Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Çatal Kuyruklu Martı
Xema sabini
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Çatal Kuyruklu Martı (Xema sabini; Sabine’s Gull), küçük bir açık deniz martısıdır. Uçuşta siyah dış kanat, geniş beyaz arka bölüm ve koyu sırt üç belirgin alan oluşturur. Erişkin üreme giysisinde koyu gri baş ve sarı uçlu siyah gaga bu deseni tamamlar.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövdesi ince, kanatları uzun ve dardır. Bacaklar siyahtır. Kanat altı ve karın beyazdır; erişkinin beyaz kuyruğu hafif çatallıdır. Kanadın alt yüzü, üst yüzündeki geniş renk bloklarıyla aynı görünmez.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi benzer görünür. Başlığın koyuluğu ya da fotoğraftaki renk canlılığı, tek başına güvenilir eşey tayini sağlamaz.
Genç kuşta sırt gri yerine kahverengidir. Tüylerin açık kenarları pullu bir desen oluşturur. Gaga bütünüyle koyudur ve kuyruk ucunda siyah bant bulunur. Erişkinin beyaz kuyruğuyla genç kuşun siyah uçlu kuyruğu birbirine karıştırılmamalıdır.
Üreme dışı erişkinde başlık parçalanır; baş daha beyaz, ense çevresi koyu lekeli görünür. Sarı uçlu siyah gaga korunur. Üreme giysisindeki kuşta göz çevresi kırmızıdır; üreme dışında bu halka koyulaşır.
Uçuşta Görünüm
Gençlerde de siyah, beyaz ve kahverengi alanlardan oluşan temel kanat düzeni seçilir. Bu nedenle uçan kuşun yalnız baş rengine değil, kanadın geniş renk alanlarına da bakılır.
Ses ve Davranış
Sesi sert ve kazıyıcı, “krrr” gibi duyulan bir çağrıdır. Yuva alanı dışında da bu ses işitilebilir.
Su üzerinde hafifçe asılı kalıp alçalarak yüzeyden besin alabilir. Bu zarif uçuş biçimi bazen bir sumruyu andırır.
Karıştırılabilecek Türler
Küçük Martının (Hydrocoloeus minutus; Little Gull) erişkininde kanat altı koyu gri, bacaklar kırmızıdır. Genç ve ilk kış kuşlarında üst kanatta koyu bir M deseni bulunur; erişkinin koyu kanat altı bu gençlerde yoktur. Yaşa ait işaretler birlikte değerlendirilir.
Kara Ayaklı Martı (Rissa tridactyla; Black-legged Kittiwake) gençken daha çok karışabilir. Üst kanadında koyu bir M deseni, ensesinde siyah kuşak ve kuyruk ucunda siyah bant taşır. Erişkinin gagası sarıdır. Bu özellikler, Çatal Kuyruklu Martının yaşa göre değişen gaga ve kanat deseniyle karşılaştırılır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme döneminde denize yakın, tatlı su bulunan küçük adaları ve yosunlu, çimenli tundra alanlarını kullanır. Üreme dışında ise çoğunlukla açık denizde yaşar.
Yuva Yeri
Yuva, yere açılmış sığ bir çukurdur; yosun, deniz yosunu veya tüylerle döşenebilir. BTO’nun Avrupa kuşlarına dayanan uzman özetinde tipik olarak iki, gözlenen sınırlar olarak 1–3 yumurta ve 23–25 günlük kuluçka süresi verilir. İki eşey de kuluçkaya katılır. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’nda 2007–2011 boyunca günlük yuva kontrolleriyle yürütülen çalışmada ise kuluçka 20–23 gün sürmüştür. Çalışmadaki 90 yumurta takımının yüzde 60’ı üç yumurtalıdır. Bu yerel örneklem, her yuvada mutlaka iki yumurta bulunmadığını gösterir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş üreme değerleri değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra ebeveynleri onları yakındaki tatlı veya acı su gölcüklerine götürür. İki erişkin de yavruları besleyip korur. Yuvadan yürüyerek ayrılabilmek, uçmaya başlamakla aynı gelişim aşaması değildir.
Dünya Yayılışı
Arktik kıyılarda parçalı bir üreme yayılışı vardır. Grönland, Svalbard ve Sibirya’dan Çukotka’ya; Alaska ile Kanada’nın kuzeyine uzanan topluluklarda ürer. Kışın başlıca alanları, Güney Amerika’nın batısındaki ve Afrika’nın güneybatısındaki kıyısal ve açık deniz sularıdır. Eski yayınlarda Larus sabini adı kullanılmıştır; burada aynı tür, güncel AviList’e uygun olarak Xema sabini adıyla ele alınır.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de çok nadir, olağan yayılışı dışındaki bir konuktur. OSME’nin 2025 bölgesel listesi, Aralık 2021’de Hatay’da görüntülenen kuşu ilk Türkiye kaydı olarak verir ve Türkiye Kuş Kayıt Komitesi bilgisini dayanakları arasında gösterir. Bu tarih, düzenli bir kışlama takvimi veya Türkiye üzerinden geçen göç yolu anlamına gelmez.
Göç Yolculuğu
Kuzeydoğu Grönland’ın Sand Adası’nda 2007’de verici takılan kuşların bir yıllık göçü, 2008’de geri alınan cihazlarla incelenmiştir. Tam yıllık veri veren altı kuşta gidiş-dönüş yolculuğu ortalama yaklaşık 32.000 kilometre bulunmuştur. Konumlar ışık kaydından tahmin edildiği, konaklama ve kışlama alanlarındaki yerel hareketler hesaba katılmadığı için bu bir alt sınır tahminidir. İzlenen kuşlar Atlantik üzerinden Afrika’nın güneybatısındaki Benguela sularına gitmiştir; bu yol Türkiye’deki tek nadir kuşa atanamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Beslenme, mevsime ve kullanılan ortama göre değişir. Kuzey Amerika üreme alanlarına ilişkin uzman anlatımında yaz besinleri arasında böcekler ve sucul böcek larvaları öne çıkar; küçük kabuklular, yumuşakçalar, deniz solucanları ve küçük balıklar da alınır. Kış beslenmesi daha az bilinmektedir; küçük balık ve kabuklular bulunması, bütün toplulukların aynı besin oranına sahip olduğunu göstermez.
Nasıl Avlanır?
Uçuş sırasında çok alçaktan su yüzeyine yaklaşarak avı konmadan kapabilir. Yüzerken yüzeyden toplaması ve sular çekildiğinde çamurlu zeminde yürüyerek besin araması da görülür. Sığ suda kendi çevresinde dönerek avını yüzeye yaklaştırabilir. Göç sırasında küçük kabuklular ve balıklar tüketir. Yüzeydeki küçük avlara erişmesi, beslenmesinin önemli bir parçasıdır.
İlginç Bilgiler
## Eşlerin Ayrı Okyanuslara Yolculuğu Aynı yuvada eş olan kuşların kışın da birlikte kalması gerekmez. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’nda 2008–2012 dönemindeki izleme çalışmasında, 33 erişkine farklı yıllarda toplam 47 ışık kayıt cihazı takılmıştır. Kullanılabilir sonuçlar, bazıları iki kez izlenen 26 bireyin 36 yolculuk kaydına dayanır. Kuşların çoğu Pasifik’e, ikisi Atlantik’e yönelmiştir. Özellikle bir çiftte dişi Pasifik’te, erkek Atlantik’te kışlamış; bu ayrılık iki ardışık yılda görülmüştür. Araştırmacılar aynı ikilinin 2009–2014 arasında altı üreme mevsiminde eş olduğunu da doğrulamıştır. Sonuç, kışın farklı okyanuslara giden kuşların üreme alanında yeniden aynı eşle buluşabildiğini gösterir. Tek bir çiftte gözlenen bu durum, bütün çiftlerin ayrı göç ettiği veya eşlerin her zaman birbirini beklediği anlamına gelmez. ## Yavruda Farklı Büyüme Hızları Büyümek ile uçabilecek kanatlara kavuşmak aynı şey değildir. Kanada’nın Nasaruvaalik Adası’ndaki 2007–2011 üreme araştırmasında, 2010 yılında büyümesi izlenebilen yalnız 12 yavru vardır. Her yavru iki ile beş kez yakalanıp tartılmış, hepsi aynı sıklıkta ölçülememiştir. Genel büyüme eğrisinde vücut kütlesi yaklaşık 16 günlükken erişkin düzeyine ulaşabilmiştir; aynı yaştaki kanat uzunluğu ise erişkininkinin yaklaşık yüzde 55’i kadardır. Araştırmacılar, bu küçük ve eşit izlenmemiş örneklemi genel bir büyüme çizgisi olarak sunmuştur. Bu yüzden erişkin kadar ağırlaşan yavrunun artık uçabildiği sonucu çıkarılamaz.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısında koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacaklar ve açık gri sırt birlikte aranır. Genç kuş kahverengi desenlidir ve erişkinin kırmızı gagasını taşımaz.
Genel Görünüm ve Duruş
İri martılar arasında ince gövdesi, uzun-dar kanatları ve uzun bacaklarıyla dikkat çeker. Erişkinde baş ve alt taraf beyaz, sırt açık gridir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkinde koyu kırmızı gaganın ucuna yakın siyah bant, en uçta sarımsı bölüm bulunur. Göz koyudur; bacaklar koyu gri ile yeşilimsi gri arasında görünebilir. Kanat uçları siyahtır.
Erişkin dişi ve erkeğin tüy renkleri benzerdir; yalnız tüylere bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.
Genç kuş kahverengi desenlidir; kanat altında belirgin koyu-açık desen görülür. Sağrı, yani sırtın kuyruk önündeki bölümü koyucadır. Kuyruk dibini üstten örten tüylerde U biçimli beyaz alan, beyaz uçlu koyu kuyrukla birlikte değerlendirilir. Yaş ilerledikçe baş ve gövde açılır; kanat ve kuyruktaki koyu tüyler daha uzun süre kalabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta ince gövde ve uzun, dar kanatlar belirgindir. CIESM, benzer iri martılara göre kanat vuruşları arasında daha uzun süzüldüğünü belirtir. Erişkinin kanadında açık gri iç bölümle siyah uçlar karşıtlık oluşturur.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis) erişkinde daha iri, güçlü başlı ve geniş kanatlıdır; gagası ve bacakları sarıdır. Gençlerde iki tür de kahverengi olduğundan erişkin renkleri kullanılmaz. Ada Martısının ince yapısı, desenli kanat altı ve kuyruk çevresindeki açık-koyu alanlar birlikte değerlendirilir.
Kara Sırtlı Martının (Larus fuscus) gençleri de Ada Martısının gençlerine benzer. Ada Martısında desenli kanat altı, kuyruk dibindeki U biçimli beyaz alan ve koyu kuyruk birlikte incelenir; tek işaretle kesin karar verilmez.
Ses ve Davranış
Fransız müze tür hesabı alarm sesini kalın, diğer bazı çağrılarını boğuk ve art arda gelen sesler olarak anlatır. Başka martılarla birlikteyken sesin hangi kuşa ait olduğu görülmelidir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
CIESM, 2–3 yumurta ve 28 günlük kuluçka verir; Fransız müze hesabının Korsika sentezinde çoğunlukla üç yumurta ve 26–33 gün bildirilir. İlk uçuş için 2025 uluslararası eylem planı yaklaşık 6–7 hafta, eski müze hesabı 35–40 gün verir. Kaynaklar ortalanmaz; ilk uçuş tam bağımsızlık değildir. Bunlar Türkiye’nin bütün yuvalarında ölçülmüş süreler değildir.
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca üreme ortamlarıdır. Besin kaynaklarına erişim ve insan rahatsızlığının azlığı önemlidir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz alanlarını kullanır. İspanya’nın Ebro Deltası’ndaki 2011 GPS araştırmasında deniz, balıkçı limanları ve çeltik alanları birlikte incelenmiştir; bu yerel kullanım bütün koloniler için zorunlu değildir.
Yuva Yeri
Yuva yerdeki sığ çukurdur; otlar, deniz yosunu ve başka bitki parçalarıyla çevrilebilir.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Koloniye çıkmadan teleskopla gözlem yapın ve yuvaların tam koordinatlarını paylaşmayın. Alarm veren veya topluca havalanan kuşlardan uzaklaşın.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik kıyısındaki Portekiz’de de koloniler bulunur. Yuvalayan topluluklar kesintisiz bir kıyı şeridi oluşturmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, beslenme, geçit ve kışlama kayıtları ayrılmalıdır. Yazın görülen her kuş yakındaki yuvanın kanıtı değildir; kışın da Türkiye’den bütünüyle ayrılmaz.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan’ın 2024 araştırması, Türkiye’nin Mersin/Aydıncık kıyısındaki küçük koloniyi 2016–2020 ve 2023’te izledi. Yayın, 2016–2023 dönemi için 6–10 çift ve komşu iki ada arasında yer değiştirme bildirir; 2018 ve 2023’te tam yuva sayımı yapılamamıştır. Bu yerel sonuç güncel Türkiye toplamı değildir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılabilir. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Afrika’nın Atlantik kıyılarına ulaşırken bazıları Akdeniz’de kalır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun zorunlu güzergâhı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları, özellikle sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar önemlidir. Yüzeye yakın avlara ulaşabilir; besinleri yerel fırsatlara göre çeşitlenir.
Nasıl Avlanır?
İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de 36 erişkinin GPS kayıtlarıyla oluşturulan habitat modellerinde, deniz ve karasal alan kullanımı günün saatine ve balıkçılık faaliyetine göre değişiyordu. Gece de koloni dışında etkinlik kaydedildi. Bu kolonideki düzen bütün Türkiye kuşlarına genellenmez.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları ve karasal omurgasızlar da yenir. İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de izlenen 22 erkek ve 15 dişinin besin arama yolculukları, balıkçılığın yapıldığı ve yapılmadığı günlerde eşeylere göre farklı değişmiştir. Çeltik alanı kullanım oranında erkek–dişi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi; Türkiye için sabit bir eşey tercihi çıkarılamaz.
Beslenmeyi Gözlerken
Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın.
İlginç Bilgiler
## Adının ve Bilimsel Adının Kökeni İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Yeni Bir Üreme Alanına Yerleşmek İspanya’nın batı Akdeniz kıyılarındaki üreme topluluklarını 1981–2015 döneminde inceleyen 2017 araştırması, yaşı üreme deneyiminin göstergesi olarak kullandı. Kuşlar, 3–4 yaşında olanlar “deneyimsiz”, en az 5 yaşındakiler “deneyimli” sayılarak ayrıldı. Yeni alanlara yerleşenlerde ikinci grup daha fazlaydı. Bu sınıflandırma, her bireyin geçmişte kaç kez ürediğinin doğrudan ölçümü değildir. Araştırmacılar, boş bir alanın güvenliğini öğrenmenin zaman isteyebileceğini tartışır; bu, karar mekanizmasına ilişkin yorumdur. Bir önceki yıl üremede başarısız olmak da tek başına yeni yere taşınmayı açıklamamıştır. ## Renkli Halkalar Ne Anlatır? Portekiz’in Algarve bölgesindeki üreme topluluğunda okunan renkli halkalar, İspanya’daki on farklı toplulukta halkalanmış kuşları ortaya koymuştur. 2025–2035 eylem planı bunu Leal ve Lecoq’un 2005 izlemesine dayanarak aktarır; yeni bir 2025 deneyi değildir. Yuva yapılan yer her bireyin doğum yeri olmayabilir. ## Koruma Planı Birden Fazla Ülkeyi Bağlar BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması türü küresel Hassas (VU) olarak verir. 2025’te kabul edilen uluslararası eylem planı 2035’e kadar üreme ve kışlama alanlarını korumayı, besin koşulları ile insan baskılarını izlemeyi hedefler. 2026, açıklamanın tarihidir; yeni IUCN değerlendirmesi olduğu iddia edilmez.
