Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Çatal Kuyruklu Martı
Xema sabini
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Çatal Kuyruklu Martı (Xema sabini; Sabine’s Gull), küçük bir açık deniz martısıdır. Uçuşta siyah dış kanat, geniş beyaz arka bölüm ve koyu sırt üç belirgin alan oluşturur. Erişkin üreme giysisinde koyu gri baş ve sarı uçlu siyah gaga bu deseni tamamlar.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövdesi ince, kanatları uzun ve dardır. Bacaklar siyahtır. Kanat altı ve karın beyazdır; erişkinin beyaz kuyruğu hafif çatallıdır. Kanadın alt yüzü, üst yüzündeki geniş renk bloklarıyla aynı görünmez.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi benzer görünür. Başlığın koyuluğu ya da fotoğraftaki renk canlılığı, tek başına güvenilir eşey tayini sağlamaz.
Genç kuşta sırt gri yerine kahverengidir. Tüylerin açık kenarları pullu bir desen oluşturur. Gaga bütünüyle koyudur ve kuyruk ucunda siyah bant bulunur. Erişkinin beyaz kuyruğuyla genç kuşun siyah uçlu kuyruğu birbirine karıştırılmamalıdır.
Üreme dışı erişkinde başlık parçalanır; baş daha beyaz, ense çevresi koyu lekeli görünür. Sarı uçlu siyah gaga korunur. Üreme giysisindeki kuşta göz çevresi kırmızıdır; üreme dışında bu halka koyulaşır.
Uçuşta Görünüm
Gençlerde de siyah, beyaz ve kahverengi alanlardan oluşan temel kanat düzeni seçilir. Bu nedenle uçan kuşun yalnız baş rengine değil, kanadın geniş renk alanlarına da bakılır.
Ses ve Davranış
Sesi sert ve kazıyıcı, “krrr” gibi duyulan bir çağrıdır. Yuva alanı dışında da bu ses işitilebilir.
Su üzerinde hafifçe asılı kalıp alçalarak yüzeyden besin alabilir. Bu zarif uçuş biçimi bazen bir sumruyu andırır.
Karıştırılabilecek Türler
Küçük Martının (Hydrocoloeus minutus; Little Gull) erişkininde kanat altı koyu gri, bacaklar kırmızıdır. Genç ve ilk kış kuşlarında üst kanatta koyu bir M deseni bulunur; erişkinin koyu kanat altı bu gençlerde yoktur. Yaşa ait işaretler birlikte değerlendirilir.
Kara Ayaklı Martı (Rissa tridactyla; Black-legged Kittiwake) gençken daha çok karışabilir. Üst kanadında koyu bir M deseni, ensesinde siyah kuşak ve kuyruk ucunda siyah bant taşır. Erişkinin gagası sarıdır. Bu özellikler, Çatal Kuyruklu Martının yaşa göre değişen gaga ve kanat deseniyle karşılaştırılır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme döneminde denize yakın, tatlı su bulunan küçük adaları ve yosunlu, çimenli tundra alanlarını kullanır. Üreme dışında ise çoğunlukla açık denizde yaşar.
Yuva Yeri
Yuva, yere açılmış sığ bir çukurdur; yosun, deniz yosunu veya tüylerle döşenebilir. BTO’nun Avrupa kuşlarına dayanan uzman özetinde tipik olarak iki, gözlenen sınırlar olarak 1–3 yumurta ve 23–25 günlük kuluçka süresi verilir. İki eşey de kuluçkaya katılır. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’nda 2007–2011 boyunca günlük yuva kontrolleriyle yürütülen çalışmada ise kuluçka 20–23 gün sürmüştür. Çalışmadaki 90 yumurta takımının yüzde 60’ı üç yumurtalıdır. Bu yerel örneklem, her yuvada mutlaka iki yumurta bulunmadığını gösterir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş üreme değerleri değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra ebeveynleri onları yakındaki tatlı veya acı su gölcüklerine götürür. İki erişkin de yavruları besleyip korur. Yuvadan yürüyerek ayrılabilmek, uçmaya başlamakla aynı gelişim aşaması değildir.
Dünya Yayılışı
Arktik kıyılarda parçalı bir üreme yayılışı vardır. Grönland, Svalbard ve Sibirya’dan Çukotka’ya; Alaska ile Kanada’nın kuzeyine uzanan topluluklarda ürer. Kışın başlıca alanları, Güney Amerika’nın batısındaki ve Afrika’nın güneybatısındaki kıyısal ve açık deniz sularıdır. Eski yayınlarda Larus sabini adı kullanılmıştır; burada aynı tür, güncel AviList’e uygun olarak Xema sabini adıyla ele alınır.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de çok nadir, olağan yayılışı dışındaki bir konuktur. OSME’nin 2025 bölgesel listesi, Aralık 2021’de Hatay’da görüntülenen kuşu ilk Türkiye kaydı olarak verir ve Türkiye Kuş Kayıt Komitesi bilgisini dayanakları arasında gösterir. Bu tarih, düzenli bir kışlama takvimi veya Türkiye üzerinden geçen göç yolu anlamına gelmez.
Göç Yolculuğu
Kuzeydoğu Grönland’ın Sand Adası’nda 2007’de verici takılan kuşların bir yıllık göçü, 2008’de geri alınan cihazlarla incelenmiştir. Tam yıllık veri veren altı kuşta gidiş-dönüş yolculuğu ortalama yaklaşık 32.000 kilometre bulunmuştur. Konumlar ışık kaydından tahmin edildiği, konaklama ve kışlama alanlarındaki yerel hareketler hesaba katılmadığı için bu bir alt sınır tahminidir. İzlenen kuşlar Atlantik üzerinden Afrika’nın güneybatısındaki Benguela sularına gitmiştir; bu yol Türkiye’deki tek nadir kuşa atanamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Beslenme, mevsime ve kullanılan ortama göre değişir. Kuzey Amerika üreme alanlarına ilişkin uzman anlatımında yaz besinleri arasında böcekler ve sucul böcek larvaları öne çıkar; küçük kabuklular, yumuşakçalar, deniz solucanları ve küçük balıklar da alınır. Kış beslenmesi daha az bilinmektedir; küçük balık ve kabuklular bulunması, bütün toplulukların aynı besin oranına sahip olduğunu göstermez.
Nasıl Avlanır?
Uçuş sırasında çok alçaktan su yüzeyine yaklaşarak avı konmadan kapabilir. Yüzerken yüzeyden toplaması ve sular çekildiğinde çamurlu zeminde yürüyerek besin araması da görülür. Sığ suda kendi çevresinde dönerek avını yüzeye yaklaştırabilir. Göç sırasında küçük kabuklular ve balıklar tüketir. Yüzeydeki küçük avlara erişmesi, beslenmesinin önemli bir parçasıdır.
İlginç Bilgiler
## Eşlerin Ayrı Okyanuslara Yolculuğu Aynı yuvada eş olan kuşların kışın da birlikte kalması gerekmez. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’nda 2008–2012 dönemindeki izleme çalışmasında, 33 erişkine farklı yıllarda toplam 47 ışık kayıt cihazı takılmıştır. Kullanılabilir sonuçlar, bazıları iki kez izlenen 26 bireyin 36 yolculuk kaydına dayanır. Kuşların çoğu Pasifik’e, ikisi Atlantik’e yönelmiştir. Özellikle bir çiftte dişi Pasifik’te, erkek Atlantik’te kışlamış; bu ayrılık iki ardışık yılda görülmüştür. Araştırmacılar aynı ikilinin 2009–2014 arasında altı üreme mevsiminde eş olduğunu da doğrulamıştır. Sonuç, kışın farklı okyanuslara giden kuşların üreme alanında yeniden aynı eşle buluşabildiğini gösterir. Tek bir çiftte gözlenen bu durum, bütün çiftlerin ayrı göç ettiği veya eşlerin her zaman birbirini beklediği anlamına gelmez. ## Yavruda Farklı Büyüme Hızları Büyümek ile uçabilecek kanatlara kavuşmak aynı şey değildir. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’ndaki 2007–2011 üreme araştırmasında, 2010 yılında büyümesi izlenebilen yalnız 12 yavru vardır. Her yavru iki ile beş kez yakalanıp tartılmış, hepsi aynı sıklıkta ölçülememiştir. Genel büyüme eğrisinde vücut kütlesi yaklaşık 16 günlükken erişkin düzeyine ulaşabilmiştir; aynı yaştaki kanat uzunluğu ise erişkininkinin yaklaşık yüzde 55’i kadardır. Araştırmacılar, bu küçük ve eşit izlenmemiş örneklemi genel bir büyüme çizgisi olarak sunmuştur. Bu yüzden erişkin kadar ağırlaşan yavrunun artık uçabildiği sonucu çıkarılamaz.
Batı Afrika Sumrusu
Thalasseus albididorsalis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis; West African Crested Tern), iri, çok açık renkli bir kıyı sumrusudur. Soluk gri üst tarafı, çatallı kuyruğu ve uzun sarı-turuncu gagası dikkat çeker. Üreme giysisinde başın üstü siyah; üreme dışında alın beyaz, başın arkası siyahtır.
Genel Görünüm ve Duruş
Erişkinde bacaklar siyahtır. Üreme sonrasında bazı kuşların başı neredeyse bütünüyle beyazlaşabilir; daha sonra siyah-beyaz baş deseni yeniden değişir. Bu yüzden yalnız baştaki siyahlığın büyüklüğüyle yaş ya da tür belirlenmez.
Gaganın düzenli biçimde uca doğru incelmesi önemlidir. Soluk sarı veya sarı-turuncu görünüş, üreme döneminde daha canlı turuncuya dönebilir. Işık ve duruş hem rengi hem gaganın kalınlığını etkileyebildiği için biçim ile renk birlikte değerlendirilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişiyi yalnız iriliğe bakarak ayırmak güvenli değildir. Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de incelenen 20 erişkinin eşeyi DNA ile belirlenmiştir. Dişiler ortalamada daha küçük ve hafif olsa da bütün ölçülerde erkeklerle örtüşme görülmüştür; tek kuşun görünüşünden kesin eşey tayini yapılmaz.
Genç kuşların bacakları turuncu, siyah veya açık benekli olabilir. Omuz tüylerinin merkezleri çoğunlukla dağınık gri görünür; erişkinin daha temiz giysisinden farklıdır. İlk kış kuşlarında göz arkasındaki koyu leke, koyu merkezli yeni kanat tüyleri ve daha gri kuyruk yaşın anlaşılmasına yardım eder.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta açık renkli gövde, uzun gaga ve çatallı kuyruk birlikte seçilir.
Ses ve Davranış
Yüksek ve gıcırtılı uçuş çağrıları çıkarır. Gambiya, Gana, Fas ve Senegal kayıtlarını Amerikan Kral Sumrusunun kayıtlarıyla karşılaştıran 2020 araştırmasında, Batı Afrika kuşlarının çağrıları genellikle daha tiz ve daha belirgin iniş çıkışlı bulunmuştur. Ancak incelenen ses özellikleri örtüşmüştür; her çağrının kesin ayrılabildiği gösterilmemiştir.
Karıştırılabilecek Türler
Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis; Lesser Crested Tern), gerçek bir karışma olasılığıdır. Batı Afrika Sumrusu ondan belirgin biçimde daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Tepeli Sumrunun sırtı daha koyu gridir. İkisinde de kuyruk sokumu gri, gaga sarı-turuncu görünebilir; bu ortak renkler tek başına yeterli değildir.
Amerika’daki Kral Sumru (Thalasseus maximus; Royal Tern) çok benzerdir. Gagası ortalamada daha derin ve ağır görünür; Batı Afrika Sumrusununki daha ince ve düzenli daralan biçimdedir. Bu ortalama fark, bütün bireyleri kesin ayıran bir sınır oluşturmaz. Ayrıca uzun görünmek ile gerçekten daha uzun ölçülmek aynı şey değildir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Batı Afrika’da 1998–2019 arasında izlenen üreme kolonileri, Moritanya’dan Gine’ye uzanan kıyı adalarındaydı. Yuvalar çoğunlukla çıplak veya seyrek bitkili kumlukta bulunuyordu. Moritanya’daki Arel Adası’nda kayalık zemin de kullanılmıştır; türü yalnız düz kum adalarına bağlamak doğru olmaz.
Yuva Yeri
Genellikle tek yumurta bırakır ve iki eş yumurta ile yavrunun bakımına katılır. Batı Afrika kolonilerini ele alan 2022 yayınında kuluçka 25–31 gün, 2023 yayınındaki tür özetinde 28 gün olarak verilir. İkinci kaynak yavrunun uçmaya başlamasını 35–42 günle özetler. Bunlar yeni bir süre ölçüm deneyinin sonuçları olarak sunulmaz; bütün yuvalara uygulanacak tek gün sayısı değildir. Yavrunun kısa sürede yuvadan uzaklaşması, uçabildiği anlamına gelmez.
Günlük Alan Kullanımı
Tuzlu koylarda ve kıyı denizinde beslenir; açık plajlar başka sumrularla ortak dinlenme alanları olabilir. Ürediği ada, yiyecek aradığı deniz ve dinlendiği kıyı aynı işlevi görmez. Koloniye girilmeden, kuşların besin taşıdığı geçiş alanı açık bırakılarak gözlenmelidir.
Dünya Yayılışı
Güncel AviList bu türü alt türlere ayırmaz. Moritanya’dan Gine’ye uzanan Atlas Okyanusu kıyılarında ürer. Üreme dışında Fas’a kadar kuzeye, Namibya’ya kadar güneye yayılır. Amerika’da üreyen Kral Sumru günümüzde ayrı bir türdür; eski Thalasseus maximus albididorsalis adı, bu Afrika kuşunu anlatır.
Türkiye’deki Durumu
Birds Canada’nın barındırdığı Avibase’in İngilizce Türkiye listesinde nadir ve rastlantısal konuk olarak yer alır. Bu statüden düzenli ilkbahar geçidi, kışlama veya Türkiye’de üreme sonucu çıkarılamaz. Eski “Royal Tern” kayıtları da hangi taksonun kastedildiği incelenmeden bu türe aktarılmamalıdır.
Göç Yolculuğu
Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de işaretlenen kuşlardan altısının 2022’ye kadar GPS verisi alınabilmiştir. Üreme dışı dönemde üçü koloninin yakın çevresinde, ağırlıkla Gine’de kalırken üçü Nijerya ve Angola’ya kadar gitmiştir. Aynı koloniden çıkan kuşlar böylece farklı uzaklıklara dağılabilmiştir. Küçük örneklem, bütün türün yarısının uzun göç yaptığı anlamına gelmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Moritanya, Senegal, Gambiya, Gine-Bissau ve Gine’deki kolonilerde, 1998–2019 arasında yuvaların çevresinden toplanan kalıntılar balık bakımından çeşitli bir beslenmeyi göstermiştir. Araştırmacılar dışkı ve ağızdan çıkarılan topaklardaki balık kulak taşlarını incelemiştir. Bu taşlar balık türünü ayırt etmeye yardım eder. Sonuçlar, kuluçkadaki erişkinlerin yediklerini temsil eder; yavrunun menüsüyle aynı kabul edilmez.
Nasıl Avlanır?
Suyun üzerinde uçarak küçük balık arar; açık deniz ve tuzlu koylarda av peşinde görülebilir.
İlginç Bilgiler
## Kolonilerin Yer Değiştirmesi Bir adada azalma, bütün türde aynı oranda azalma demek değildir. Moritanya’dan Gine’ye kadar Batı Afrika kolonilerini 1998–2019 verileriyle inceleyen çalışmada, kolonilerin kullandığı adaların zamanla değişebildiği görülmüştür. Senegal’in Saloum Deltası’nda 1998–2006’da tek adada toplanan üreme grubu, 2011’de kısmen iki başka adaya kaymıştır. Araştırmacılar, eksik yıllar ve farklı sayım yöntemleri yüzünden toplam nüfus değişimini değerlendirmenin zor olduğunu belirtir. Tek bir koloninin sayısı, bütün türün güncel dünya sayısı yerine kullanılamaz. ## Gece Uçuşunun Anlamı Gece hareketi, doğrudan görülmüş bir avlanma değildir. Gine-Bissau’daki Bantambur kolonisinde Nisan–Mayıs 2021’de GPS ile izlenen 18 erişkinin verileri, bazı uçuşların karanlık saatlerde de yapıldığını göstermiştir. Araştırmacılar gece beslenmesinin mümkün olduğunu tartışır; cihazlar her dalışı veya yakalanan balığı göstermiyordu. Hız ve yön verileriyle yolculuk ile av aramayı güvenilir biçimde ayıramamışlardır. Bu yüzden bulgu, “kuşlar geceleri de uçtu” sonucunu destekler; her gece uçuşunu başarılı balık avı olarak saymaya yetmez. ## Başka Kolonileri Ziyaret Başka bir koloniye uğramak, orada yeniden üremek demek değildir. Gine-Bissau’da işaretlenen ve 2021–2022 boyunca izlenebilen altı kuşun hepsi, kendi kolonileri dışında en az bir üreme alanına daha gitmiştir. Bazı ziyaretler kısa sürmüş, bazı alanlar üreme dışı dönemde uzun süre kullanılmıştır. Bu ziyaretler başka adaları tanımaya yardımcı olabilir; fakat GPS noktası tek başına yeni bir yuva veya ikinci bir yavru büyütme kanıtı değildir. Araştırmacılar, bu davranışın değişken kıyı adalarında yararlı olabileceğini bir yorum olarak sunar.
