Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Yeşilimsi Çıvgın
Phylloscopus trochiloides
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Biyometri
| Ölçü | Değer |
| Toplam boy | 10–11,5 cm (çoğunlukla ~11 cm) |
| Kanat açıklığı | 16–19 cm |
| Kanat kirişi (chorda alae) | ~54–64 mm |
| Kuyruk (cauda) | ~40–48 mm; kısa-orta |
| Tarsometatarsus | ~17–20 mm |
| Gaga (culmen) | ~10–12 mm; ince, sivri |
| Kütle | 6–10 g (tipik 7–9 g) |
Eşeyler tüy ve boyutta ayırt edilmez. Bu dosya Yeşilimsi Çıvgın (Phylloscopus trochiloides) içindir — Yeşil Çıvgın (P. nitidus) artık ayrı türdür; karıştırmayın. Türkiye’de esas olarak geçit göçmeni; üreme kuzey/doğu Palearktik orman kuşaklarındadır.
Genel Yapı ve Silüet (habitus)
Klasik küçük yaprakçıvgını: ince gaga, kısa kuyruk, taçta hızlı hareket, sık kanat/kuyruk seğirmesi. Silüet Yeşil / Söğütbülbülü / Çıvgın ile karışabilir; teşhis ton + kaş + kanat çubuğu + bacak + ses paketinden yapılır.
Uzaktan ilk izlenim soğuk zeytin-gri üst + kirli beyaz alt + uzun beyazımsı kaş + tek kanat çubuğudır. Yeşil’in parlak sarı-yeşili yoktur.
Tünemiş Teşhis: Soğuk Zeytin + Tek Bar
Türün tüneme anahtarı:
- Üst: soğuk zeytin-gri / mat yeşilimsi; “parlak yeşil flaş” zayıf
- Supercilium: uzun, beyazımsı-krem (sarı yıkama zayıf veya yok); göz önünde net
- Kanat: genelde tek açık kanat çubuğu (büyük örtü); ikinci çubuk silik/yok
- Alt: kirli beyaz; göğüste çok hafif sarımsı yıkama olabilir ama Yeşil kadar sıcak değildir
- Bacak: değişken ama sıkça orta-koyu; Yeşil’deki açık et tonundan daha koyu kalabilir
- Gaga: ince; alt çene tabanı açık olabilir
Koyu kulak örtüsü kaşı keskinleştirir. Sonbahar aşınmasında bar zayıflayabilir — o zaman ses ve primer/kaş formu kritikleşir.
Baş Bölgesi (caput)
- Pileus: soğuk zeytin; koyu coronal stripe yoktur.
- Supercilium: beyazımsı, uzun; göz çizgisi koyu.
- Regio parotica: koyu zeytin-gri.
- Gula: kirli beyaz.
- Iris: koyu.
- Rostrum: ince Phylloscopus gaga; Yeşil’den yapısal olarak çok farklı değildir — ton ve ses ayırır.
Gövde Altı (partes inferiores)
Pectus–abdomen kirli beyaz; yanlarda soluk zeytin yıkama. Sarı “önlük” yoktur. Crissum soluk. Çizgi/leke yoktur.
Kanat ve Kuyruk Deseni
Üstten: Mantle soğuk zeytin; tek bar tipik. Remiges koyu, dar açık kenarlı. Kuyruk zeytin-kahve; beyaz dış flaş dramatik değildir.
Alttan: Kanat altı soluk gri-beyaz; özel panel yok.
Primer projeksiyon: orta — Çıvgın’dan uzun, Söğütbülbülü’nden kısa kalabilir; yine de tek başına teşhis değildir.
Gaga ve Ayak
Gaga ince-sivri. Bacak tonu değişken; açık bacak = otomatik Yeşil değildir, ama koyu bacak Yeşil’i zayıflatır. Ayaklar yaprak kavramaya uyarlı anisodaktil.
Yaş Tayini (ageing)
- 1. kış: taze bar daha net; üst biraz daha yeşilimsi olabilir.
- Erişkin sonbahar: aşınma ile bar ve ton soluklaşır.
- Eşey ayrılmaz.
Karışan Türlerle Ayırım
1. Yeşil Çıvgın (Phylloscopus nitidus) — en kritik Parlak yeşil üst, sarımsı kaş ve alt, genelde daha açık bacak. Yeşilimsi soğuk zeytin + beyazımsı kaş. Doğu Anadolu’da her iki türü de düşünün; ses kaydı altın değerindedir.
2. Çıvgın (Phylloscopus collybita) Kanat çubuğu yok, koyu bacak, kısa primer, “çip-çap”. Yeşilimsi’nin barı ve uzun kaşı yoktur.
3. Söğütbülbülü (Phylloscopus trochilus) Bar yok (veya silik), açık bacak, uzun primer, melodik şarkı. Üst daha sıcak zeytin-kahve olabilir.
4. Kuzey Çıvgını (Phylloscopus borealis) Daha iri, kalın gaga, çok uzun kaş, güçlü tek bar; Türkiye’de aşırı nadir. Yeşilimsi daha narin gagalıdır.
5. Sarıkaşlı / Akkaşlı (P. inornatus / P. humei) Çift bar + daha küçük; Sarıkaşlı’da sarımsı kaş ve rump ipuçları. Yeşilimsi tek barlı ve biraz daha “düz” yüzlüdür.
6. Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus) Kahverengi üst, belirgin açık kaş, bar yok, koyu bacak; çalı/yer seviyesinde. Yeşilimsi taç zeytinlidir.
Üreme: Yumurta Sayısı ve Kuluçka
Yeşilimsi Çıvgın (Phylloscopus trochiloides) için tipik üreme parametreleri (handbook aralıkları):
- Yumurta sayısı (kuluçka / clutch): 4–6
- Kuluçka süresi: 12–14 gün (çoğunlukla dişi; türüne göre erkek de paylaşabilir)
- Sahada yuvalar rahatsız edilmemeli; rakamlar popülasyon ve yıla göre daralır veya genişler.
Habitat & Dağılım
Üreme Habitatı (beklenen / küresel)
Kuzeyde tayga, huş–kavak–iğne karışımı, dağ ormanı ve orman kenarı. Türkiye’de üreme habitatı pratikte yok sayılır; görülen kuşlar geçit durağındadır.
Beslenme Habitatı
Taç ve orta katman yaprakları; göçte park, koruluk, bahçe, vadi çalılığı. Nemli yaprak döken kuşaklar tercih edilir.
Kolonyal Yapı ve Sosyal Ortam
Kolonyal değildir. Göçte tek veya küçük grup; karışık yaprakçıvgını sürülerine katılabilir. Erkek şarkısı ince, tekrarlı “tiss-yip” tipi frazlar içerir (Yeşil’den farklı diyalekt).
Küresel Üreme Areali
Phylloscopus trochiloides geniş bir kuzey-doğu Palearktik orman üreme alanına sahiptir: İskandinavya’nın doğusundan Rusya taigasuna, Orta Asya dağ ormanlarına ve doğuya doğru Sibirya kuşaklarına. Kışlama Hint altkıtası ve Güneydoğu Asya üzerindedir. Alttür kompleksi tarihsel olarak nitidus’u da içermiştir; modern listelerde Yeşil ayrıdır.
Küresel nüfus büyüktür; IUCN Least Concern (LC).
Türkiye'deki Durum
Türkiye’de düzenli geçit göçmeni (özellikle kuzey, kuzeydoğu ve doğu koridorları); üreme beklenmez veya çok lokal/istisnai tartışmalıdır. Kayıtlar:
- İlkbahar ve sonbahar: Karadeniz kıyısı, boğazlar, doğu vadileri, dağ geçitleri
- İç ve güneyde daha seyrek; her “yeşilimsi barlı çıvgın” Yeşil olabilir — belgeleyin
Fenoloji
| Dönem | Faaliyet |
| Nisan – Mayıs | İlkbahar geçidi |
| Haziran – Temmuz | Üreme kuzeyde; Türkiye’de yaz kaydı istisnai |
| Ağustos – Ekim | Sonbahar geçidi (asıl yoğunluk) |
| Kasım – Mart | Kışlama beklenmez |
Göç Rotası
Taiga üreme alanlarından güney-doğu Hint–SE Asya kışlamasına. Anadolu batı geçit kenarının parçasıdır; gece göçü + gündüz taç beslenmesi tipiktir.
Beslenme & Diyet
Diyetin Yapısı
Böcek ve küçük omurgasızlar: yaprak biti, tırtıl, küçük sinekler, örümcekler. Meyve payı düşüktür.
Av Teknikleri
Yaprak gagalama, kısa sallı, taçta hızlı tarama. Göçte alçak çalı kenarı da kullanılır.
Yavru Besleme Ekolojisi
Üreme alanlarında yavrulara yumuşak larvalar taşınır. Türkiye’de yavru bakımı beklenmez; geçit kuşları yağlanma böceklenmesine bağlıdır.
İlginç Bilgiler
## İsim: Yeşilimsi Çıvgın / Greenish Warbler / *trochiloides* Türkçe **Yeşilimsi**, “tam yeşil değil” tonunu vurgular — Yeşil Çıvgın’dan ayırım için isim bilinçli seçilmiştir. *trochiloides* “söğütbülbülüne benzeyen” demektir. ## Split Notu *P. nitidus* ayrılınca sahada iki tür kontrolü zorunlu oldu. Eski “Yeşilimsi” kayıtları yeniden değerlendirilmelidir. ## Türkiye'de Anlamı Sonbahar taç çıvgınlarının **temel barlı türlerinden** biridir. Tek bar + soğuk zeytin formülü temel derstir. ## Koruma Durumu • IUCN: **Least Concern (LC)** • Türkiye: geçit habitatları (sahil korulukları, vadi taçları); nadir ayrım kayıtlarında belgeleme • Playback’i sınırlayın
Ak Kaşlı Çıvgın
Phylloscopus humei
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Ak Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus humei; Hume’s Warbler) çok küçük, ince gagalı ve mat gri-zeytin renkli bir ötücüdür. Uzun açık kaş, koyu göz çizgisi ve belirgin kanat bandı dikkat çeker; öndeki ikinci bant zayıf olabilir. Gaga ve bacaklar genellikle koyudur.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövdesi toplu, kuyruğu kısadır. Yapraklar arasında çevikçe dolaşırken yüz, sırt ve kapalı kanat aynı bireyde görülmelidir. Yalnız kaş veya kanat çizgisi sayısıyla tanınmaz.
Kaşın önü krem, arkası daha beyaz görünebilir; koyu göz çizgisi belirgindir. Tepe ortası çizgisi varsa siliktir. Parlak sarı sağrı lekesi olağan işareti değildir.
Arkadaki uzun kanat bandı büyük örtü tüylerinin, zayıf ön bant orta örtü tüylerinin açık uçlarından oluşur. Kuşun açısı ikinci bandı gizleyebilir; tek bant görmek onun bulunmadığını kanıtlamaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi açık kanat bantlarını taşır. Bant büyüklüğü tek başına güvenilir bir eşey ölçütü değildir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta küçük silueti tek başına güvenli tanı sağlamaz. Kanat üstündeki bantlar alt açıdan okunmaz; yeniden konduğunda baş ve kapalı kanat deseni birlikte incelenir.
Ses ve Davranış
Humei alt türünün çağrısı yaklaşık “çu-vi” diye aktarılabilen, görece uzun ve iki parçalı bir sestir. Mandellii çağrısı daha kısa, tek heceye yakındır. Yazılı hece gerçek kaydın yerini tutmaz.
Özgün Rusya Batı Sayan incelemesinde humei için çift ıslık benzeri ve uzun alçalan vızıltılı iki ötüş tipi anlatılır. Temas çağrısıyla ötüş aynı ses değildir; mandellii ötüşü de benzer vızıltı ve ıslıklar içerebilir.
Karıştırılabilecek Türler
Sarı Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus inornatus) genellikle daha yeşil, daha sarı kaşlı ve belirgin kanat desenlidir; alt gaga tabanı daha açıktır. Onda da ön bant zayıf olabilir. Tipik çağrısı sonda yükselir; “bir bant–iki bant” ayrımı güvenli değildir.
Çalıkuşu Çıvgınında (Phylloscopus proregulus) sarı tepe orta çizgisi, iki sarı kaş ve parlak sarı sağrı birlikte belirgindir. Ak Kaşlının silik tepe çizgisi bu desen değildir; yaprak arkasındaki sağrı görülmeden lekesiz sayılmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Keşmir Overa’daki 1985–1987 araştırmasında yoğun üreme alanı 3.300–3.500 metre huşluklarıydı. Bu, bütün türün veya Türkiye’nin yükselti sınırı değildir.
Yuva Yeri
Overa’da 1985–1987’de bulunan 349 yuva yerde veya kaya yüzeyindeydi. Kubbeli yapıda ot, bazılarında huş kabuğu ve yosun; döşemede ince otla kıl kullanılmıştır. Dişinin yapımı gözlenmiş, erkeğin tek belirsiz malzeme taşıması düzenli ortak yapım sayılmamıştır.
Keşmir Overa’nın 1985–1987 araştırması eski Phylloscopus inornatus humei adını kullanır. Yuva başına 1–5 yumurta, en sık dört yumurta görülmüştür. Dişi kuluçkaya yatmış; yumurtlama tamamlandıktan yumurtaların açılmasına kadar geçen süre 1986–1987’deki 37 yuvada 13–22 gündür. İki ebeveyn besler; yuvadan ayrılma 11–14 günde gözlenmiş, aralığın genişleyebileceği belirtilmiştir. Bunlar Türkiye üreme süreleri değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Hong Kong’da çoğu mandellii olan kuşlar kapalı ağaç örtüsünde ve karışık bitki alanlarında bildirilir; ağaç tacının altıyla daha alçak örtü kullanılır. Bu, Türkiye için ölçülmüş habitat sıklığı değildir.
Dünya Yayılışı
Asya’nın dağlık kesimlerinde ürer. Humei Orta Asya ve Batı Himalaya kuşağında, mandellii daha doğuda, Çin’in güneybatısını da içeren dağlarda bulunur. Hong Kong hesabında humei için Afganistan–Pakistan–kuzey Hindistan ve Bangladeş, mandellii için kuzeydoğu Hindistan–kuzey Çinhindi–güneybatı Çin kış alanları ayrılır; bütün kuşlar aynı yere gitmez.
Türkiye’deki Durumu
İngilizce Turkey Bird Report 2007–2011, Samsun Pelitköy’de 19 Kasım 2011’de belgelenen bireyi o dönemin ikinci Türkiye kaydı olarak bildirir; ilk kışında olması olasılıktır. Bu tarihsel sıra güncel toplam değildir; tek ziyaretçi düzenli kışlama veya Türkiye’de üreme kanıtı sayılmaz.
Göç Yolculuğu
BTO, Britanya’nın doğusunda özellikle geç sonbaharda görüldüğünü ve bazı kış bireylerinin uzun kaldığını bildirir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye takvimi değildir; tek gözlemle kuşun kökeni veya izlediği yol belirlenmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Keşmir Overa’nın 1985–1987 dışkı incelemelerinde sinek, kınkanatlı ve başka böceklerle örümceğimsi kalıntıları bulunmuş, miktarlar güvenle sayılamamıştır. Buradan Türkiye için besin yüzdeleri veya bütün yıl yalnız böcek tüketimi çıkarılmaz.
Nasıl Avlanır?
Overa’nın 1985–1987 gözlemlerinde çoğunlukla konarak yaprak ve dallardan av topladı; kısa uçuşla yüzeyden alma da görüldü. Huşlar yapraklanmadan önce alt kattaki söğütler kullanıldı; bu bütün yıl sabit beslenme yüksekliği değildir.
İlginç Bilgiler
## İlginç Bilgiler Ak Kaşlı ile Sarı Kaşlı Çıvgın eskiden tek tür sayılıyordu. Irwin ve arkadaşlarının 2001 araştırmasında Rusya Batı Sayan’da birlikte yaşayan kuşlar, kendi ötüşlerinin çalınmasına tepki verirken diğer türün ötüşüne aynı tepkiyi vermedi. Ses ve farklı yörelerden genetik örnekler tür ayrımını destekledi. Eski Phylloscopus inornatus humei adı bugünkü Phylloscopus humei’nin sınıflandırma geçmişidir; ayrım yalnız gri renk izlenimi değildir. Scordato, Bontrager ve Price’ın 2012 araştırması Hindistan Batı Himalaya’daki Overa, Manali ve Keylong’u kapsar. Sıcak ilkbaharlar erken üremeyle ve sonraki yıl daha büyük açık kanat desenleriyle ilişkiliydi; sıcak yazların artırdığı tüy aşınması ters yönde etkiliydi. Uzun dönemde etkiler dengelendi, bantlar düzenli büyümedi. Gelişimle aşınma aynı süreç değildir; her büyük banttan yaş veya eşey okunamaz. Hindistan Himachal Pradesh’teki Nain Gahar ve Manali çalışmasının 2024 Conservation Nation bildiriminde Ak Kaşlının ot ağırlıklı kubbeli yuvaları anlatılır. Bu bir saha bildirimidir; hakemli sonuçla aynı kanıt düzeyinde değildir. Aynı yazıdaki başka bir çıvgının yosun ağırlıklı yuvası bu türe aktarılmaz.
