kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Yeşilbacak (Tringa nebularia)
VS
Seçildi Kızılbacak (Tringa totanus)

Yeşilbacak

Tringa nebularia

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Hafif kalkık gaga, beyaz sırt kaması, uzun yeşilimsi bacak ve üç heceli çağrı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yeşilbacak (Tringa nebularia, Common Greenshank), uzun bacaklı, güçlü ve hafif yukarı kıvrık gagalı bir düdükçündür. Yeşilimsi bacakları, açık gövdesi ve uçuşta beliren sırt deseni birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme dışındaki erişkinin sırtı soluk gri, altı beyazdır; baş ve göğüs üstünde ince koyu çizgiler kalabilir. Üreme giysisinde üstteki koyu işaretler ve göğüs lekeleri daha belirgindir. Kuyruk beyaz zemin üzerinde koyu bantlıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı genel giysiyi taşır. Halkalama rehberi de tüy görünümünü iki eşey için benzer olarak verir. Fotoğrafta daha uzun gagalı görünen bireyi kesinlikle dişi diye adlandırmak uygun değildir. Görüntüdeki gaga uzunluğu tek başına güvenilir bir eşey işareti değildir.

İspanya’nın Aragon bölgesi için hazırlanmış halkalama rehberinde, ilk sonbaharındaki gencin koyu kahverengi üst tüyleri geniş açık kenarlı olarak anlatılır. Özellikle kanadı örten küçük tüylerde düzenli, açık kenarlı bir desen vardır. Erişkinin daha sade gri görünümüyle bu gençlik deseni karıştırılmamalıdır.

Aragon rehberine göre tüy yenilenmesi her erişkinde aynı zamanda başlamaz: kimi kuş üreme alanında başlayıp göçte ara verir, kimi kışlama alanına ulaşınca başlar. Gençlerin yenilenmesi kısmidir. İlkbaharda eski ve çok aşınmış gençlik telekleri, yeni tüylerle yan yana kalabilir; bu ayrıntılar her fotoğraftan okunamaz.

Uçuşta Görünüm

Üstten uçuş görünümünde kanatlar koyudur; belirgin beyaz bir kanat şeridi yoktur. Beyaz kuyruk sokumu sırta doğru üçgen halinde uzanır. Bu üçgen, kanadın ortasındaki bir şeritle karıştırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Çoğu zaman kuşu görmeden, güçlü ve belirgin üç notalı çağrısı duyulur. BTO’nun Britanya hesabı, sonbahar geçidindeki Yeşilbacak’ın sıklıkla bu sesle fark edildiğini belirtir. Ses, soluk gövde ve hafif kalkık gaga aynı kuşta bir araya geldiğinde daha yararlı bir tanı sağlar.

Üreme dışında tek başına dolaşabilir; besinin bol olduğu kıyılarda küçük gruplar da oluşur. Gündüzün yanı sıra gece de etkin olabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Bataklık Düdükçünü (Tringa stagnatilis, Marsh Sandpiper), çok daha narin görünümü ve iğne gibi ince gagasıyla ayrılır. Onun bacakları da yeşilimsi olabildiğinden renk tek başına işe yaramaz. Yeşilbacak’ta özellikle daha güçlü, hafif yukarı kıvrık gaga aranır.

Yeşil Düdükçün (Tringa ochropus, Green Sandpiper), uçuşta beyaz gövdesine karşı çok koyu görünen kanat altıyla ayrılır. Yeşilbacak’ın kanat altı ise açık, hafif koyu çizgilidir. İki türde de kuyruk sokumunda beyaz bulunduğundan, yalnız bu beyaz lekeye bakmak yerine kanat altının rengini de kontrol etmek yararlıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme mevsiminde kuzeydeki turbalıkları, fundalık bataklıklarını ve kısmen ağaçlı açık alanları kullanır. BTO’nun İskoçya’yı anlatan hesabında, üreme bölgelerinde ötüş için kullanılan iri bir kaya veya kuru ağaçtan söz edilir. Bu kuşu yalnız deniz kıyısındaki çamurluklarla sınırlı düşünmemek gerekir.

Yuva Yeri

Yuva yerdeki sığ bir çukurdur; bitki parçaları ve tüylerle döşenebilir. BTO’nun Britanya hesabı genellikle 3–4 yumurta, çoğunlukla dişinin yaptığı 24–26 günlük kuluçka bildirir. Avustralya’nın bilimsel değerlendirmesi ise dört yumurta, 23–26 günlük kuluçka ve yavruların uçabilir hale gelmesi için 25–31 gün verir. Sayılar farklı kaynakların kapsamıdır; ortalamaları birleştirilmez. Havlı yavrular yumurtadan çıktıktan birkaç saat sonra yuvadan ayrılabilir; bu, hemen uçabildikleri anlamına gelmez. Yuva ve yavrulara yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında çamurluk, tuzla, lagün, mangrov kıyısı ve tatlı su alanlarını kullanabilir. Kumlu kıyılarda ve mercanlık sahillerde de kaydedilir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı İskoçya ve İskandinavya’dan Rusya’nın uzak doğusuna uzanan kuzey sulak alanlarıdır. AviList v2025b, üreme dışında güney Avrupa ve Afrika’dan güney Asya’ya, Japonya’nın orta kesimlerine, Avustralya’ya ve Batı Mikronezya’ya yayıldığını belirtir. Bu kadar geniş bir kışlama alanı, her üreme nüfusunun aynı uzaklığa gittiği anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’den somut bir örnek, İzmir’in Gediz Deltası’ndaki 1990–2007 kayıtlarını değerlendiren İngilizce araştırmadır. Tür ilkbahar ve sonbaharda daha yaygın, kış ve yazın daha seyrek kaydedilmiştir; kışlayan kuşlar da bildirilir. Çalışma, bütün kıyı kuşları için 432 gözlemden 5.043 tür kaydını incelemiş, haftalık en yüksek sayımları kullanmıştır. Bunlar 5.043 Yeşilbacak ya da aynı kuşların izlenen rotaları değildir. Yazın görülmek de tek başına yuvanın bulunduğunu kanıtlamaz.

Göç Yolculuğu

İskoçya’nın kuzeyindeki Sutherland’da 2010–2016 çalışması, kısa mesafeli göçün de mümkün olduğunu gösterir. Yuvalayan 24 erişkin işaretlenmiş, 20’sine ışık düzeyinden konum tahmin eden cihaz takılmıştır. Geri alınan yedi cihazın altısında kullanılabilir veri vardır. Halkalı kuş gözlemleri ve cihaz sonuçları, bu örneklemde kışın ağırlıkla İrlanda’nın; ayrıca Britanya ve batı Fransa’nın kullanıldığını göstermiştir. Bu cihazlar GPS değildir ve bu İskoçya sonucu Türkiye’de görülen her kuşun geldiği yeri açıklamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri arasında sucul solucanlar, küçük salyangozlar, böcekler ve balıklar vardır. Güney Kore’nin Dangjin yöresindeki pirinç tarlalarında 12–16 Mayıs 2016’da yapılan doğrudan gözlem ve görüntü incelemesinde Yeşilbacak’ın bu av gruplarından yararlandığı kaydedilmiştir. Beş günde küçük tatlı su balığı yemesi dört kez görülmüştür. Bu dört olay dört ayrı kuş demek değildir; bütün diyetin enerji veya ağırlık yüzdesini de vermez.

Nasıl Avlanır?

Avı yalnız gözle görüp suyun yüzeyinden almaz; gagasıyla çamurun içine de yoklayabilir. Belçika’nın Nieuwpoort kıyısında 20 Eylül 2022’de görüntülenen bir Yeşilbacak, aralık tuttuğu gagasını öne ve eğik biçimde çamura iterek ilerlemiştir. Davranış araştırması bunu, avı alttaki tortudan çıkaran bir yoklama biçimi olarak tarif eder. Gagayı suyun içinde yana süpürmekle, ucunu zemine sokmak aynı hareket değildir. Bu kayıt belirli bir kuşun davranış örneğidir; her avın mutlaka böyle yakalandığı söylenmez.

İlginç Bilgiler

## Eşler Her Mevsim Birlikte Değil İskoçya’nın Sutherland bölgesinde 2010–2016’da yapılan işaretleme araştırmasında, yuvalayan bir çiftin iki bireyi farklı kışlama alanları kullanmıştır. Bazı kuşlar aynı kışlık alana sonraki yıllarda da dönmüştür. Bu bulgular, üreme dönemindeki eş birlikteliğinin bütün yıl yan yana kalmak anlamına gelmediğini gösterir. Yine de gözlenen bir çiftin davranışı bütün çiftlerin her yıl aynı düzeni izlediği şeklinde genellenmez. ## Yirmi Yedi Yıllık Bir İzleme İskoçya’nın kuzeybatısında 1964–1990 arasındaki 27 yıllık incelemede, yerel Yeşilbacak nüfusu en yüksek ve en düşük düzeyleri arasında yaklaşık üç kat değişmiş, 1980’lerde azalmıştır. Bazı üreme bölgeleri hemen her yıl kullanılırken bazıları boş kalmıştır. Araştırmacılar 1970’lerin ortasına kadarki artışın iyi yaz koşullarıyla çakıştığını belirtir; bu tek başına nedenin kesin olarak hava olduğunu göstermez. Uzun süreli kayıt, bir yerde bir yıl çok kuş görmenin kalıcı bir artış anlamına gelmediğini anlatır. ## Halkaların Anlattığı Yolculuklar Danimarka göç atlasının 1949–2001 halkalamalarını ele alan bölümünde 1.207 Yeşilbacak işaretlenmiş, 108 kuştan 109 yeniden buluş kaydı derlenmiştir. Kayıtlar arasında Fransa ve kuzey İtalya’daki sonbahar duraklarıyla Senegal, Mali, Gana ve Kongo’daki kış buluşları vardır. Yeniden bulunan kuşların büyük çoğunluğunun aynı adada halkalanmış olması, araştırma çabasının izini de taşır. Haritadaki iki nokta arasındaki çizgi, kuşun aradaki her yerden geçtiğini gösteren sürekli bir GPS izi değildir. ## Bölgeye Göre Değişen Korunma Durumu Bir türün dünyada geniş yayılması, her bölgedeki durumunun iyi olduğu anlamına gelmez. Avustralya’nın 5 Ocak 2024’te yürürlüğe giren bilimsel değerlendirmesi, ülkenin Yeşilbacak nüfusundaki azalmalar nedeniyle türü orada “Tehlikede” sınıfında ele alır. Bu, Türkiye’ye veya bütün dünyaya aynen aktarılan bir statü değildir; AviList v2025b’nin küresel kaydı “Asgari Endişe”dir.

Kızılbacak

Tringa totanus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu-kırmızı bacak; kırmızı tabanlı düz gaga; beyaz sırt kaması; geniş beyaz arka kanat kenarı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızılbacak, kahverengi gövdeli, görece dolgun bir kıyıkuşudur. Erişkinin turuncu kırmızı bacakları dikkat çeker. Ancak kızıl bacak başka türlerde de görülebilir; tanımada gaganın biçimi, vücut oranları ve kendiliğinden uçarken açılan kanat deseni birlikte kullanılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisinde üst taraf koyu kahverengi ve desenlidir; açık alt tarafta, özellikle boyun ve göğüste koyu çizgi ve benekler artar. Üreme dışındaki erişkinin üst tarafı daha sade kahverengidir, göğüsteki desenler daha belirsizdir. Bu mevsim farkı, iki farklı tür görülüyormuş izlenimi verebilir.

Gaga düzdür; erişkinde tabanı turuncu kırmızı, ucu koyudur. Göz çevresinde ince açık bir halka bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy görünümü benzerdir. Tüylerin koyuluğu veya bir fotoğraftaki büyüklük farkı, tek başına güvenilir eşey tayini sağlamaz. Yaş ve mevsim giysisini ayırmak daha yararlıdır.

İlk sonbaharındaki genç kuşun kanat örtü tüyleri açık benekli, kanadın gövdeye yakın uzun tüyleri açık ve koyu desenlidir. Bacakları sarımsı veya sönük turuncu, gaga tabanı daha mat olabilir. Tüy değiştirdikten sonra bazı gençlik işaretleri azalır; ikinci ilkbaharda yaşı anlamak bazen yalnız kalmış eski tüylerle mümkündür.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanadın arka bölümündeki geniş beyaz alan ve sırtta yukarı doğru uzanan beyaz kama belirgindir. Kuyruk ise ince koyu enine bantlar taşır; sırttaki beyazlığı tamamen desensiz beyaz bir kuyrukla karıştırmamak gerekir. Bu beyaz kanat alanı, benzer su çulluklarını ayırmada çok yararlıdır.

Ses ve Davranış

Çoğu zaman kendisi görülmeden sesi duyulur. Güçlü, ıslığı andıran çağrıları çevredeki kuşları da uyarabilir. Tedirgin olduğunda kuyruğunu aşağı yukarı oynatır; ardından havalanabilir. Bu sesli ve dikkatli davranış, sessizce duran bir kuşun renkleri kadar gözlem için yararlıdır.

Üreme dışındaki dönemde başka kıyıkuşlarıyla birlikte beslenebilir. Gelgit görülen kıyılarda sular yükselince gruplar bir araya gelebilir; su çekilince beslenmek için daha geniş alana yayılırlar.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kızılbacak (Tringa erythropus), özellikle kış giysisinde karışabilir. Daha ince yapılı, uzun bacaklı ve daha uzun gagalıdır; gaganın ucu hafif aşağı eğilebilir. Kışın üst tarafı daha açık gri, yüzündeki kaş daha belirgindir. Kızılbacağın geniş beyaz kanat arka alanı onda bulunmaz. Kara Kızılbacağın siyaha yakın üreme giysisi, kış kuşunda aranacak bir işaret değildir.

Yeşilbacak (Tringa nebularia), yeşilimsi bacakları ve hafif yukarı kıvrılan gri gagasıyla ayrılır. Sırtında beyazlık vardır, fakat geniş beyaz kanat bandı yoktur.

Bataklık Düdükçünü (Tringa stagnatilis), daha narin yapılı, çok ince ve düz gagalıdır. Uzun bacakları soluk sarı veya yeşilimsi gri, göz önündeki açık kaşı belirgindir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede nemli çayırlar, bataklıklar ve suya yakın açık alanları kullanır. Yavruların saklanabileceği uzun otlarla, küçük hayvanları bulabilecekleri daha ıslak bölümlerin birbirine yakın olması önemlidir. Yalnız kısa, tekdüze bir çim örtüsü, bu iki ihtiyacı birlikte karşılamayabilir.

Yuva Yeri

Yuva yerde, otların arasında gizlenen sığ bir çukurdur; içi bitki parçalarıyla döşenir. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı dört, iki eşin katıldığı kuluçka süresi 24 gün olarak verilir. Başka uzman hesapları 22–25 günlük süre bildirir; bütün yuvaların aynı gün açılması beklenmez. Bu değerler Türkiye’deki her yuvada ölçülmüş değişmez süreler değildir.

Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yürüyüp kendi besinlerini toplayabilir, fakat henüz uçamaz. BTO’nun Britanya uzman derlemesi uçabilecek duruma gelme için 25–35 gün verir. Erken yuvadan ayrılmak ile uçabilmek aynı gelişim evresi değildir. Ot kümeleri aralanarak yuva ya da yavru aranmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında sığ tatlı sularda ve kıyı sulak alanlarında beslenir. Yumuşak çamur, suyun sığ kenarı ve açık kıyılar av aramasına olanak sağlar. Üreme yerindeki ot örtüsü ile beslenirken kullandığı açık çamur alanı aynı görünmek zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’nın Atlantik kıyısı ve İzlanda’dan Asya üzerinden Çin’in kuzeydoğusuna uzanır. Kışın Avrupa, Afrika, Arap Yarımadası çevresi ve Asya’nın güneydoğusunda bulunur. Batıdaki bazı nüfuslar yerleşik veya kısmen göçmen, daha doğudakiler ise daha belirgin göçmendir.

Türkiye'deki Durumu

İzmir’deki Gediz Deltası araştırması, 2002’de 17–26, 2006’da 30–37 üreyen çift tahmin etti. Yazarlar, yüksek ikinci tahminin üreme davranışının daha iyi öğrenilmesiyle de ilişkili olabileceğini belirtti; iki sayı tek başına kesin nüfus artışı kanıtı değildir. 1990–2007 mevsim kayıtlarında tür dört mevsimde de bulundu, kışın daha kalabalıktı. Bu sonuçlar Gediz’e aittir ve Türkiye’nin bütün sulak alanlarına aynı sayılarla uygulanamaz.

Göç Yolculuğu

EURING’in Avrupa–Afrika Göç Atlası, halkalanan Kızılbacakların bağlantılarının bölgeye göre değiştiğini gösterir. İzlanda kuşları Britanya Adaları’na yönelirken, başka Avrupa nüfuslarının güneybatı Avrupa ve Afrika ile bağlantıları vardır. Doğu bölgesinin kayıtları azdır; doğu Avrupa Rusyası ile Orta Doğu arasındaki bağlantılar, Türkiye’deki her kuşa tek bir rota atamak için yeterli değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Üreme döneminde böcek, solucan ve örümcekler alır. Üreme dışındaki besinleri arasında küçük yumuşakçalar ve kabuklular, bazen de küçük balıklar bulunur. Bu mevsim farkı, nemli çayırlardaki besinlerle kıyı çamurunda bulunan hayvanların aynı olmadığını gösterir; tek bir avın görülmesi bütün besin listesini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Çamurlu sığlıklarda gagasıyla yüzeydeki küçük avları toplar; yumuşak zemine gagasını sokarak da beslenir. Görerek yüzeyden toplamak ile gagayı zemine sokmak birlikte görülebilen yöntemlerdir. Bu nedenle yalnız tek bir beslenme hareketiyle sınırlanmaz.

İlginç Bilgiler

## Gerçek Yuva ve Deney Düzeneği İngiltere’nin Wash kıyısındaki dört tuzlu bataklıkta, 2013’te iki alandaki sekiz ve 2014’te diğer iki alandaki sekiz sığır GPS ile izlendi. Yuva çiğnenme deneyi ise 2013’te yalnız bir bataklıkta yapıldı: 30 noktaya, basıldığında kırılan diskler yerleştirildi. Bunlar gerçek yumurtalı Kızılbacak yuvaları değildi. Çalışma, sığır hareketiyle çiğnenme riskini karşılaştırıyordu; bütün gerçek yuvaların başarısını ölçmüyordu. ## Sığırların Yoğunlaştığı Yerler İngiltere’nin Wash kıyısındaki aynı 2013–2014 çalışmasında sığırlar alanlara eşit dağılmadı. Deniz setine yakın, zemini daha yüksek ve otlarla kaplı bölümlerde yoğunlaştılar; bunlar Kızılbacakların yuva için kullandığı yerlerle örtüşüyordu. Yalnız toplam sığır sayısını bütün bataklığın büyüklüğüne bölmek, yuvanın yakınındaki riski gizleyebilir. Yapay yuva deneyi bu ilişkiyi destekledi; gerçek yuvaların aynı oranda kaybedildiği sonucu çıkarılamaz. ## Bulgudan Yönetim Önerisine İngiltere’nin Wash kıyısındaki 2013–2014 araştırmasında öneri, otlatmayı her yerde kaldırmak değildi. Yazarlar, yuvaların etkin olduğu dönemde sığırları yuva bölgelerinden uzak tutmayı, otlatmayı geciktirmeyi veya alanları sırayla kullandırmayı önerdi. Bu bir yönetim önerisidir; bu çalışmada bütün seçeneklerin karşılaştırıldığı bir koruma deneyi yapılmadı. Türkiye’de uygulanacak takvim, yerel üreme dönemi ve bitki örtüsüyle ayrıca değerlendirilmelidir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...