kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Yeşilbacak (Tringa nebularia)
VS
Seçildi Küçük Sarıbacak (Tringa flavipes)

Yeşilbacak

Tringa nebularia

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Hafif kalkık gaga, beyaz sırt kaması, uzun yeşilimsi bacak ve üç heceli çağrı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yeşilbacak (Tringa nebularia, Common Greenshank), uzun bacaklı, güçlü ve hafif yukarı kıvrık gagalı bir düdükçündür. Yeşilimsi bacakları, açık gövdesi ve uçuşta beliren sırt deseni birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme dışındaki erişkinin sırtı soluk gri, altı beyazdır; baş ve göğüs üstünde ince koyu çizgiler kalabilir. Üreme giysisinde üstteki koyu işaretler ve göğüs lekeleri daha belirgindir. Kuyruk beyaz zemin üzerinde koyu bantlıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı genel giysiyi taşır. Halkalama rehberi de tüy görünümünü iki eşey için benzer olarak verir. Fotoğrafta daha uzun gagalı görünen bireyi kesinlikle dişi diye adlandırmak uygun değildir. Görüntüdeki gaga uzunluğu tek başına güvenilir bir eşey işareti değildir.

İspanya’nın Aragon bölgesi için hazırlanmış halkalama rehberinde, ilk sonbaharındaki gencin koyu kahverengi üst tüyleri geniş açık kenarlı olarak anlatılır. Özellikle kanadı örten küçük tüylerde düzenli, açık kenarlı bir desen vardır. Erişkinin daha sade gri görünümüyle bu gençlik deseni karıştırılmamalıdır.

Aragon rehberine göre tüy yenilenmesi her erişkinde aynı zamanda başlamaz: kimi kuş üreme alanında başlayıp göçte ara verir, kimi kışlama alanına ulaşınca başlar. Gençlerin yenilenmesi kısmidir. İlkbaharda eski ve çok aşınmış gençlik telekleri, yeni tüylerle yan yana kalabilir; bu ayrıntılar her fotoğraftan okunamaz.

Uçuşta Görünüm

Üstten uçuş görünümünde kanatlar koyudur; belirgin beyaz bir kanat şeridi yoktur. Beyaz kuyruk sokumu sırta doğru üçgen halinde uzanır. Bu üçgen, kanadın ortasındaki bir şeritle karıştırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Çoğu zaman kuşu görmeden, güçlü ve belirgin üç notalı çağrısı duyulur. BTO’nun Britanya hesabı, sonbahar geçidindeki Yeşilbacak’ın sıklıkla bu sesle fark edildiğini belirtir. Ses, soluk gövde ve hafif kalkık gaga aynı kuşta bir araya geldiğinde daha yararlı bir tanı sağlar.

Üreme dışında tek başına dolaşabilir; besinin bol olduğu kıyılarda küçük gruplar da oluşur. Gündüzün yanı sıra gece de etkin olabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Bataklık Düdükçünü (Tringa stagnatilis, Marsh Sandpiper), çok daha narin görünümü ve iğne gibi ince gagasıyla ayrılır. Onun bacakları da yeşilimsi olabildiğinden renk tek başına işe yaramaz. Yeşilbacak’ta özellikle daha güçlü, hafif yukarı kıvrık gaga aranır.

Yeşil Düdükçün (Tringa ochropus, Green Sandpiper), uçuşta beyaz gövdesine karşı çok koyu görünen kanat altıyla ayrılır. Yeşilbacak’ın kanat altı ise açık, hafif koyu çizgilidir. İki türde de kuyruk sokumunda beyaz bulunduğundan, yalnız bu beyaz lekeye bakmak yerine kanat altının rengini de kontrol etmek yararlıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme mevsiminde kuzeydeki turbalıkları, fundalık bataklıklarını ve kısmen ağaçlı açık alanları kullanır. BTO’nun İskoçya’yı anlatan hesabında, üreme bölgelerinde ötüş için kullanılan iri bir kaya veya kuru ağaçtan söz edilir. Bu kuşu yalnız deniz kıyısındaki çamurluklarla sınırlı düşünmemek gerekir.

Yuva Yeri

Yuva yerdeki sığ bir çukurdur; bitki parçaları ve tüylerle döşenebilir. BTO’nun Britanya hesabı genellikle 3–4 yumurta, çoğunlukla dişinin yaptığı 24–26 günlük kuluçka bildirir. Avustralya’nın bilimsel değerlendirmesi ise dört yumurta, 23–26 günlük kuluçka ve yavruların uçabilir hale gelmesi için 25–31 gün verir. Sayılar farklı kaynakların kapsamıdır; ortalamaları birleştirilmez. Havlı yavrular yumurtadan çıktıktan birkaç saat sonra yuvadan ayrılabilir; bu, hemen uçabildikleri anlamına gelmez. Yuva ve yavrulara yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında çamurluk, tuzla, lagün, mangrov kıyısı ve tatlı su alanlarını kullanabilir. Kumlu kıyılarda ve mercanlık sahillerde de kaydedilir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı İskoçya ve İskandinavya’dan Rusya’nın uzak doğusuna uzanan kuzey sulak alanlarıdır. AviList v2025b, üreme dışında güney Avrupa ve Afrika’dan güney Asya’ya, Japonya’nın orta kesimlerine, Avustralya’ya ve Batı Mikronezya’ya yayıldığını belirtir. Bu kadar geniş bir kışlama alanı, her üreme nüfusunun aynı uzaklığa gittiği anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’den somut bir örnek, İzmir’in Gediz Deltası’ndaki 1990–2007 kayıtlarını değerlendiren İngilizce araştırmadır. Tür ilkbahar ve sonbaharda daha yaygın, kış ve yazın daha seyrek kaydedilmiştir; kışlayan kuşlar da bildirilir. Çalışma, bütün kıyı kuşları için 432 gözlemden 5.043 tür kaydını incelemiş, haftalık en yüksek sayımları kullanmıştır. Bunlar 5.043 Yeşilbacak ya da aynı kuşların izlenen rotaları değildir. Yazın görülmek de tek başına yuvanın bulunduğunu kanıtlamaz.

Göç Yolculuğu

İskoçya’nın kuzeyindeki Sutherland’da 2010–2016 çalışması, kısa mesafeli göçün de mümkün olduğunu gösterir. Yuvalayan 24 erişkin işaretlenmiş, 20’sine ışık düzeyinden konum tahmin eden cihaz takılmıştır. Geri alınan yedi cihazın altısında kullanılabilir veri vardır. Halkalı kuş gözlemleri ve cihaz sonuçları, bu örneklemde kışın ağırlıkla İrlanda’nın; ayrıca Britanya ve batı Fransa’nın kullanıldığını göstermiştir. Bu cihazlar GPS değildir ve bu İskoçya sonucu Türkiye’de görülen her kuşun geldiği yeri açıklamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri arasında sucul solucanlar, küçük salyangozlar, böcekler ve balıklar vardır. Güney Kore’nin Dangjin yöresindeki pirinç tarlalarında 12–16 Mayıs 2016’da yapılan doğrudan gözlem ve görüntü incelemesinde Yeşilbacak’ın bu av gruplarından yararlandığı kaydedilmiştir. Beş günde küçük tatlı su balığı yemesi dört kez görülmüştür. Bu dört olay dört ayrı kuş demek değildir; bütün diyetin enerji veya ağırlık yüzdesini de vermez.

Nasıl Avlanır?

Avı yalnız gözle görüp suyun yüzeyinden almaz; gagasıyla çamurun içine de yoklayabilir. Belçika’nın Nieuwpoort kıyısında 20 Eylül 2022’de görüntülenen bir Yeşilbacak, aralık tuttuğu gagasını öne ve eğik biçimde çamura iterek ilerlemiştir. Davranış araştırması bunu, avı alttaki tortudan çıkaran bir yoklama biçimi olarak tarif eder. Gagayı suyun içinde yana süpürmekle, ucunu zemine sokmak aynı hareket değildir. Bu kayıt belirli bir kuşun davranış örneğidir; her avın mutlaka böyle yakalandığı söylenmez.

İlginç Bilgiler

## Eşler Her Mevsim Birlikte Değil İskoçya’nın Sutherland bölgesinde 2010–2016’da yapılan işaretleme araştırmasında, yuvalayan bir çiftin iki bireyi farklı kışlama alanları kullanmıştır. Bazı kuşlar aynı kışlık alana sonraki yıllarda da dönmüştür. Bu bulgular, üreme dönemindeki eş birlikteliğinin bütün yıl yan yana kalmak anlamına gelmediğini gösterir. Yine de gözlenen bir çiftin davranışı bütün çiftlerin her yıl aynı düzeni izlediği şeklinde genellenmez. ## Yirmi Yedi Yıllık Bir İzleme İskoçya’nın kuzeybatısında 1964–1990 arasındaki 27 yıllık incelemede, yerel Yeşilbacak nüfusu en yüksek ve en düşük düzeyleri arasında yaklaşık üç kat değişmiş, 1980’lerde azalmıştır. Bazı üreme bölgeleri hemen her yıl kullanılırken bazıları boş kalmıştır. Araştırmacılar 1970’lerin ortasına kadarki artışın iyi yaz koşullarıyla çakıştığını belirtir; bu tek başına nedenin kesin olarak hava olduğunu göstermez. Uzun süreli kayıt, bir yerde bir yıl çok kuş görmenin kalıcı bir artış anlamına gelmediğini anlatır. ## Halkaların Anlattığı Yolculuklar Danimarka göç atlasının 1949–2001 halkalamalarını ele alan bölümünde 1.207 Yeşilbacak işaretlenmiş, 108 kuştan 109 yeniden buluş kaydı derlenmiştir. Kayıtlar arasında Fransa ve kuzey İtalya’daki sonbahar duraklarıyla Senegal, Mali, Gana ve Kongo’daki kış buluşları vardır. Yeniden bulunan kuşların büyük çoğunluğunun aynı adada halkalanmış olması, araştırma çabasının izini de taşır. Haritadaki iki nokta arasındaki çizgi, kuşun aradaki her yerden geçtiğini gösteren sürekli bir GPS izi değildir. ## Bölgeye Göre Değişen Korunma Durumu Bir türün dünyada geniş yayılması, her bölgedeki durumunun iyi olduğu anlamına gelmez. Avustralya’nın 5 Ocak 2024’te yürürlüğe giren bilimsel değerlendirmesi, ülkenin Yeşilbacak nüfusundaki azalmalar nedeniyle türü orada “Tehlikede” sınıfında ele alır. Bu, Türkiye’ye veya bütün dünyaya aynen aktarılan bir statü değildir; AviList v2025b’nin küresel kaydı “Asgari Endişe”dir.

Küçük Sarıbacak

Tringa flavipes

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Büyük Sarıbacaktan daha küçük, ince gagalı ve hafif yapılıdır; uçuşta kanat çizgisi yoktur ve bacaklar kuyruğu aşar.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Sarıbacak, uzun sarı bacakları ve ince boynuyla zarif görünen bir kıyı kuşudur. Koyu renkli gagası ince ve düzdür; başının uzunluğuna yakın ya da biraz daha uzun görünür. Üst taraf gri-kahverengi, alt taraf açıktır.

Küçük Sarıbacak, Lesser Yellowlegs ve Tringa flavipes aynı türün adlarıdır. Alaska ile Kanada’da üreyen bu tür, Türkiye’de olağandışı bir konuktur.

Genel Görünüm ve Duruş

Küçük, yuvarlak baş ve dar göğüs; uzun bacaklarla birlikte hafif bir görünüm oluşturur. Sırt ve kanatlardaki açık benekler, çizgili boyun ve beyaz karın dikkat çeker. Benzer Büyük Sarıbacakla tüy deseni çok benzediğinden, renk yerine yapıya ağırlık verin.

Üreme görünümünde baş, boyun ve göğüsteki ince çizgiler daha belirgindir. Üreme dışında genel gri-kahverengi ton yumuşar, çizgiler azalır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin görünüşleri benzerdir. Kanada’nın 2020 uzman değerlendirmesi, hiçbir yaşta yalnız dış görünüşle güvenilir eşey ayrımı yapılamadığını belirtir.

Genç kuşun sırtında ince açık benekler, göğsünde daha silik ve dağınık çizgiler görülebilir. Baş tepesi çevresinden biraz daha koyu görünerek başa takkeli bir görünüm verebilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta koyu kanatlar ile beyaz kuyruk üstü alan ve açık kuyruk birbirinden ayrılır. Bu beyazlık sırta doğru uzun bir kama oluşturmaz. Türkiye’nin ilk kayıt makalesinde kare biçimli olarak tarif edilir. Bacaklar kuyruk gerisine uzanır.

Uçuşu hafif ve rahattır. Kanatlar üzerinde belirgin açık bir kanat çizgisi beklenmez.

Ses ve Davranış

Sık duyulan çağrı tek ya da iki notalı, ıslığı andıran “tu” veya “tu-tu” biçiminde tarif edilir. Erkeğin kur uçuşundaki tekrarlanan çağrısı farklıdır ve üreme alanından uzakta daha seyrek duyulur.

Göç ve kışın başka kıyı kuşlarına karşı daha hoşgörülü olabilir; üreme alanında yuva yakınını güçlü biçimde savunur. Erkekler kur sırasında yükselip alçalan uçuşlar yapabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Sarıbacak (Tringa melanoleuca; Greater Yellowlegs), daha iri ve güçlü yapılıdır. Gagası baştan belirgin uzun, daha kalın ve çoğu kez hafif yukarı kıvrıktır. Küçük Sarıbacağın daha kısa, ince ve düz gagası yararlıdır. Aynı uzaklıktaki kuşları karşılaştırın; yalnız bacak rengini kullanmayın.

Bataklık Düdükçününün (Tringa stagnatilis; Marsh Sandpiper) gagası iğne gibi incedir. Beyaz kaşı ve gaga kökü çevresindeki açık tüyler dikkat çeker; bacakları donuk sarı veya yeşilimsi gri olabilir. Beyaz arka alanın biçimi de karşılaştırılır; yalnız ince gövde iki türü ayırmaz.

Orman Düdükçününün (Tringa glareola; Wood Sandpiper) açık kaşı göz arkasına daha belirgin uzanır. Bacakları sarımsı yeşil olabilir; beyaz kuyruk üstü alanı Küçük Sarıbacakla benzeşebilir. Küçük Sarıbacağın daha uzun bacaklarını ve kapalı kanadının daha fazla uzayan uçlarını da karşılaştırın.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Amerika’daki üreme alanlarında açık veya yarı açık kuzey ormanları, ıslak çayırlar, bataklıklar ve göletlerin yan yana bulunduğu yerleri kullanır. Yuva kuru zeminde olsa da beslenmek için yakındaki sulak alanlara gider.

Yuva Yeri

Yuva yerde, çoğunlukla kuru zemindeki sığ bir çukurdur; kuru ot ve yapraklarla az miktarda döşenir. Kütük, yanmış ağaç kökü veya dal yığınının yanında bulunabilir. Yuva aramak için çevresindeki örtüyü dağıtmayın.

Kanada’nın 2020 uzman değerlendirmesinde tipik yumurta sayısı dörttür; iki eşeyin paylaştığı kuluçka 22–23 gün sürer. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva değerleri değildir.

Yuvadan çıkmak, uçmak ve bağımsızlaşmak ayrı aşamalardır. Michigan Üniversitesi uzman derlemesinde, Küçük Sarıbacak yavrularının birkaç saat içinde yuvadan çıktığı ve yaklaşık 22–23 günlükken uçabildiği anlatılır. Ebeveynler bu sırada korumayı sürdürebilir; dişi daha erken ayrılırsa erkek yavrularla kalabilir. Bu genel derleme, Türkiye’de ölçülmüş yavru gelişimi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Göç ve kış döneminde tatlı veya acı su bataklıkları, göl ve gölet kenarları, çamurluklar ve su basmış tarlalarda bulunabilir. Geniş çıplak çamur alanlarından çok bitkili sığlıklarda rastlanması, türün beslendiği avları ararken göz önünde tutulmalıdır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Alaska’nın iç kesimlerinden Kanada üzerinden doğuda batı Labrador’a kadar uzanır. Kışlama alanları Amerika Birleşik Devletleri’nin güneyinden Karayipler’e ve Güney Amerika’nın güneyine kadar yayılır. Avrupa ve Batı Asya’daki olağandışı kayıtlar, ana Amerika yayılışını değiştirmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin ilk doğrulanmış kaydı, Samsun’daki Kızılırmak Deltası’nın Düden alanında 27 Kasım 2006’da yakalanıp halkalanan genç kuştur. Kaydı açıklayan İngilizce makale 2008’de yayımlandı. Bu bir üreme kaydı veya düzenli Türkiye göç yolu değildir; aynı kuşa ait görüntüler de birden çok ayrı kuş gibi sayılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Kuzey Amerika’daki farklı üreme yerlerinden gelen kuşlar güneye aynı yoldan gitmeyebilir. Alaska ve Kanada’da 2018–2020’de konum cihazıyla işaretlenen erişkinleri ele alan çalışma, doğu Kanada kuşlarının Atlantik yönündeki yolları daha fazla kullandığını gösterdi. Türkiye’deki bir konuğa bu örneklerin güzergâhı atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Sucul ve karasal böceklerle, ayrıca salyangoz, solucan, kabuklu ve küçük balıklarla beslenir. Kınkanatlılar, su böcekleri, yusufçuk yavruları ve uzun bacaklı sineklerin larvaları besinine girer. Amerika’daki uzman derleme, yaz besininde böceklerin ağırlık taşıdığını belirtir.

Nasıl Avlanır?

Sığ suda yürüyüp yüzeydeki veya yüzeye yakın avları gagalar. Bazen gaga ucunu su içinde sağa sola hareket ettirir. Uzun bacakların taşıdığı ince gövdeyi ve hızlı küçük av hamlelerini izleyin; kuşu besinle kendinize çekmeyin.

İlginç Bilgiler

## Benzerlik ve Akrabalık Birbirine benzemek en yakın akraba olmak demek değildir. Farklı düdükçün türlerinin DNA’sını karşılaştıran 2005 çalışmasında Küçük ve Büyük Sarıbacak, birbirinin en yakın iki kolu olarak çıkmadı. Araştırmacılar yanlış tür örneklemiş olma olasılığını da, ek bireylerin gen dizilerini karşılaştırarak kontrol etti. Sarı bacak rengi tek başına evrimsel akrabalık ağacını kurmaya yetmez. ## Bir Kuşun İki Yolculuğu Aynı kuş farklı yıllarda farklı yol kullanabilir. Alaska’nın Anchorage çevresinde üreyip Haiti’nin batısında kışlayan bir erkek, 2018–2019 ve 2019–2020 döngülerinde izlendi. Üreme ve kışlama yerleri benzer kalırken göçe çıkış zamanı ile izlediği yol değişti. Bu tek bireylik gözlem, türün her kuşunun her yıl yol değiştirdiğini kanıtlamaz. ## Farklı Sayımların Sınırları Kanada’nın 2020 değerlendirmesi, 1970–2019 üreme kuşu sayımlarına dayanan ülke eğiliminde belirgin azalmayı bildirir. Aynı rapor, göç sayımlarının farklı yılları ve başka alanları kapsadığını da gösterir. Bu yüzden iki izleme dizisinin yüzdeleri aynı örneklemmiş gibi birleştirilemez. Üreme, mola ve kışlama sulak alanları birlikte korunmalıdır; bir alandaki iyi sayım bütün yolculuğun güvenli olduğu anlamına gelmez. ## Av Bölgesinde Bulunmak Bir kuşun av baskısı olan bir bölgede bulunması, vurulduğunun doğrudan kanıtı değildir. Alaska ve Kanada’da 2018–2020’de işaretlenen 110 erişkinin 85’inden güneye göçte kullanılabilir takip verisi gelen çalışmada, doğu Kanada kuşları av bölgelerinde daha fazla bulunuyordu. Bu mekânsal çakışma riski gösterir; gerçek ölüm sayısı için ayrıca kanıt gerekir. Cihazın susması da tek başına ölüm demek değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...