kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Yeşil Düdükçün (Tringa ochropus)
VS
Seçildi Kızılbacak (Tringa totanus)

Yeşil Düdükçün

Tringa ochropus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kare beyaz kuyruk sokumu, koyu kanat altı, şeritsiz koyu üst kanat ve keskin ıslık.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yeşil Düdükçün (Tringa ochropus, Green Sandpiper), koyu üstlü, beyaz karınlı ve kısa yeşilimsi bacaklı bir kıyı kuşudur. Koyu göğüs ile beyaz karın arasındaki sınır belirgindir. Havalandığında beyaz kuyruk sokumu göze çarpar.

Genel Görünüm ve Duruş

Görece dolgun gövdeli, kısa boyunlu görünür. Düz gagası, birçok uzun gagalı kıyı kuşuna göre kısa ve sağlamdır; dip kısmı yeşilimsi olabilir. Yürürken başını ve kuyruğunu aşağı yukarı oynatabilir.

Sırtı koyu kahverengidir; küçük açık beneklidir. Göz çevresindeki beyaz halka ve gaga ile göz arasındaki kısa açık kaş dikkat çeker. Kaş göz arkasında uzun bir çizgi halinde sürmez. Boyun ve göğüsteki koyu çizgiler, üreme giysisinde daha belirgindir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı tüy görünüşündedir. Dişiler ortalamada biraz daha iri olsa da ölçüler büyük ölçüde örtüşür. 2021 tarihli yaş ve eşey rehberi, güvenilir eşey tayini için DNA incelemesini önerir. Fotoğrafta daha iri görünen kuşa kesin olarak dişi denmez.

Genç kuşta sırt ve kanat örtülerindeki açık benekler daha sıcak sarımsı kahverengidir. Taze tüyler daha düzenli görünür. Kışa doğru aşınan benekler silikleşir; yaş ayrımı yalnız sırtın benekli olup olmamasına dayanmaz. Kanattaki eski ve yeni tüylerin dağılımı da önemlidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatların hem üstü hem altı çok koyudur; geniş beyaz bir kanat şeridi yoktur. Beyaz kuyruk sokumunun gerisindeki kuyrukta kalın koyu bantlar görülür. Naturalis rehberinde ayakların kuyruğun gerisine taşmadığı belirtilir. İlk kaçış birkaç metre alçak ve zikzaklı olabilir; sonra yükselir.

Ses ve Davranış

Havalanırken çıkan berrak, ince ıslık çoğu kez üç heceli bir dizi gibi duyulur. Üreme dönemindeki uçuş gösterisinin sesi farklıdır. Genellikle tek başına görülür.

Karıştırılabilecek Türler

Orman Düdükçünü (Tringa glareola, Wood Sandpiper) daha ince yapılı, uzun boyunlu ve uzun sarı-yeşil bacaklıdır. Açık kaşı gözün arkasına uzanır; üst tarafı daha açık ve daha çok desenlidir. İkisinin de kuyruk sokumu beyazdır. Orman Düdükçününün açık kanat altı ve daha ince, sık kuyruk bantları ayrımda yararlıdır.

Dere Düdükçününün (Actitis hypoleucos, Common Sandpiper) kuyruğu, kapalı kanat uçlarının gerisinde daha belirgin uzanır. Göğsün yanından kanadın önüne doğru yükselen beyaz kama ve uçuşta görülen beyaz kanat şeridi önemlidir. Bu şerit Yeşil Düdükçünde yoktur.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanları ağaçlı bataklıklar, ıslak ormanlar, turbalıklar ve yavaş akan suların çevresidir. Orman ile sığ tatlı suyun yan yana bulunduğu alanlar önemlidir. Göçte ve kışın küçük göletler, hendekler, dereler ve arıtma alanlarını da kullanabilir; yalnız geniş kıyı çamurluklarında aranmaz.

Yuva Yeri

Çoğunlukla ağaçtaki eski kuş veya sincap yuvasına yumurtlar; yerde yuvalama da bildirilmiştir. BTO’nun derleme hesabında tipik sayı dört yumurta, aralık 2–4’tür. Kuluçka 20–23 gün sürer ve ağırlıklı olarak dişi tarafından yürütülür. İnce yavru tüyleriyle kaplı, erken hareketlenen yavrular için uçuşa geliş süresi 27–29 gün olarak verilir. Bu derleme değerleri, Türkiye’de ölçülmüş bir yuva dizisinin sonucu değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İngiltere’nin Hertfordshire bölgesinde 1982–1991 arasında yapılan sayımlar ve renkli halkalı kuş gözlemleri, alan kullanımının mevsimle değişebildiğini gösterdi. Kuşlar yaz ve sonbaharda çakıl ocakları çevresindeyken kışın eski su teresi yetiştirme alanları ile dere kenarlarına daha çok yöneliyordu. Bu, aynı kuşun yılın her döneminde aynı tip alanı kullanması gerekmediğini gösterir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, üreme alanını İskandinavya ve Almanya’dan kuzeydoğu Sibirya’ya uzanan tayga sulak alanları olarak verir; güneyde Orta Asya ve kuzeydoğu Çin’e de ulaşır. Kışın Britanya Adaları’ndan Afrika’ya ve Asya’nın güneyi üzerinden Japonya ile Filipinler’e uzanan geniş bir alandadır. Tek alt türlü kabul edilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’den somut bir örnek, İzmir’deki Gediz Deltasıdır. Onmuş ve Siki’nin 2011 çalışması, 1990–2007 arasında toplanan kayıtlarda Yeşil Düdükçünü dört mevsimde de bildirmiştir. İlkbahar ve sonbaharda daha yaygın, yaz ve kışın daha seyrektir. Tablo türü üreyenler arasında işaretlemez. Yazın görülmesi tek başına yuva kanıtı olmadığı gibi, bu yerel sıklık bütün Türkiye’ye genellenemez.

Göç Yolculuğu

Göçmendir, ancak bütün bireyler Afrika’ya kadar gitmez; Avrupa’nın ılıman kesimlerinde de kışlayanlar vardır. Britanya’da az sayıda kuşun İskoçya’da üremesi, ülkenin genel olarak geçiş ve kışlama alanı olmasına engel değildir. Aynı ülkedeki farklı mevsim kayıtları, aynı bireylerin yıl boyunca yerinde kaldığını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcekler ve larvaları, örümcekler, solucanlar, küçük kabuklular ve yumuşakçalar besinine girer. Küçük balıklar ve iribaşlar da alınabilir; yalnız tek bir av grubuyla beslenmez.

Nasıl Avlanır?

Su kenarında yürüyerek veya sığ suya girerek besin arar. İngiltere’de Lemsford Springs’te 2012/13–2014/15 kışlarını kapsayan davranış çalışması, buradaki kuşların küçük su omurgasızlarıyla, özellikle Gammarus pulex adlı tatlı su kabuklusuyla beslendiğini anlatır. Bu yerel avın baskınlığı, Türkiye’deki bütün bireylerin aynı besine bağımlı olduğu anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Kışlama Yerine Dönüş Bir kışlama yeri kuş için yıllarca önem taşıyabilir. İngiltere’nin Hertfordshire bölgesindeki 1982–1991 araştırması, renkli halkalarla tanınan bireylerin aynı kışlama noktalarına döndüğünü gösterdi. Bir kıştan sonrakine dönüş oranı yüzde 83,5 olarak bildirildi. Bu sayı doğrudan hayatta kalma oranı değildir: dönmeyen bir kuşun başka bir yerde bulunması da mümkündür. Araştırmada dönüş oranı ile ilk kışın donlu gece sayısı arasında olumsuz ilişki vardı; tek başına bu ilişki, kaybolan her kuşun soğuktan öldüğünü kanıtlamaz. ## İki Göç, İki Farklı Hız Gidiş ve dönüş göçü aynı hızda olmayabilir. Güney Britanya’da kışlayan Yeşil Düdükçünleri konu alan 2024 araştırmasının BTO özetine göre, Hertfordshire’da 2013–2022 arasında 19 kuşa ışık kaydı yapan konum belirleyici veya GPS takıldı. İzlenen kuşların üreme alanları Finlandiya, İsveç ve Norveç’teydi. Kuzeye yolculuk 2–5, güneye dönüş 8–16 gün sürdü. Bu küçük, kuzeyde kışlayan topluluğun yolculuklarıdır; Türkiye’den geçen bütün kuşlara aynı süre ve rota verilmez. Işığa dayanan konum tahmini de GPS kadar ayrıntılı bir iz değildir. ## İzleyici Davranışı Değiştirir mi? İzleyicinin kuşa etkisi ayrıca sınanmalıdır. İngiltere’deki Lemsford Springs araştırması, 2012/13–2014/15 kışlarında yedi bireyin 507 gözlem dönemini karşılaştırdı; dördüne çalışma sırasında izleyici takılmıştı. İzleyici taşıyan kuşların beslenmeye ayırdığı sürede anlamlı fark bulunmadı, ancak tüy düzeltmeye daha fazla zaman ayırdılar. Bu artış takılmanın ardından zamanla azalma eğilimindeydi. Yazarlar örneklemin küçük olduğunu vurguladı: belirgin bir zarar saptanmaması, her türde ve her cihazda etki olmayacağını göstermez.

Kızılbacak

Tringa totanus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu-kırmızı bacak; kırmızı tabanlı düz gaga; beyaz sırt kaması; geniş beyaz arka kanat kenarı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızılbacak, kahverengi gövdeli, görece dolgun bir kıyıkuşudur. Erişkinin turuncu kırmızı bacakları dikkat çeker. Ancak kızıl bacak başka türlerde de görülebilir; tanımada gaganın biçimi, vücut oranları ve kendiliğinden uçarken açılan kanat deseni birlikte kullanılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisinde üst taraf koyu kahverengi ve desenlidir; açık alt tarafta, özellikle boyun ve göğüste koyu çizgi ve benekler artar. Üreme dışındaki erişkinin üst tarafı daha sade kahverengidir, göğüsteki desenler daha belirsizdir. Bu mevsim farkı, iki farklı tür görülüyormuş izlenimi verebilir.

Gaga düzdür; erişkinde tabanı turuncu kırmızı, ucu koyudur. Göz çevresinde ince açık bir halka bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy görünümü benzerdir. Tüylerin koyuluğu veya bir fotoğraftaki büyüklük farkı, tek başına güvenilir eşey tayini sağlamaz. Yaş ve mevsim giysisini ayırmak daha yararlıdır.

İlk sonbaharındaki genç kuşun kanat örtü tüyleri açık benekli, kanadın gövdeye yakın uzun tüyleri açık ve koyu desenlidir. Bacakları sarımsı veya sönük turuncu, gaga tabanı daha mat olabilir. Tüy değiştirdikten sonra bazı gençlik işaretleri azalır; ikinci ilkbaharda yaşı anlamak bazen yalnız kalmış eski tüylerle mümkündür.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanadın arka bölümündeki geniş beyaz alan ve sırtta yukarı doğru uzanan beyaz kama belirgindir. Kuyruk ise ince koyu enine bantlar taşır; sırttaki beyazlığı tamamen desensiz beyaz bir kuyrukla karıştırmamak gerekir. Bu beyaz kanat alanı, benzer su çulluklarını ayırmada çok yararlıdır.

Ses ve Davranış

Çoğu zaman kendisi görülmeden sesi duyulur. Güçlü, ıslığı andıran çağrıları çevredeki kuşları da uyarabilir. Tedirgin olduğunda kuyruğunu aşağı yukarı oynatır; ardından havalanabilir. Bu sesli ve dikkatli davranış, sessizce duran bir kuşun renkleri kadar gözlem için yararlıdır.

Üreme dışındaki dönemde başka kıyıkuşlarıyla birlikte beslenebilir. Gelgit görülen kıyılarda sular yükselince gruplar bir araya gelebilir; su çekilince beslenmek için daha geniş alana yayılırlar.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kızılbacak (Tringa erythropus), özellikle kış giysisinde karışabilir. Daha ince yapılı, uzun bacaklı ve daha uzun gagalıdır; gaganın ucu hafif aşağı eğilebilir. Kışın üst tarafı daha açık gri, yüzündeki kaş daha belirgindir. Kızılbacağın geniş beyaz kanat arka alanı onda bulunmaz. Kara Kızılbacağın siyaha yakın üreme giysisi, kış kuşunda aranacak bir işaret değildir.

Yeşilbacak (Tringa nebularia), yeşilimsi bacakları ve hafif yukarı kıvrılan gri gagasıyla ayrılır. Sırtında beyazlık vardır, fakat geniş beyaz kanat bandı yoktur.

Bataklık Düdükçünü (Tringa stagnatilis), daha narin yapılı, çok ince ve düz gagalıdır. Uzun bacakları soluk sarı veya yeşilimsi gri, göz önündeki açık kaşı belirgindir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede nemli çayırlar, bataklıklar ve suya yakın açık alanları kullanır. Yavruların saklanabileceği uzun otlarla, küçük hayvanları bulabilecekleri daha ıslak bölümlerin birbirine yakın olması önemlidir. Yalnız kısa, tekdüze bir çim örtüsü, bu iki ihtiyacı birlikte karşılamayabilir.

Yuva Yeri

Yuva yerde, otların arasında gizlenen sığ bir çukurdur; içi bitki parçalarıyla döşenir. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı dört, iki eşin katıldığı kuluçka süresi 24 gün olarak verilir. Başka uzman hesapları 22–25 günlük süre bildirir; bütün yuvaların aynı gün açılması beklenmez. Bu değerler Türkiye’deki her yuvada ölçülmüş değişmez süreler değildir.

Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yürüyüp kendi besinlerini toplayabilir, fakat henüz uçamaz. BTO’nun Britanya uzman derlemesi uçabilecek duruma gelme için 25–35 gün verir. Erken yuvadan ayrılmak ile uçabilmek aynı gelişim evresi değildir. Ot kümeleri aralanarak yuva ya da yavru aranmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında sığ tatlı sularda ve kıyı sulak alanlarında beslenir. Yumuşak çamur, suyun sığ kenarı ve açık kıyılar av aramasına olanak sağlar. Üreme yerindeki ot örtüsü ile beslenirken kullandığı açık çamur alanı aynı görünmek zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’nın Atlantik kıyısı ve İzlanda’dan Asya üzerinden Çin’in kuzeydoğusuna uzanır. Kışın Avrupa, Afrika, Arap Yarımadası çevresi ve Asya’nın güneydoğusunda bulunur. Batıdaki bazı nüfuslar yerleşik veya kısmen göçmen, daha doğudakiler ise daha belirgin göçmendir.

Türkiye'deki Durumu

İzmir’deki Gediz Deltası araştırması, 2002’de 17–26, 2006’da 30–37 üreyen çift tahmin etti. Yazarlar, yüksek ikinci tahminin üreme davranışının daha iyi öğrenilmesiyle de ilişkili olabileceğini belirtti; iki sayı tek başına kesin nüfus artışı kanıtı değildir. 1990–2007 mevsim kayıtlarında tür dört mevsimde de bulundu, kışın daha kalabalıktı. Bu sonuçlar Gediz’e aittir ve Türkiye’nin bütün sulak alanlarına aynı sayılarla uygulanamaz.

Göç Yolculuğu

EURING’in Avrupa–Afrika Göç Atlası, halkalanan Kızılbacakların bağlantılarının bölgeye göre değiştiğini gösterir. İzlanda kuşları Britanya Adaları’na yönelirken, başka Avrupa nüfuslarının güneybatı Avrupa ve Afrika ile bağlantıları vardır. Doğu bölgesinin kayıtları azdır; doğu Avrupa Rusyası ile Orta Doğu arasındaki bağlantılar, Türkiye’deki her kuşa tek bir rota atamak için yeterli değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Üreme döneminde böcek, solucan ve örümcekler alır. Üreme dışındaki besinleri arasında küçük yumuşakçalar ve kabuklular, bazen de küçük balıklar bulunur. Bu mevsim farkı, nemli çayırlardaki besinlerle kıyı çamurunda bulunan hayvanların aynı olmadığını gösterir; tek bir avın görülmesi bütün besin listesini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Çamurlu sığlıklarda gagasıyla yüzeydeki küçük avları toplar; yumuşak zemine gagasını sokarak da beslenir. Görerek yüzeyden toplamak ile gagayı zemine sokmak birlikte görülebilen yöntemlerdir. Bu nedenle yalnız tek bir beslenme hareketiyle sınırlanmaz.

İlginç Bilgiler

## Gerçek Yuva ve Deney Düzeneği İngiltere’nin Wash kıyısındaki dört tuzlu bataklıkta, 2013’te iki alandaki sekiz ve 2014’te diğer iki alandaki sekiz sığır GPS ile izlendi. Yuva çiğnenme deneyi ise 2013’te yalnız bir bataklıkta yapıldı: 30 noktaya, basıldığında kırılan diskler yerleştirildi. Bunlar gerçek yumurtalı Kızılbacak yuvaları değildi. Çalışma, sığır hareketiyle çiğnenme riskini karşılaştırıyordu; bütün gerçek yuvaların başarısını ölçmüyordu. ## Sığırların Yoğunlaştığı Yerler İngiltere’nin Wash kıyısındaki aynı 2013–2014 çalışmasında sığırlar alanlara eşit dağılmadı. Deniz setine yakın, zemini daha yüksek ve otlarla kaplı bölümlerde yoğunlaştılar; bunlar Kızılbacakların yuva için kullandığı yerlerle örtüşüyordu. Yalnız toplam sığır sayısını bütün bataklığın büyüklüğüne bölmek, yuvanın yakınındaki riski gizleyebilir. Yapay yuva deneyi bu ilişkiyi destekledi; gerçek yuvaların aynı oranda kaybedildiği sonucu çıkarılamaz. ## Bulgudan Yönetim Önerisine İngiltere’nin Wash kıyısındaki 2013–2014 araştırmasında öneri, otlatmayı her yerde kaldırmak değildi. Yazarlar, yuvaların etkin olduğu dönemde sığırları yuva bölgelerinden uzak tutmayı, otlatmayı geciktirmeyi veya alanları sırayla kullandırmayı önerdi. Bu bir yönetim önerisidir; bu çalışmada bütün seçeneklerin karşılaştırıldığı bir koruma deneyi yapılmadı. Türkiye’de uygulanacak takvim, yerel üreme dönemi ve bitki örtüsüyle ayrıca değerlendirilmelidir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...