kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Arı Şahini (Pernis apivorus)
VS
Seçildi Tepeli Arı Şahini (Pernis ptilorhynchus)

Arı Şahini

Pernis apivorus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Öne çıkan küçük baş, uzun kuyruk ve kanat tutuşunu birlikte değerlendir. Erişkin ve genç göz/gaga dibi ile bant düzenleri farklıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Arı Şahini (Pernis apivorus; European Honey Buzzard), küçük ve öne uzanan başı, belirgin ince boynu ve uzun kuyruğuyla tanınan bir gündüz yırtıcısıdır. Gövdesi açık, koyu veya kızıl tonlarda olabilir; siluet ve tüy deseni birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Tünemiş kuşta da ince baş ve gaga dikkat çeker. Dallarda veya yerde rahatça yürüyebilir; besin araması gökyüzüyle sınırlı değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte baş çoğunlukla gri, dişide kahverengidir. Erişkinin gözü sarı, gaga dibindeki yumuşak bölüm koyu gri-mavidir. Gençte göz koyu, gaga dibi sarıdır. Genç kuşun açık veya koyu giysisi tek başına eşeyini göstermez.

Gençte kuyruk bantları erişkinin düzeninden farklı olabilir. Bazılarında erişkine benzeyen veya çok silik bantlar bulunur. Yaş değerlendirmesinde bu değişkenlik ile göz ve gaga dibi birlikte dikkate alınır.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin kuyruğunda genellikle uç yakınında bir koyu bant, köke yakın iki bant bulunur. Koyu bilek lekesi kanadın altındadır. Süzülürken kanatlar çoğunlukla gövde düzeyinde, uçları biraz aşağıda tutulur; tek anlık duruş kesin ölçüt değildir.

Ses ve Davranış

İnce, dalgalanan ıslığı üreme alanına yerleşirken daha sık, yuvalama ilerledikçe daha seyrek duyulabilir. Yuva yakınında rahatsız edildiğinde çağrı sertleşebilir. Ses almak için yuvaya yaklaşılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard), daha iri başlı ve kısa boyunlu görünür; kuyruğu da daha kısadır. Arı Şahininin öne çıkan küçük başı ve uzun kuyruğu ayırmaya yardım eder.

Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus; Booted Eagle), açık giyside beyazımsı gövde ve kanat örtüleriyle koyu uçuş tüyleri arasında belirgin karşıtlık gösterir. Koyu giyside aynı açık gövde görülmez.

Tepeli Arı Şahini (Pernis ptilorhynchus; Crested Honey Buzzard, ayrıca Oriental Honey-buzzard) zor bir benzeridir. AlUla rehberinde daha geniş kanat, altı belirgin uç tüyü ve daha kısa kuyrukla ayrılır; Arı Şahininde genellikle beş uç tüy belirgindir. Tüyler kapalıysa bu sayı güvenle okunamaz; yalnız tepelik izlenimi yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede olgun ormanlara, beslenmede çevredeki açıklıklara gereksinim duyar. Yaprak döken, iğne yapraklı ve karışık ormanları; besin ararken çayır ve otlakları kullanır.

Yuva Yeri

Uygun eski dal yuvasını kullanabilir veya ağaçta yenisini yapabilir. İçindeki yapraklı sürgünler yuvalama boyunca yenilenir.

BTO’nun Avrupa kaynaklarına dayanan uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 2, kuluçka 30–35 gün, yavrunun uçabilir duruma gelmesi 40–44 gündür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi üstlenir; erkek de katılabilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Boğazı’ndaki 2006 araştırmasında, kuşların yamaçlardaki yükselen havadan yararlanırken hem dönerek hem düz süzüldüğü anlatılır. Bu nedenle kuşlar aynı yönde düz bir çizgi izlemek zorunda değildir; sayımda hareket yönünü takip etmek önemlidir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’dan batı Asya’ya, İran ve Sibirya’ya kadar uzanır; Türkiye de bu coğrafyadadır. Kışın temel yayılışı Sahra’nın güneyindeki Afrika’dır.

Türkiye’deki Durumu

Üner ve arkadaşlarının İstanbul Boğazı’nda 18 Mart–31 Mayıs 2006 araştırmasında, 72 sayım gününde toplam 538 saatlik gözlemle 9.085 Arı Şahini sayılmıştır. Nokta, Sarıyer ile Rumelifeneri arasındaki Keskin Viraj’dır. İlk kuş 12 Nisan’da görülmüş, yoğun geçit 30 Nisan’dan sonra başlamıştır. Üç gün sayım yapılamamış, hava bazı gözlem saatlerini sınırlamıştır. Bu sayı Türkiye’nin toplam üreyen kuş sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

İsveç’in güneybatısında 1997–2000’de verici takılan kuşları inceleyen araştırmada, izlenen altı erişkin Cebelitarık üzerinden Afrika’ya geçmiştir. Üç gencin yolları daha farklıdır; seyrek konumlar nedeniyle bazılarının deniz geçiş yeri kesinleşmemiştir. Bu küçük örneklem Türkiye’deki bütün Arı Şahinleri için aynı göç çizgisini sağlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yaban arısı yuvalarındaki gelişmekte olan yavruları yer: yumuşak gövdeli larvalar ile erişkin böceğe dönüşüm evresindeki pupaları peteklerle alabilir. Başka iri böcekleri, bazen kurbağa, küçük sürüngen ve kuşları da tüketir. Temel besini bal değildir.

Nasıl Avlanır?

Güçlü ayaklarıyla toprağı eşeleyip gömülü böcek yuvasına ulaşır. Göz ve gaga çevresindeki sert tüyler korunmaya yardım eder; burun delikleri dar yarıklardır. Bunlar tam bağışıklık sağlamaz. Petek parçaları yerinde yenebilir veya yavruya taşınabilir; iki ebeveyn de yavru besler.

İlginç Bilgiler

## Kanatlarını Sırtı Üzerinde Hareket Ettirme Erkeğin kur uçuşunda kanatlarını sırtının üzerine kaldırıp birkaç kez hareket ettirdiği, alkışa benzetilen bir gösteri görülebilir. ## Bir Geçiş Sayımının Kapsamı İstanbul Boğazı’ndaki 2006 çalışma tek noktanın görüş alanıyla sınırlıdır. Makale, bazı eski sayımlarda Arı Şahini ile Şahinin karıştırılmış olabileceğini belirtir. Geçmiş sayıları karşılaştırırken tarih, yöntem ve tür tanısı birlikte kontrol edilmelidir. ## Genç ile Erişkinin Farklı Yolları İsveç’in güneybatısındaki 1997–2000 kuşlarını inceleyen 2003 makalesi, yaşa bağlı yol farklarında deneyim, yön bulma ve uçuş koşullarını olası açıklamalar olarak tartışır. Hangisinin tek başına belirleyici olduğunu deneyle kanıtlamaz. Vericiler her gün çalışmadığından bağlantı çizgileri kesintisiz uçuş kaydı değildir. İsveç’in güneybatısındaki aynı 1997–2000 araştırmasında on kuşa verici takılmış, dokuzunun göçü değerlendirilebilmiştir. Bir erişkinle bağlantı üreme alanında kesilmiş; bir gencin Afrika’daki son varış noktası kesinleşmemiştir. Bağlantının kaybolması ölüm kanıtı değildir; örneklem ve eksik konumlar genellemeyi sınırlar.

Tepeli Arı Şahini

Pernis ptilorhynchus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş altı parmaklı el, küçük baş, zayıf bilek lekesi, gerdanlık ve yaş-eşeye göre kuyruk bantları.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Tepeli Arı Şahini (Crested Honey Buzzard, Pernis ptilorhynchus), küçük ve ince başı, geniş kanatları ve uzun, bantlı kuyruğuyla tanınabilecek bir Asya yırtıcısıdır. Kanat altında enine çizgiler bulunur. Bununla birlikte açık ya da koyu renkli olması tek başına yeterli değildir; başın gövdeye oranı ve kanat yapısı da görülmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş, kanadın ön kenarından ileriye belirgin biçimde uzanır. Kanatlar uzun ve geniş, kuyruk geniş ve yuvarlak uçludur. Tünediğinde sarı bacakların alt bölümü tüysüzdür. Uzaktan iri gövdenin üzerindeki küçük baş, kuşun oranlarını anlamaya yardım eder.

Tayland’da incelenen orientalis kuşlarının alt tarafı çok açık, kızılımsı veya koyu kahverengi olabilir. Bu çeşitlilik nedeniyle göğüs rengi tek başına güvenilir bir tanı işareti değildir.

Türün adındaki tepe her kuşta görülmez. 2015 teşhis çalışmasında Tayland’daki orientalis kuşlarının iki eşeyinde de belirgin tepe saptanmamıştır. Malezya’da 2003’te fotoğraflanan yerleşik torquatus çiftinin iki eşinde ise tepe ve sarı göz görülür. Dolayısıyla koyu göz bütün erkeklerin değişmez özelliği değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Kuzeyli orientalis erişkin erkeğinde gri baş, koyu göz ve uçuş tüylerinin ucundaki geniş koyu kenar birlikte dikkat çeker. Dişinin başı daha kahverengidir; gözü turuncuya çalan sarı olabilir. Dişide, kol bölümündeki uzun uçuş tüylerinin ucunda erkeğinki kadar geniş bir koyu şerit bulunmaz. Uzak bir kuşun yalnız baş rengine bakarak eşeyini kesinleştirmek uygun değildir.

Genç kuşun başı daha açık olabilir. Kanadın üstünü örten büyük tüylerle kol bölümündeki uçuş tüylerinin uçlarında beyaz kenarlar görülür. Kuyruğun koyu bantları daha düzenli aralıklarla sıralanır. Bunlar erişkin erkeğin belirgin koyu kenarlı kanadıyla aynı giysi değildir.

Tayland’daki orientalis erişkin erkeklerinde kuyruğun en belirgin düzeni koyu uç, onun içindeki geniş açık bant ve gövdeye yakın bir başka kalın koyu banttır; içteki bandın bir bölümü örtülebilir. Dişide açık bant daha geniş görünebilir. Bu desen, kuyruk ucunda yan yana iki koyu çizgi bulunduğu şeklinde okunmamalıdır.

Uçuşta Görünüm

Tam açılmış kanadın ucunda parmak gibi ayrılan altı uzun tüy seçilebilir. Ancak Suudi Arabistan’da 5 Temmuz 2013’te görülen, bir önceki yıl doğmuş bir dişide kanadın dış ucundan içe doğru sayılan altıncı uzun tüy eksik veya uzamakta olduğu için yalnız beş parmak izlenimi oluşmuştu. Tüy değişimi, bu yapısal ipucunu geçici olarak gizleyebilir.

Tayland’da incelenen orientalis kuşlarında boğazı çevreleyen koyu gerdanlık da değişkendi. Ara renkli kuşlarda belirgin olan bu şerit, çok açık kuşlarda birkaç çizgiye inebilir; çok koyu kuşlarda ise koyu gövde içinde kaybolabilir. Gerdanlığın yokmuş gibi görünmesi tek başına türü elemez.

Ses ve Davranış

Çoğunlukla sessizdir. Islıksı çağrının perdesi giderek alçalır ve ses sönümlenir. Hong Kong uzman hesabı sesi böyle betimler; bu kısa tarif, başka bir yırtıcının sesini tek başına kesin tür kaydına dönüştüren bir anahtar değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Arı Şahini (European Honey Buzzard, Pernis apivorus) en önemli benzeridir. Açık kanatta genellikle beş belirgin parmak ve koyu bir bilek lekesi gösterir. Tepeli Arı Şahiniyle karşılaştırırken geniş el yapısı, boğaz ve kuyruk deseni birlikte değerlendirilmelidir. Bilek lekesinin bulunmaması da kesin kanıt değildir; seyrek olarak dişi Arı Şahininde bu leke çok zayıf olabilir.

Şahin (Common Buzzard, Buteo buteo), daha iri başlı ve boynu omuzları arasına gömülmüş gibi duran, daha toplu yapılı bir kuştur. Kuyruğu görece kısadır. Rengi çok açıkla koyu kahverengi arasında değiştiği için iki türü yalnız gövde rengiyle ayırmak güvenilir değildir. Uçuşta baş-boyun oranı, kanat biçimi ve kuyruk birlikte izlenir.

Yılan Kartalı (Short-toed Snake Eagle, Circaetus gallicus), iri başı ile öne dönük sarı gözleriyle ayrılır. Alt tarafı çoğunlukla açık olsa da kahverengi beneklerin ve göğüsteki koyuluğun derecesi değişir. Sık sık havada asılı kalarak çevreyi taraması yardımcıdır; küçük başlı bir arı şahiniyle karşılaştırmada tek başına beyaz karın aranmamalıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yapraklı ve karışık ormanlar, orman kenarları ve ağaçlık yamaçlar temel ortamlarıdır. Cornell’in tür hesabı hem alçak kesimlerdeki hem dağlık alanlardaki geniş yapraklı ormanları belirtir. Tropikal topluluklar daha yerleşik olabilir; kuzeyli kuşlar göçte kalabalık sürüler oluşturabilir.

Yuva Yeri

Hindistan’ın Gujarat bölgesinde Haziran–Temmuz 2018’de izlenen tek çift, ağaçtaki dal platformunda iki yumurtayı kuluçkalıyordu; yapıya taze yapraklar da eklenmişti. İki eş de kuluçkaya katılıyor, dişi özellikle gece daha uzun kalıyordu. Mori’nin yazısındaki 42–45 günlük kuluçka süresi başka bir derlemeden aktarılmıştır; bu yuvada yumurtlama başlangıcı görülmediğinden süre baştan sona ölçülmemiştir. Oiseaux.net’in genel tür hesabı ise 28–35 gün verir. Bu farklı sayıları ortalayarak yeni bir süre üretmek doğru değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Arabistan’daki kış kayıtlarının çoğu, gölge veren olgun ağaçların bulunduğu çiftlikler, parklar ve sulanan ağaçlık alanlardandır. Babbington ve Campbell’ın 2016 derlemesi bu ortamları özellikle vurgular. Sulanan yeşil alanların yaygınlaşmasının türün bölgedeki artışını açıklayabileceği düşüncesi ise yazarların olası açıklamasıdır; tek başına kanıtlanmış neden değildir.

Dünya Yayılışı

Tür Asya’da geniş fakat alt türlere göre farklılaşan bir dağılışa sahiptir. Kuzeydeki Pernis ptilorhynchus orientalis, güney Sibirya’dan Mançurya ve Japonya’ya uzanan bölgede ürer; kışı Büyük Sunda Adalarında ve bazı başka güney alanlarında geçirir. Güneydeki alt türler Hindistan ve Sri Lanka’dan Güneydoğu Asya’ya, Malay Yarımadası, Sumatra, Borneo, Java ve Filipinler’in farklı adalarına yayılır. Güncel AviList bu toplulukları altı alt türle aynı Pernis ptilorhynchus türü içinde toplar. Kuzeyli göçmenlerle tropikal bölgelerde yaşayan kuşların hareketleri birbirinin aynısı değildir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye, türün asıl Asya dağılışının batısındadır. Avibase’in İngilizce Türkiye listesi Tepeli Arı Şahini’ni seyrek veya rastlantısal görülen tür olarak işaretler. Bu sınıflandırma, Türkiye’de düzenli üreyen bir topluluk ya da her yıl aynı güzergâhı kullanan yoğun bir göç akımı bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

Japonya’dan güneye giden erişkinlerde deniz geçişi ile ilkbahar dönüşü aynı yolu izlemeyebilir. 2006–2013 arasındaki uydu kayıtlarını kullanan, 31 erişkini ele alan 2016 araştırması, sonbaharda yaklaşık 680 kilometrelik Doğu Çin Denizi geçişini ve ilkbaharda karaya yönelen dolaşmayı hava koşullarıyla birlikte inceledi. Sonuç, deniz üzerindeki uygun rüzgârların mevsimsel yol farkıyla ilişkili olduğunu destekler. Bu Japonya örneklemi Türkiye’de görülen bir kuşun geldiği yeri veya izleyeceği yolu belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca hedef, arı ve eşekarısı peteklerindeki larvalar (kurtçuk evresi) ile pupalardır (ergin böceğe dönüşüm evresi). Başka böcekler, kurbağalar, küçük sürüngenler ve yavru kuşlar da yenebilir. Dolayısıyla adı balı çağrıştırsa da besini yalnız bal değildir; petekteki gelişmekte olan böcekler önemlidir.

Nasıl Avlanır?

Malezya’nın Ipoh kentinde Mart–Nisan 2006’da izlenen yavrular petekleri gaga ve pençeleriyle parçalayıp yiyordu. Aynı çiftin bir yavrusunun, yüksek tünekten daha alçak ağaçtaki küçük kuşlara daldığı ve birkaç başarısız denemeden sonra bir kuş yakaladığı da kaydedildi. Avın türü kesin belirlenemedi. Bu yerel gözlemler petek yemenin yanında kuş avlayabildiğini de gösterir.

İlginç Bilgiler

## Uçmak ve Bağımsızlaşmak Malezya’nın Ipoh kentindeki tek torquatus çiftinin 2005–2006 döneminde büyüttüğü iki yavruya ilişkin raporda, çıkım zamanı kestirilerek kuluçka yaklaşık 35–36 gün hesaplanmıştı. İlk uçuş yaklaşık 46–48 günlük yaşta gerçekleşti. Kuşlar uçtuktan sonra da birkaç gece yuvada uyudu ve ebeveynlerden besin almaya devam etti. Uçuşa geçişten 34 gün sonra da kısmi ebeveyn bağımlılığı bildirildi. İlk uçuş, kuşun kendi besinini bütünüyle sağlayabildiği günle aynı değildi. Bunlar bu çiftin yavrularına ilişkin gözlemlerdir; her alt türün kesin gelişim takvimi değildir. ## Rüzgârla Yol Seçimi Japonya’da 2006–2013 arasındaki uydu kayıtlarından yararlanan, 31 erişkine ilişkin 2016 araştırması, yalnız haritadaki çizgilere bakmadı. Kuşların bulunduğu noktalar rüzgâr, yağış ve havanın yükselme koşullarıyla bir modelde karşılaştırıldı. Sonbahardaki deniz geçişine uygun rüzgâr alanları bulunması, mevsimsel yol farkına bir açıklama sağladı. Modelde sonbahar için yükselen hava göstergesinin güçlü çıkmaması ise denizde hiç yükseltici hava olmadığı anlamına gelmez. Yazarlar daha kısa zaman ölçeklerindeki koşulların ayrıca önemli olabileceğini belirtti. ## İki Yavrunun Farklı Sonu Hindistan’ın Gujarat bölgesinde 2018’de kamerayla izlenen yuvada ilk yavru 24 Haziran’da çıktı ve 26 Haziran’da kayboldu; gece çekimlerinin aşırı aydınlık çıkması nedeniyle başına ne geldiği belirlenemedi. İkinci yavru 27 Haziran’da çıktı ve 6 Temmuz’da genç bir Tavşancıl (Aquila fasciata) tarafından alındı. Yazar ikinci olayın nedenini görüntüden belirleyebilmişti. İlk yavrunun kaybolmasını da aynı nedene bağlamak, gözlenenle tahmin edileni karıştırırdı.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...