kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Yılan Kartalı (Circaetus gallicus)
VS
Seçildi Atmaca (Accipiter nisus)

Yılan Kartalı

Circaetus gallicus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Çok geniş kanat, büyük baş, açık benekli alt taraf, üç kuyruk bandı ve havada asılı av uçuşu.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yılan Kartalı (Circaetus gallicus, Short-toed Snake-Eagle), geniş ve uzun kanatlı, iri yuvarlak başlı bir yırtıcıdır. Alttan bakıldığında açık gövdesi ve kanatları üzerindeki değişken kahverengi benekler dikkat çeker. Koyu boğaz ve göğüs önlüğü sık görülür, fakat her bireyde aynı genişlikte değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Tünemiş kuşun büyük sarı gözleri öne yöneliktir; başı bu yüzden baykuş başını andırabilir. Gaga gövdesine oranla küçük, kancalıdır. Üst taraf kahverengi, alt taraf beyazımsı ve koyu işaretlidir. Bacağın alt bölümü tüysüz ve pulludur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy deseni benzerdir; dişi genellikle biraz daha büyüktür. Buna rağmen tek kuşun fotoğrafında büyüklük veya koyu göğüs lekesi kesin eşey işareti değildir. İki eşeye mutlaka iki ayrı renk biçimi varmış gibi bakılmaz.

Genç kuşun baş ve göğsünde sıcak açık kestane tonları bulunabilir. Taze uçuş tüyleri aynı kuşaktandır; koyu bantlar daha silik ve kuyruk bantları birbirine yakın genişliktedir. Erişkinin kanadında farklı yaşta tüyler bulunur; kuyruğun uç bandı diğerlerinden daha geniş olabilir.

Uçuşta Görünüm

Süzülürken kanatlarını çoğunlukla yatay düzleme yakın tutar; başı öne belirgin çıkar. Açık kanat altındaki ince bantlar ve kuyruktaki enine koyu bantlar birlikte incelenir. Kuyruk bandı sayısı bireyler arasında değişebildiğinden, “tam üç bant” zorunlu bir teşhis kuralı değildir.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Üreme döneminde yumuşak, inişli çıkışlı ıslıklar duyulur; sesin sonu “yok” veya “uok” gibi gelebilir. Yuva çevresinde daha çeşitli ve sık çağrılar çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Balık Kartalı (Pandion haliaetus, Osprey) daha dar kanatları, koyu göz maskesi ve açık kanat altında belirgin koyu bilek lekesiyle ayrılır. Arı Şahininin (Pernis apivorus, European Honey Buzzard) başı daha ince, kuyruğu görece uzundur; kanat ve kuyruk bantlarının düzeni de farklıdır.

Şahin (Buteo buteo, Common Buzzard) uçuşta daha toplu gövdeli ve daha kısa kanatlı görünür. Açık renkli bireylerinde koyu bilek lekesi bulunabilir; Yılan Kartalının geniş, daha düzgün açık kanat altı ve iri başı karşılaştırılır. İki türde de tüy rengi değişkendir; yalnız beyaz alt taraf üzerinden karar verilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremek için ağaçlık, avlanmak için açık veya yarı açık arazi kullanır. İspanya’daki uzman tür hesabı çam, meşe ve başka ormanların çevresindeki seyrek çalılık, kuru tarla, otlak ve orman açıklıklarını birlikte anlatır.

Yuva Yeri

Yuva bir ağacın tepesine yakın veya ulaşılması kolay yan dalda, dallardan yapılan görece küçük bir platformdur; içi yeşil yapraklarla döşenir. Genellikle tek beyaz yumurta bırakılır. İspanya’daki SEO/BirdLife hesabı kuluçkayı çoğunlukla dişinin yürüttüğünü ve 45–47 gün sürdüğünü bildirir. Erkek yiyecek getirir; yavrunun beslenmesine iki eş katılır. Bu derleme, Türkiye’de aynı süreyi ölçen bir çalışma değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Hindistan’ın Maharaştra eyaletinde, 2006–2015 üreme dönemlerinde incelenen dokuz Yılan Kartalı bölgesinin yuva çevreleri, açık habitatlarla ilişkiliydi. Araştırmacılar yuvaların beş kilometre çevresindeki araziyi uydu görüntüleri ve saha kontrolüyle sınıflandırdı. Bu ölçüm, her kuşun yalnız beş kilometre içinde avlandığını göstermez.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Kuzeybatı Afrika ve Güney Avrupa’dan Levant, Kazakistan, Moğolistan ve Çin’in kuzeyine uzanır. Güney Asya’da yerleşik topluluklar da vardır. Batıdaki göçmenler Sahel kuşağında, doğudakiler Güney Asya’da kışlar. Küçük Sunda Adaları’nda sacerdotis alt türü bulunur; bütün toplulukların yıllık hareketi aynı değildir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen ve göç sırasında görülen bir türdür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye’yi üreyen nüfusu bulunan ülkeler arasında listeler; sayı dayanağı 2002–2012 dönemine aittir. Bu eski dönem değerlendirmesi güncel bir Türkiye sayımı veya her bölge için aylık takvim yerine geçmez.

Göç Yolculuğu

Uzun mesafeli göçte yükselen hava akımlarından yararlanır; geniş deniz geçişleri yerine kara üzerinden dolanabilir. İspanya’daki uzman hesap, İberya kuşlarının Afrika’ya geçişinde Cebelitarık’ı öne çıkarır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun izlediği yol olarak çizilemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yılanlar başlıca besinidir; kertenkeleler ve başka sürüngenler de alınır. İspanya’daki tür hesabı, yerel av bolluğuna göre amfibi, küçük memeli, genç kuş ve bazı böceklerin de yenebildiğini belirtir. “Yalnız yılan yer” açıklaması bu çeşitliliği gizler.

Nasıl Avlanır?

Açık zemini süzülerek veya rüzgâra karşı havada asılı kalarak tarar; bazen tünekten av arar. Yılanı yakalayınca başından etkisizleştirmeye çalışır.

İlginç Bilgiler

## Ölçülen Süre ile Varsayımın Ayrımı Kuzeydoğu Yunanistan’daki Dadia–Lefkimi–Soufli ormanında 1996–1998 arasında yapılan çalışmada, 22 üreme bölgesindeki üç yıllık çift kayıtlarının toplamı 58’di; bunlar 58 ayrı ve değişmez çift olarak okunmamalıdır. Yumurtlanan 52 yuvanın her birinde tek yumurta vardı. Yavruların ilk uçuşuna kadar geçen süre ortalama 68,9 gündü. Makaledeki 47 günlük kuluçka değeri ise yeni ölçülmüş bir ortalama değil, bazı tarihleri geriye hesaplamak için önceki yayınlardan alınan bir varsayımdı. ## Gençlerin Farklı Yolları Güney İtalya’da 2010–2013 arasında dört üreme bölgesinden yedi gence GPS vericisi takıldı. Bunların beşi kuzey ve batıya dolanarak Cebelitarık’tan Sahra altına ulaştı; güneye yönelen iki kuş ise kışı Sicilya’da geçirdi. Bu iki kuştan biri ertesi sonbaharda dolambaçlı rotayı kullandı. Araştırmacılar deneyimli kuşlardan öğrenmenin rolü olabileceğini düşündü. İzlenen yedi birey, tüm gençlerin mutlaka ebeveynini izlediğini kanıtlamaz; araştırma 2016’da yayımlandı. ## Besin Benzerliği ve Rekabet Maharaştra’daki 2006–2015 araştırmasında besin verileri doğrudan gözlemlerle, kuşların yuva çevresine çıkardığı sindirilmemiş besin yumaklarının incelenmesi birleştirilerek toplandı. Altı yırtıcı türü için belirlenen 3.332 av kaydı yalnız Yılan Kartalına ait değildir. Yılan Kartalının besininde sürüngenler öne çıkıyordu. Besinleri benzer olsa bile farklı coğrafi alan ve habitat kullanımı, yırtıcıların gerçekten ne kadar karşılaştığını değiştirir; yalnız benzer besin listesi doğrudan rekabet kanıtı değildir.

Atmaca

Accipiter nisus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun kuyruk, kısa kanat ve çırpma-kayma uçuşu. Çakır ve Yaz Atmacası ile birden çok özelliği karşılaştır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Atmaca (Accipiter nisus; Eurasian Sparrowhawk), kısa, yuvarlak uçlu kanatları ve uzun kuyruğuyla tanınan küçük bir yırtıcıdır. Alt tarafı enine çizgili, ince ve uzun bacakları sarıdır. Dişi erkekten belirgin büyüktür; uzaktaki büyüklük izlenimi tek başına teşhis sağlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta küçük baş, ince gövde ve kancalı gaga görülür. Erişkin erkeğin sırtı mavi-gri, açık alt tarafındaki enine çizgiler kızıldır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve genç kuşlar üstten kahverengimsi, alttan açık zemin üzerinde kahverengi çizgilidir. Gençlerin dişiye benzemesi nedeniyle her kahverengi kuşa erişkin dişi denmez. Gözler sarı olabilir; bazı yaşlı kuşlarda turunculaşır. Göz rengi tek başına kesin yaşı göstermez.

Uçuşta Görünüm

Birkaç hızlı kanat vuruşunu kısa bir kayma izleyebilir. Kısa kanatlarla uzun kuyruk, uçuşta T biçimini andıran siluet oluşturur. Kanat, kuyruk ve gövde oranlarına birlikte bakılır.

Ses ve Davranış

Üreme döneminde keskin, art arda “kek-kek-kek” çağrıları duyulabilir. Woodland Trust rehberi Kerkenezin çağrısını da benzer hecelerle yazar; sesin harflerle taklidi iki türü tek başına ayırmaz. Kuşun görünüşüyle sesi birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Çakır (Astur gentilis; Eurasian Goshawk) daha iri, güçlü gövdeli ve kalın bacaklıdır. Erişkinin açık kaşı belirgindir. Genç Çakırın alt tarafı boyuna çizgilidir; erişkinin enine çizgileri gençte aranmaz. Yapıyla baş deseni birlikte değerlendirilir.

Yaz Atmacasının (Tachyspiza brevipes; Levant Sparrowhawk) erişkin erkeğinde kahverengi-kızıl göz, açık kanat altı ve siyah kanat ucu dikkat çeker. Gençlerin kanat altında kahverengi çizgiler bulunur; erişkin erkeğin deseni bütün yaşlara uygulanmaz.

Kerkenez (Falco tinnunculus; Common Kestrel), sivri kanatları ve göz altındaki koyu çizgiyle ayrılır. Alt tarafındaki lekeler Atmacanın enine çizgilerine benzemez. Havada asılı kalarak av araması da yardımcıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yuva ve avlanma alanı için ağaç örtüsü önemlidir. İğne yapraklı ve karışık ormanların yanı sıra yapraklı orman, park ve tarım alanlarını da kullanabilir. Sık örtüyle açık avlanma alanının yan yana olması elverişlidir.

Yuva Yeri

Ağaçta, dallardan yapılmış bir platform yuvaya yumurtlar. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 4–5 yumurta, dişinin 33 günlük kuluçkası ve yavrunun 26,5–30,5 günlük yuva dönemi verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvadan ayrılan yavru hemen bağımsız olmaz; yuva uzaktan izlenir.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki BTO tür hesabı, kentler üzerindeki uçuşları ve bahçe yemliklerine av için gelişini de anlatır. Bu nedenle yalnız kesintisiz ormanda aranmaz; yerleşimler içindeki ağaçlı alanlarda da görülebilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın geniş bölümünde, Kuzey Afrika’da, Madeira ve Kanarya adalarında yaşar. EURING/CMS atlasına göre bazı topluluklar düzenli göç ederken bazıları kısmen göç eder veya çevreye dağılır. Kuzeye ve kuzeydoğuya gidildikçe mevsimlik yer değiştirme artar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 döneminin üreme nüfusu tahmini bulunur. Yöntemi, sınırlı verilerden genişletilmiş tahmin olarak açıklanır; güncel bir sayım değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS halkalama atlasında İskandinavya ve Danimarka kökenli bazı kuşların Balkanlar, Yunanistan ve Türkiye’de yeniden bulunduğu bildirilir. Türkiye’de görülen her Atmacanın yerel olduğunu varsayamayız. Farklı bireylerin buluntu noktaları, tek kuşun kesintisiz göç rotası gibi birleştirilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besini kuşlardır. İskoçya’nın Ae Ormanı’ndaki üç yuvayı inceleyen Newton’ın 1978 yayınında erkeklerin getirdiği avlar dişilerinkinden küçüktür. Eşeyler arasındaki bu ortalama fark, tek bir avdan kuşun eşeyini anlamaya yetmez.

Nasıl Avlanır?

Avına ağaç, çalı veya yapıların arkasından sürpriz bir hamleyle yaklaşır. İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video incelemesinde yavrular büyürken erkeğin besin getirme sıklığı azalmış, dişininki artmıştır; erkek yine daha sık av getirmiştir.

İlginç Bilgiler

## Yavru Gelişimindeki Fark Newton’ın 1978’de yayımladığı İskoçya Ae Ormanı araştırmasının üç yuvasında erkek yavrular dişilerden yaklaşık dört gün önce uçmuştur. Bunun kardeşler arasındaki rekabeti azaltabileceği açıklaması araştırmacının yorumudur; bütün yavrularda sınanmış bir neden değildir. ## Yağmurda Yavruyu Korumak İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video çalışmasında yağış arttığında dişi yavruları daha uzun süre örtmüştür. Günlük av getirme sıklığıyla yağış arasında belirgin ilişki bulunmamıştır; küçük örneklem bütün yağmurlu günlerin besin koşulunu açıklamaz. ## Tarım İlacı Kullanımının Tarihsel Etkisi İngiltere’nin doğusunda 1979–1989 dönemini ele alan Newton ve Wyllie’nin 1992 yayını, eski tarım ilaçlarının kalıntılarındaki azalmayı Atmaca nüfusunun toparlanmasıyla ilişkilendirir. Yumurta kabuğunun kalınlaşması ve kırılmanın azalması, yavru çıkış başarısının artışıyla bağlantılıdır. Türkiye’de bugün aynı etkinin ölçüldüğü sonucu çıkarılamaz. ## Halkayla Belgelenmiş Uzun Yaşam BTO’nun halkalama kayıtlarında bir Atmaca 17 yıl 1 ayı aşan süreyle belgelenmiştir. Bu, aynı sistemde izlenmiş tek bireyin uzun kaydıdır; bütün Atmacaların beklenen ömrü veya dünyadaki en yüksek yaş değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...