kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Atmaca (Accipiter nisus)
VS
Seçildi Bozkır Delicesi (Circus macrourus)

Atmaca

Accipiter nisus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun kuyruk, kısa kanat ve çırpma-kayma uçuşu. Çakır ve Yaz Atmacası ile birden çok özelliği karşılaştır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Atmaca (Accipiter nisus; Eurasian Sparrowhawk), kısa, yuvarlak uçlu kanatları ve uzun kuyruğuyla tanınan küçük bir yırtıcıdır. Alt tarafı enine çizgili, ince ve uzun bacakları sarıdır. Dişi erkekten belirgin büyüktür; uzaktaki büyüklük izlenimi tek başına teşhis sağlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta küçük baş, ince gövde ve kancalı gaga görülür. Erişkin erkeğin sırtı mavi-gri, açık alt tarafındaki enine çizgiler kızıldır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve genç kuşlar üstten kahverengimsi, alttan açık zemin üzerinde kahverengi çizgilidir. Gençlerin dişiye benzemesi nedeniyle her kahverengi kuşa erişkin dişi denmez. Gözler sarı olabilir; bazı yaşlı kuşlarda turunculaşır. Göz rengi tek başına kesin yaşı göstermez.

Uçuşta Görünüm

Birkaç hızlı kanat vuruşunu kısa bir kayma izleyebilir. Kısa kanatlarla uzun kuyruk, uçuşta T biçimini andıran siluet oluşturur. Kanat, kuyruk ve gövde oranlarına birlikte bakılır.

Ses ve Davranış

Üreme döneminde keskin, art arda “kek-kek-kek” çağrıları duyulabilir. Woodland Trust rehberi Kerkenezin çağrısını da benzer hecelerle yazar; sesin harflerle taklidi iki türü tek başına ayırmaz. Kuşun görünüşüyle sesi birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Çakır (Astur gentilis; Eurasian Goshawk) daha iri, güçlü gövdeli ve kalın bacaklıdır. Erişkinin açık kaşı belirgindir. Genç Çakırın alt tarafı boyuna çizgilidir; erişkinin enine çizgileri gençte aranmaz. Yapıyla baş deseni birlikte değerlendirilir.

Yaz Atmacasının (Tachyspiza brevipes; Levant Sparrowhawk) erişkin erkeğinde kahverengi-kızıl göz, açık kanat altı ve siyah kanat ucu dikkat çeker. Gençlerin kanat altında kahverengi çizgiler bulunur; erişkin erkeğin deseni bütün yaşlara uygulanmaz.

Kerkenez (Falco tinnunculus; Common Kestrel), sivri kanatları ve göz altındaki koyu çizgiyle ayrılır. Alt tarafındaki lekeler Atmacanın enine çizgilerine benzemez. Havada asılı kalarak av araması da yardımcıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yuva ve avlanma alanı için ağaç örtüsü önemlidir. İğne yapraklı ve karışık ormanların yanı sıra yapraklı orman, park ve tarım alanlarını da kullanabilir. Sık örtüyle açık avlanma alanının yan yana olması elverişlidir.

Yuva Yeri

Ağaçta, dallardan yapılmış bir platform yuvaya yumurtlar. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 4–5 yumurta, dişinin 33 günlük kuluçkası ve yavrunun 26,5–30,5 günlük yuva dönemi verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvadan ayrılan yavru hemen bağımsız olmaz; yuva uzaktan izlenir.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki BTO tür hesabı, kentler üzerindeki uçuşları ve bahçe yemliklerine av için gelişini de anlatır. Bu nedenle yalnız kesintisiz ormanda aranmaz; yerleşimler içindeki ağaçlı alanlarda da görülebilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın geniş bölümünde, Kuzey Afrika’da, Madeira ve Kanarya adalarında yaşar. EURING/CMS atlasına göre bazı topluluklar düzenli göç ederken bazıları kısmen göç eder veya çevreye dağılır. Kuzeye ve kuzeydoğuya gidildikçe mevsimlik yer değiştirme artar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 döneminin üreme nüfusu tahmini bulunur. Yöntemi, sınırlı verilerden genişletilmiş tahmin olarak açıklanır; güncel bir sayım değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS halkalama atlasında İskandinavya ve Danimarka kökenli bazı kuşların Balkanlar, Yunanistan ve Türkiye’de yeniden bulunduğu bildirilir. Türkiye’de görülen her Atmacanın yerel olduğunu varsayamayız. Farklı bireylerin buluntu noktaları, tek kuşun kesintisiz göç rotası gibi birleştirilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besini kuşlardır. İskoçya’nın Ae Ormanı’ndaki üç yuvayı inceleyen Newton’ın 1978 yayınında erkeklerin getirdiği avlar dişilerinkinden küçüktür. Eşeyler arasındaki bu ortalama fark, tek bir avdan kuşun eşeyini anlamaya yetmez.

Nasıl Avlanır?

Avına ağaç, çalı veya yapıların arkasından sürpriz bir hamleyle yaklaşır. İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video incelemesinde yavrular büyürken erkeğin besin getirme sıklığı azalmış, dişininki artmıştır; erkek yine daha sık av getirmiştir.

İlginç Bilgiler

## Yavru Gelişimindeki Fark Newton’ın 1978’de yayımladığı İskoçya Ae Ormanı araştırmasının üç yuvasında erkek yavrular dişilerden yaklaşık dört gün önce uçmuştur. Bunun kardeşler arasındaki rekabeti azaltabileceği açıklaması araştırmacının yorumudur; bütün yavrularda sınanmış bir neden değildir. ## Yağmurda Yavruyu Korumak İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video çalışmasında yağış arttığında dişi yavruları daha uzun süre örtmüştür. Günlük av getirme sıklığıyla yağış arasında belirgin ilişki bulunmamıştır; küçük örneklem bütün yağmurlu günlerin besin koşulunu açıklamaz. ## Tarım İlacı Kullanımının Tarihsel Etkisi İngiltere’nin doğusunda 1979–1989 dönemini ele alan Newton ve Wyllie’nin 1992 yayını, eski tarım ilaçlarının kalıntılarındaki azalmayı Atmaca nüfusunun toparlanmasıyla ilişkilendirir. Yumurta kabuğunun kalınlaşması ve kırılmanın azalması, yavru çıkış başarısının artışıyla bağlantılıdır. Türkiye’de bugün aynı etkinin ölçüldüğü sonucu çıkarılamaz. ## Halkayla Belgelenmiş Uzun Yaşam BTO’nun halkalama kayıtlarında bir Atmaca 17 yıl 1 ayı aşan süreyle belgelenmiştir. Bu, aynı sistemde izlenmiş tek bireyin uzun kaydıdır; bütün Atmacaların beklenen ömrü veya dünyadaki en yüksek yaş değildir.

Bozkır Delicesi

Circus macrourus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
İnce dört parmaklı yapı; erkekte küçük siyah uç kaması, dişi/gençte güçlü yüz-boyun ve koyu ikincil telek karşıtlığı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Bozkır Delicesinin erişkin erkeği çok açık gri üst tarafı, beyaz alt tarafı ve kanat ucundaki küçük siyah kamasıyla dikkat çeker. Baş ve göğsün üstü de açık gri-beyazdır. Belindeki açıklık, keskin sınırlı büyük bir beyaz leke gibi durmaz. Bu açık erkek görünümü, kahverengi dişi ve gençlerle aynı sanılmamalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Dişinin üst tarafı kahverengi, alt tarafı kahverengi çizgilidir; belinde küçük, beyaz V biçimli bir leke bulunur. Baş ile boyun arasındaki açık halka çoğu kuşta belirgindir. Halkanın gerisindeki koyu boyun alanı, yüzdeki koyu yanakla birlikte okunmalıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Tam erişkin erkek giysisine geçmemiş kuşlarda kahverengi tüyler bulunabilir. Bu nedenle kahverengi görünen her birey dişi değildir. Tüy değişimi ve yaş, özellikle genç erkeklerin değerlendirilmesinde önemlidir.

Gençte üst taraf koyu kahverengi, alt taraf sıcak kızıl ve çoğunlukla çizgisizdir. Koyu yanak arkasındaki açık boyun halkası ile kanat altının iç bölümündeki koyu uçuş tüyleri dikkat çeker. Bu görünüm Çayır Delicesi genciyle çok yakındır; açık halka tek başına tür tanısı değildir.

Uçuşta Görünüm

Açık alanın üzerinde alçaktan, yavaş uçarken av arar. Açılmış kanat ucunda çoğu kez dört ayrı uzun uçuş tüyü, parmaklar gibi seçilir. Kanat kapalıyken veya bazı tüyler değişirken görülen uçların sayısı yanıltabilir; kuş yalnız “parmak” sayılarak adlandırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Üreme dışında çoğunlukla sessizdir. Üreme alanında kısa alarm sesleri, yuvarlanır gibi uzayan çağrılar ve daha sert, art arda notalar duyulur. Sesleri başka delicelerin sesleriyle benzerdir; yalnız ses benzerliğinden kesin tür tanısı yapılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Çayır Delicesi Circus pygargus, dişi ve genç kuşlarda gerçek bir tanı güçlüğüdür. Erişkin dişi Bozkır Delicesinin kanat altında içteki uzun uçuş tüyleri genellikle daha koyudur; dıştaki tüyler daha açık kalır. Dış bölümün arka kenarında, dişi Çayır Delicesindeki gibi belirgin koyu bir şerit genellikle bulunmaz. Kanat içindeki açık bantlar Bozkır Delicesinde gövdeye doğru daralabilir. Yüz deseni ve gövde çizgileri bireyler arasında değiştiğinden bunlar birlikte kontrol edilmelidir. İlk kışını geçiren kuşlar, aşınmayla erişkin dişilere yaklaşabilir; sonbaharda görülen tek bir renk kuralı ilkbaharda yeterli olmayabilir.

Gökçe Delice Circus cyaneus da özellikle kahverengi dişilerde karışabilir. Kanadı daha geniş ve yuvarlak, açık kanat ucunda çoğunlukla beş parmak belirgindir. Fakat tüy değiştiren Gökçe Delicede kanat ucu sivrileşebilir; bazı gençlerin kanat deseni de benzer olabilir. Tünemiş erişkin dişilerin tek görüntüden ayrılması çok güçleşebilir. Baş-boyun deseniyle kanat altındaki bantların birlikte görülmesi gerekir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Bozkır ve otlaklar önemli üreme ortamlarıdır; türün alan kullanımı yalnız kuru bozkırla sınırlanmaz. Kazakistan’ın Naurzum bölgesinde 2000 ve 2006 haziranlarındaki araştırma, bozkır bitkileri arasında, nehir ve göl çevresindeki sazlıklarda, terk edilmiş veya işlenen buğday alanlarında yuvalar buldu. Kullanılan ortamlar ve tarım alanlarının payı iki yıl arasında değişiyordu.

Yuva Yeri

Yuva yerde, çevredeki bitkilerin sakladığı otlardan yapılır. Uzman derlemesinde tipik 4–5, daha geniş olarak 3–6 yumurta; dişinin 29–30 günlük kuluçkası ve yavruların 5–6 hafta yuvada kalması bildirilir. Bu genel süreler Türkiye’de ölçülmüş bir örneklem değildir. Erkek kuluçkadaki dişiye besin getirir. Kuşun iniş noktası izlenerek yuva örtüsüne girilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz besin aradığı alanla gece topluca konduğu alan farklı olabilir. Eylem planı, kışın otlak ve dikenli ağaçlıkların ortak geceleme yerleri olarak önemini vurgular. Aynı yere çok sayıda kuşun gelmesi, orada yuva bulunduğunu göstermez.

Dünya Yayılışı

Bozkır Delicesi Circus macrourus, alt türü tanınmayan bir Avrasya yırtıcısıdır. Güncel küresel liste temel üreme alanını Orta Avrasya, kış dağılımını Afrika’nın güneyine, Hindistan’a ve Myanmar’a kadar uzanan geniş bir alan olarak verir. Bu coğrafi çerçeve, tek bir kuşun bütün bu ülkelerden geçtiği anlamına gelmez. Yerleşik bir tür gibi yıl boyunca aynı üreme bozkırında kalması beklenmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’deki kayıtlar göç, kışlama ve tarihsel üreme bilgilerini içerir. BirdLife’ın 2003 eylem planı, güneydoğuda kışlama bildirimini ve Pleasance’ın 1997 yayınına dayanarak Orta Anadolu’da küçük bir üreyen topluluk bulunduğu bilgisini aktarır. Bunlar tarihsel kayıtlardır; 2026’da aynı alanlarda kaç çift bulunduğunu gösteren yeni bir sayım değildir. Tek bir yaz gözlemi veya kur uçuşu da kendi başına yuva kanıtı sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Kazakistan’ın kuzey-orta kesiminde 2007–2008’de izlenen altı erişkin, Hazar’ın batısı ve Orta Doğu üzerinden Afrika’ya ilerledi; kış alanları Sahel kuşağına yayıldı. Aynı araştırmada 2007–2008 kışında Hindistan’da verici takılan, ilk kışındaki bir erkek yazı Orta Kazakistan’da geçirdi. İzleme ve halka dönüşleri, aynı genel üreme bölgesindeki kuşların Afrika veya Hindistan’da kışlayabildiğini gösteriyordu. Bu küçük örneklem, Türkiye’de görülen her bireye aynı ülke dizisini atamaya yetmez. Araştırmada ilkbahar yolları da sonbahardakinden daha doğrudan ve bireyler arasında değişkendi.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler ve küçük kuşlar önemli avlardır. Kertenkele ve iri böcek de alabilir; kışın iri böceklerle beslenmesi de bildirilir. Bu genel liste, Türkiye’de belirlenmiş bir av yüzdesi değildir.

Nasıl Avlanır?

Tarla ve açık otlakların üzerinde alçaktan uçarak alanı tarar, fark ettiği avın üzerine yönelir. Kuşları kovalarken hızlanabilir. Besin taşıyan kuşu takip etmek yuvasının açığa çıkmasına yol açabileceğinden yaklaşılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Yumurta Sayısıyla Hesap Varsayımını Ayırmak Kazakistan’ın Naurzum bölgesinde 2000 ve 2006 araştırmasında, yumurtlamasının tamamlandığı bilinen 33 yuvada ortalama 5,72 yumurta vardı. Erken başlayan yuvaların tam yumurta sayısına ilişkin veri azdı; sonuç Türkiye’ye veya bütün yuvalara değişmez sayı olarak uygulanamaz. Aynı çalışmada hesaplamalarda kullanılan 30 günlük kuluçka süresi bir varsayımdı; o araştırmada bütün kuluçkaların baştan sona ölçüldüğü anlamına gelmiyordu. ## Genç Dişiler de Üreyebiliyor Aynı Kazakistan araştırmasının 2006 verisinde, yaşı tüy görünümünden belirlenen 20 üreyen dişinin yüzde 35’i önceki yıl doğmuştu. Demek ki üreme olgunluğu ile tam erişkin tüy görünümü aynı şey değildir. Bu yerel gözlem, her dişinin aynı yaşta ürediğini söylemez; fakat türe kesin bir “üç yaşından önce üremez” sınırı koymayı da desteklemez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...