıyı kuşudur. Yaz giysisinin siyah zemini üzerindeki beyaz benekler dikkat çeker. Sonbahar ve kışta üstü gri, altı beyaz görünür.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga siyahımsıdır; kırmızı özellikle alt gaganın tabanındadır. Gaga ince ve düze yakın, ucu hafif aşağı kıvrıktır.

Yazın siyah gövde üzerinde beyaz tüy kenarları bulunabilir; koyu görünüş tekdüze bir siyah boya gibi düşünülmemelidir. Kış giysisinde gözün önündeki koyu çizginin üzerinde dar beyaz bir kaş bulunur. Üst taraf Kızılbacağınkinden daha açık ve sade gridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi genellikle daha açık renklidir; baş ve alt taraf tüylerinde daha fazla beyaz uç bulunabilir. Bu değişken fark kesin eşey tayini sağlamaz.

Genç kuş kış erişkininden kahverengimsi ve daha koyudur. Üstte yoğun açık benekler, gri alt tarafta kahverengimsi enine çizgiler vardır; çene ve boğaz beyazımsıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz kanat altı örtüleri ve koltuk altı, koyu uçuş tüylerinden ayrılır. Sırtın beyaz alanı da açığa çıkar.

Ses ve Davranış

Uçuş çağrısı keskin, hızlı bir “tü-vit” ıslığıdır; ses önce alçalıp sonra yükselir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızılbacak (Tringa totanus) daha toplu ve kahverengi görünür. Uçuşta belirgin geniş beyaz arka kanat kenarını açar. Kara Kızılbacakta bu geniş beyaz bant bulunmaz; uzun ince gaga ve daha zarif yapı da karşılaştırmaya katılır.

Yeşilbacakta (Tringa nebularia) gaga hafif yukarı kıvrıktır; bacaklar yeşilimsi, alt taraf beyazdır. Uçuşta onun da sırt ortasında geniş beyaz alan görüldüğünden, beyaz sırt tek başına Kara Kızılbacağı kanıtlamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzey Avrupa’daki üreme ortamı ağaçlı tundra, tayga bataklıkları ve turbalıklardır. Orman kenarındaki açık, nemli kesimler önemlidir. Buradaki yuva çevresi ile göç sırasında kullanılan tuzlu veya acı su havuzları, türün yaşam döngüsünün farklı bölümleridir.

Yuva Yeri

Kuzey Avrasya üremesini özetleyen Bouglouan hesabında yuva, ot ve yapraklarla döşenen sığ bir yer çukurudur. Genellikle 4 yumurta, son yumurtadan başlayarak 23–24 gün kuluçka verilir. Erkek bakımın çoğunu üstlenebilir; yavrular yaklaşık 28 günde uçar.

Oiseaux.net’in kuzey üreme ortamını anlatan hesabı yaklaşık 21 gün kuluçka bildirir; sürenin hangi yumurtadan sayıldığını belirtmez. Kaynaklar arasındaki bu fark korunmalıdır; iki değerin ortasından yeni bir kesin gün hesaplanamaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında tuzlalar, çamurlu haliçler ve acı su lagünleri kullanılır. Beslenirken su gövdesinin altına kadar ulaşabilir. Kuzeydeki yuva yerinden farklı olan bu sığlıklar, su içindeki avlara erişim sağlar.

Dünya Yayılışı

AviList bu türü alt türlere ayrılmayan Spotted Redshank adıyla kabul eder. Üreme kuşağı İskandinavya’dan Rusya içlerinden geçerek Kuzeydoğu Sibirya’daki Çukotka’ya uzanan ağaçlı tundradır. Kış alanları güney Britanya Adaları ve tropikal Afrika’dan Güney Asya üzerinden Güneydoğu Çin ile Tayvan’a yayılır. Üreme alanıyla kış alanı aynı değildir; bütün bireyler bu geniş kuşağın tamamını dolaşmaz.

Türkiye’deki Durumu

İzmir Gediz Deltası’nın 1990–2007 kayıtlarını inceleyen İngilizce araştırma, Kara Kızılbacağı geçiş göçmeni ve kış ziyaretçisi olarak sınıflandırır. Mevsim analizi, üç gözlemcinin 432 gözleminden oluşan ve bütün kıyı kuşlarını kapsayan 5.043 kayda dayanır; her hafta için en yüksek sayı kullanılmıştır. Bu yerel veri türün deltadaki durumunu anlatır, bütün Türkiye’ye ait eşzamanlı sayım değildir.

BirdLife’ın 2021 Avrupa ekinde Türkiye için ayrı bir kış nüfusu satırı verilmez. Belge, kış alanındaki bazı ülkelerin veri bildirmediğini açıkça belirtir. Bu boşluk, Türkiye’de türün kışlamadığını göstermez; Gediz’in tarihli saha kayıtlarıyla birlikte okunmalıdır. Bu kaynaklardan güncel bir Türkiye toplamı veya ülke çapında artış-azalış yüzdesi çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Nicole Bouglouan’ın kuzey Avrasya yaşam döngüsünü özetleyen uzman hesabı, dişilerin erkek ve gençlerden önce güneye ayrılabildiğini anlatır. Bu genel örüntü Türkiye’deki tek bir erken kaydın dişi olduğunu göstermez; eşey, gözlem tarihinden bağımsız kanıt ister.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri arasında su böcekleri, küçük yumuşakçalar ve başka sucul omurgasızlar vardır. Uzun gagasıyla yumuşak zeminden av çıkarabilir, su yüzeyindeki böcekleri de alabilir.

Nasıl Avlanır?

Yüzerken başını suya daldırıp gövdesini öne eğebilir. Gagasını su içinde yanlara süpürerek, yüzeyden toplayarak veya zemini yoklayarak avlanır.

Gana’nın Songor ve Keta lagünlerinde Ekim–Kasım 1994’te yapılan gözlemlerde Kara Kızılbacak, küçük balıklarla beslenen toplu gruplara katılmıştır. Araştırmacılar, gagası kısmen su içindeyken ilerleme ve gagayı yanlara süpürme gibi yöntemler tarif eder. Bu sonuç, Türkiye’nin her sulak alanında balığın başlıca besin olduğunu göstermez.

İlginç Bilgiler

## Besin Topağından Çimlenen Tohum İspanya’nın güneybatısındaki Odiel tuzlalarında 2001 ilkbaharında toplanan dokuz Kara Kızılbacak besin topağının beşinde sağlam tohum bulundu. Bunlar kuşun ağızdan çıkardığı sindirilememiş parçalardır. 2006’da yayımlanan çalışmada bu örneklerden ayrılan dokuz sağlam tohumun beşi, 2003’teki 30 günlük laboratuvar denemesinde çimlendi. Sonuç, besini çoğunlukla hayvansal olan bir kuşun canlı tohum taşıyabildiğini gösterir. Fakat tohumların kuşla ne kadar yol aldığı izlenmemiştir. ## Toplu Hareket ve Nedeni Gana’da Songor ve Keta lagünlerinin Ekim–Kasım 1994 gözlemlerinde, Kara Kızılbacağın bulunduğu 47 beslenen grup kaydının 14’ü, yönü eşgüdümlü veya çok sıkışık toplu beslenme olarak sınıflandırılmıştır. Araştırmacılar gruplar oluşmadan önceki ve sonraki balık yoğunluğunu güvenilir biçimde ölçememiştir. Bu nedenle “birlikte avlanma avı artırdı” açıklaması, gözlenen toplu hareketten ayrı bir yorum olarak kalır; kesinleşmiş bir iş bölümü deneyi değildir. ## Yerel Zirve ile Ülke Toplamı Gediz Deltası’nın 1990–2007 gözlem derlemesindeki Kara Kızılbacak en yüksek sayısı, yılın 41. haftasında 500 bireydir. Değer, 2011’de yayımlanan araştırmanın haftalık gözlem kayıtlarından gelir; kış ortası toplamı veya Türkiye nüfusu değildir. Aynı çalışma, mevsim analizinde rastlantısal gözlemlerin bütün deltayı kapsamadığını özellikle belirtir. Yerel bir zirveyle ülke toplamının ayrı tutulması bu nedenle önemlidir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...