kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çatal Kuyruklu Martı (Xema sabini)
VS
Seçildi Ak Kanatlı Sumru (Chlidonias leucopterus)
Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Açık kanat üstünde birbirinden keskin sınırla ayrılmış kara, ak ve gri üç köşeli desen ile belirgin çatallı kuyruk bir arada türü kesinleştirir. Gaga kısa, kara ve ucu net sarıdır. Üreme kılığında baş kurşuni gri bir başlıkla örtülür ve alt sınırında ince kara bir tasma bulunur; üreme dışında bu başlık dağılıp ensede gri bir gölgeye iner. Genç birey pullu kahverengi üst taraf ve kuyruk ucundaki kara bandla tanınır, ancak üç köşeli kanat deseni yine okunur. Küçük Martı'nın koyu kanat altı ve düz kuyruğu, Karabaş Martı'nın kanat ön kenarındaki ak kaması ve kırmızı gagası bu türde bulunmaz. Eşeyler dıştan aynıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çatal Kuyruklu Martı (Xema sabini; Sabine’s Gull), küçük bir açık deniz martısıdır. Uçuşta siyah dış kanat, geniş beyaz arka bölüm ve koyu sırt üç belirgin alan oluşturur. Erişkin üreme giysisinde koyu gri baş ve sarı uçlu siyah gaga bu deseni tamamlar.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi ince, kanatları uzun ve dardır. Bacaklar siyahtır. Kanat altı ve karın beyazdır; erişkinin beyaz kuyruğu hafif çatallıdır. Kanadın alt yüzü, üst yüzündeki geniş renk bloklarıyla aynı görünmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer görünür. Başlığın koyuluğu ya da fotoğraftaki renk canlılığı, tek başına güvenilir eşey tayini sağlamaz.

Genç kuşta sırt gri yerine kahverengidir. Tüylerin açık kenarları pullu bir desen oluşturur. Gaga bütünüyle koyudur ve kuyruk ucunda siyah bant bulunur. Erişkinin beyaz kuyruğuyla genç kuşun siyah uçlu kuyruğu birbirine karıştırılmamalıdır.

Üreme dışı erişkinde başlık parçalanır; baş daha beyaz, ense çevresi koyu lekeli görünür. Sarı uçlu siyah gaga korunur. Üreme giysisindeki kuşta göz çevresi kırmızıdır; üreme dışında bu halka koyulaşır.

Uçuşta Görünüm

Gençlerde de siyah, beyaz ve kahverengi alanlardan oluşan temel kanat düzeni seçilir. Bu nedenle uçan kuşun yalnız baş rengine değil, kanadın geniş renk alanlarına da bakılır.

Ses ve Davranış

Sesi sert ve kazıyıcı, “krrr” gibi duyulan bir çağrıdır. Yuva alanı dışında da bu ses işitilebilir.

Su üzerinde hafifçe asılı kalıp alçalarak yüzeyden besin alabilir. Bu zarif uçuş biçimi bazen bir sumruyu andırır.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük Martının (Hydrocoloeus minutus; Little Gull) erişkininde kanat altı koyu gri, bacaklar kırmızıdır. Genç ve ilk kış kuşlarında üst kanatta koyu bir M deseni bulunur; erişkinin koyu kanat altı bu gençlerde yoktur. Yaşa ait işaretler birlikte değerlendirilir.

Kara Ayaklı Martı (Rissa tridactyla; Black-legged Kittiwake) gençken daha çok karışabilir. Üst kanadında koyu bir M deseni, ensesinde siyah kuşak ve kuyruk ucunda siyah bant taşır. Erişkinin gagası sarıdır. Bu özellikler, Çatal Kuyruklu Martının yaşa göre değişen gaga ve kanat deseniyle karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde denize yakın, tatlı su bulunan küçük adaları ve yosunlu, çimenli tundra alanlarını kullanır. Üreme dışında ise çoğunlukla açık denizde yaşar.

Yuva Yeri

Yuva, yere açılmış sığ bir çukurdur; yosun, deniz yosunu veya tüylerle döşenebilir. BTO’nun Avrupa kuşlarına dayanan uzman özetinde tipik olarak iki, gözlenen sınırlar olarak 1–3 yumurta ve 23–25 günlük kuluçka süresi verilir. İki eşey de kuluçkaya katılır. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’nda 2007–2011 boyunca günlük yuva kontrolleriyle yürütülen çalışmada ise kuluçka 20–23 gün sürmüştür. Çalışmadaki 90 yumurta takımının yüzde 60’ı üç yumurtalıdır. Bu yerel örneklem, her yuvada mutlaka iki yumurta bulunmadığını gösterir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş üreme değerleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra ebeveynleri onları yakındaki tatlı veya acı su gölcüklerine götürür. İki erişkin de yavruları besleyip korur. Yuvadan yürüyerek ayrılabilmek, uçmaya başlamakla aynı gelişim aşaması değildir.

Dünya Yayılışı

Arktik kıyılarda parçalı bir üreme yayılışı vardır. Grönland, Svalbard ve Sibirya’dan Çukotka’ya; Alaska ile Kanada’nın kuzeyine uzanan topluluklarda ürer. Kışın başlıca alanları, Güney Amerika’nın batısındaki ve Afrika’nın güneybatısındaki kıyısal ve açık deniz sularıdır. Eski yayınlarda Larus sabini adı kullanılmıştır; burada aynı tür, güncel AviList’e uygun olarak Xema sabini adıyla ele alınır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de çok nadir, olağan yayılışı dışındaki bir konuktur. OSME’nin 2025 bölgesel listesi, Aralık 2021’de Hatay’da görüntülenen kuşu ilk Türkiye kaydı olarak verir ve Türkiye Kuş Kayıt Komitesi bilgisini dayanakları arasında gösterir. Bu tarih, düzenli bir kışlama takvimi veya Türkiye üzerinden geçen göç yolu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Kuzeydoğu Grönland’ın Sand Adası’nda 2007’de verici takılan kuşların bir yıllık göçü, 2008’de geri alınan cihazlarla incelenmiştir. Tam yıllık veri veren altı kuşta gidiş-dönüş yolculuğu ortalama yaklaşık 32.000 kilometre bulunmuştur. Konumlar ışık kaydından tahmin edildiği, konaklama ve kışlama alanlarındaki yerel hareketler hesaba katılmadığı için bu bir alt sınır tahminidir. İzlenen kuşlar Atlantik üzerinden Afrika’nın güneybatısındaki Benguela sularına gitmiştir; bu yol Türkiye’deki tek nadir kuşa atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Beslenme, mevsime ve kullanılan ortama göre değişir. Kuzey Amerika üreme alanlarına ilişkin uzman anlatımında yaz besinleri arasında böcekler ve sucul böcek larvaları öne çıkar; küçük kabuklular, yumuşakçalar, deniz solucanları ve küçük balıklar da alınır. Kış beslenmesi daha az bilinmektedir; küçük balık ve kabuklular bulunması, bütün toplulukların aynı besin oranına sahip olduğunu göstermez.

Nasıl Avlanır?

Uçuş sırasında çok alçaktan su yüzeyine yaklaşarak avı konmadan kapabilir. Yüzerken yüzeyden toplaması ve sular çekildiğinde çamurlu zeminde yürüyerek besin araması da görülür. Sığ suda kendi çevresinde dönerek avını yüzeye yaklaştırabilir. Göç sırasında küçük kabuklular ve balıklar tüketir. Yüzeydeki küçük avlara erişmesi, beslenmesinin önemli bir parçasıdır.

İlginç Bilgiler

## Eşlerin Ayrı Okyanuslara Yolculuğu Aynı yuvada eş olan kuşların kışın da birlikte kalması gerekmez. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’nda 2008–2012 dönemindeki izleme çalışmasında, 33 erişkine farklı yıllarda toplam 47 ışık kayıt cihazı takılmıştır. Kullanılabilir sonuçlar, bazıları iki kez izlenen 26 bireyin 36 yolculuk kaydına dayanır. Kuşların çoğu Pasifik’e, ikisi Atlantik’e yönelmiştir. Özellikle bir çiftte dişi Pasifik’te, erkek Atlantik’te kışlamış; bu ayrılık iki ardışık yılda görülmüştür. Araştırmacılar aynı ikilinin 2009–2014 arasında altı üreme mevsiminde eş olduğunu da doğrulamıştır. Sonuç, kışın farklı okyanuslara giden kuşların üreme alanında yeniden aynı eşle buluşabildiğini gösterir. Tek bir çiftte gözlenen bu durum, bütün çiftlerin ayrı göç ettiği veya eşlerin her zaman birbirini beklediği anlamına gelmez. ## Yavruda Farklı Büyüme Hızları Büyümek ile uçabilecek kanatlara kavuşmak aynı şey değildir. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’ndaki 2007–2011 üreme araştırmasında, 2010 yılında büyümesi izlenebilen yalnız 12 yavru vardır. Her yavru iki ile beş kez yakalanıp tartılmış, hepsi aynı sıklıkta ölçülememiştir. Genel büyüme eğrisinde vücut kütlesi yaklaşık 16 günlükken erişkin düzeyine ulaşabilmiştir; aynı yaştaki kanat uzunluğu ise erişkininkinin yaklaşık yüzde 55’i kadardır. Araştırmacılar, bu küçük ve eşit izlenmemiş örneklemi genel bir büyüme çizgisi olarak sunmuştur. Bu yüzden erişkin kadar ağırlaşan yavrunun artık uçabildiği sonucu çıkarılamaz.

Ak Kanatlı Sumru

Chlidonias leucopterus

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kanadın üst ve alt desenlerini ayır; gençte koyu sırt-açık kanat-sağrı karşıtlığını değerlendir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kanatlı Sumru küçük, kuyruğu sığ çatallı bir bataklık sumrusudur. Üreme giysisindeki siyah baş ve gövde, açık üst kanatla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Üreme dışı giysi daha açıktır.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş yuvarlak, gaga incedir. Bıyıklı Sumruya göre daha küçük ve ince gagalıdır; su üzerinde besin ararken daha çevik görünür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi erişkin benzerdir; siyah üreme giysisi yalnız erkeğe ait değildir. Baş, boyun ve alt gövde siyah; sağrı ve kuyruk beyazdır. Gaga kırmızımsı siyah, ayaklar kırmızıdır.

Gençte koyu kahverengimsi sırt, açık kanatlarla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Göz arkasındaki koyu leke aşağı uzanır. İlk kış giysisine geçerken koyu sırt–açık kanat karşıtlığı azalır; genç, üreme erişkininin küçük kopyası değildir.

Üreme dışında alt taraf beyaz, sırt ve kanatlar açık gridir; göz arkasında koyu, aşağı uzanan kulak lekesi bulunur. Ara giyside açık ve koyu tüyler bir arada görülebilir. Tarih tek başına giysiyi belirlemez.

Uçuşta Görünüm

Üreme giysisinde üst kanadın ön kenarı beyaz, uçuş tüyleri daha gridir. Alttan görülen kısa örtü tüyleri siyahtır; uzun uçuş tüylerinin altı açık gridir. Bütün kanat altı siyah değildir; üst ve alt yüz karıştırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Hong Kong hesabında kuşlar gölet üzerindeki tellerde topluca dinlenir. Uçuş çağrıları Bıyıklı Sumrununkinden daha ince ve daha az pürüzlüdür. Bu bölgesel davranış örneği her konaklama yerinin aynı olduğunu göstermez.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Sumrunun (Chlidonias niger) üreme giysisindeki sırt ve üst kanadı daha koyu gridir; kanat altı açıktır, Ak Kanatlının siyah alt örtü alanını taşımaz. Üreme dışında göğüs yanlarında koyu lekeler, daha koyu sağrı ve kuyruk görülür.

Bıyıklı Sumru (Chlidonias hybrida) daha güçlü gagalıdır; üreme giysisinde siyah tepeye karşı beyaz yanak ve çene, gri gövde görülür. Gençte sırt daha kaba kahverengi desenli, sağrı daha az beyazdır. Üreme dışında göz arkasındaki çizgi enseye uzanır; Ak Kanatlının aşağı inen yuvarlak kulak lekesinden farklıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sığ, bitkili tatlı sularda ürer. Doğu Polonya’daki Bug Nehri çalışması, su tutan çayırların yanında eski nehir yatağından ayrılmış gölcüklerde yüzen bitkilerin de yuva desteği olduğunu anlatır.

Yuva Yeri

Yuva, bitki parçalarından yapılmış sığ bir çanaktır. Polonya’nın Bug Nehri kolonilerinde yuvalar yüzen Stratiotes aloides bitkisine dayanıyordu. Bu bitki Türkiye kolonilerinin zorunlu desteği değildir. Yüzen destek, dalga ve seviye değişimine dayanma garantisi değildir.

Polonya makalesinin Cramp’tan aktardığı kuzey toplulukları sentezinde tipik üç yumurta, yaklaşık 20 günlük kuluçka ve 24 günde ilk uçuş verilir. Yabancı uzman anlatısı kuluçkayı 18–22 gün ve iki yetişkinin ortak görevi olarak açıklar. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş tek süre değildir; aralıklardan ortalama üretilmez. Aktif koloniye girilmez.

Günlük Alan Kullanımı

Yeni Zelanda’da sığ kıyı lagünleri, küçük haliçler ve yakındaki sulak alanlar kullanılır. Kıyı kaydı, türü yalnız deniz kuşu yapmaz; beslenme alanı ayrıca üreme kolonisi değildir.

Dünya Yayılışı

Doğu Avrupa’dan Asya’nın doğusuna uzanan alanlarda ürer. Kışlık yayılış Afrika, Güneydoğu Asya ve Avustralasya’ya uzanır. Bütün topluluklar tek bir kıtada kışlamaz; bütün kuşlar için tek kış hedefi verilmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye göç alanları arasındadır; üreme de bildirilmiştir. BirdLife’ın 2021 eki Türkiye üreme tahminini 2002–2012 dönemi kısmi verisine dayandırır. Bu eski veri 2026 sayımı değildir; ilkbaharda beslenen sürü ayrıca yuvalanma kanıtı sayılmaz.

Gaziantep Doğanpınar Sulama Göleti’nde 1 Şubat 2020’de fotoğraflanan erişkin, Kiat–Pyle makalesinde siyah üreme giysisinde ve açık giysiye geçişi başlamış olabilecek kuş olarak gösterilir. BirdLife’ın 2021 ekinde Türkiye için 2013–2019 kış varlığı da bildirilir. Bunlar kışın kesin yokluğu çürütür; bütün ülkede düzenli kışlama veya kış üremesini kanıtlamaz.

Göç Yolculuğu

Yeni Zelanda’ya gelen kuşların çoğu kuzeydeki üreme döngüsünü izler; orada seyrek üreme kayıtları da vardır. Yeni Zelanda yazı Türkiye kışına denk gelir; oradaki mevsim adları Türkiye takvimine aktarılmaz. Gözlem noktaları aynı bireyin izlenen rotası gibi birleştirilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca su böceklerini alır; küçük balık ve iribaş da yiyebilir. İribaş, kurbağanın suda yaşayan yavrusudur. Bu çeşitlilik, Türkiye’deki her alanda aynı besin oranlarının ölçüldüğü anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Hong Kong hesabında yüzey üzerinde dolaşır, havada asılı kalıp yüzeydeki veya hemen alttaki ava yönelir. Yeni Zelanda hesabı havada böcek yakalamayı ve ara sıra suya girişi de bildirir; “hiç dalmaz” mutlak kuralı uygun değildir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Polonya’nın Bug Nehri çevresinde 2007–2010’da dokuz kolonide 113 Ak Kanatlı ve 92 Kara Sumru yuvası izlendi. En az bir yavru çıkmasıyla tanımlanan başarı Ak Kanatlıda daha düşüktü; kuvvetli rüzgâr, koloninin yeri ve yumurtlamanın başlangıcıyla ilişkiliydi. Bu, yavruların uçana kadar yaşama oranı değildir; Türkiye’ye aynı kayıp oranı atanamaz. Polonya’nın Morzyczyn–Prostyn çevresindeki iki eski nehir yatağı gölcüğünün başka incelemesinde 96 Ak Kanatlı yuvası izlendi. Makale saha yıllarını 2007, 2009–2010 ve 2016 olarak sıralar. En az bir yavru çıkan yuvalar yoğun kıyı bitkilerine daha yakın ve daha erken kurulmuştu. Su yükseldiğinde yumurtaların ıslanması, fırtınada bitki kümelerinin sürüklenmesi gözlendi; bitkinin desteğini neden kaybettiği ise mekanizma yorumudur. Kiat ve Pyle’ın Ortadoğu incelemesinde 2017–2022 kışlarında görüntülerle değerlendirilen 96 kuşun 94’ü siyah üreme giysisinde erişkindi. Afrika karşılaştırmasıyla müze ve İsrail halkalama verileri de kullanıldı; bunlar tek yıllık ülke sayımı değildi. Afrika’da henüz bilinmeyen üreme alanlarından kuzeye göç olasılığı, yazarların tartıştığı hipotezlerden biridir. Bu açıklamanın güçlüklerini de tartışırlar; bulunmuş bir koloni bildirmezler.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...