kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Gri Başlı Angıt (Tadorna cana)
VS
Seçildi Angıt (Tadorna ferruginea)

Gri Başlı Angıt

Tadorna cana

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
beyaz kanat paneli

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Gri Başlı Angıt, kızıl-kestane gövdeli, kazı andıran iri bir ördektir. Erişkin erkeğin başı ve üst boynu düz gridir. Dişinin koyu başında beyaz yüz alanları bulunur; beyazın genişliği bireyden bireye değişir. Gaga siyah, bacaklar koyu gridir. Gövde rengiyle birlikte başın bütün desenini görmek, bu türü tanımada tek bir beyaz lekeye bakmaktan daha yararlıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Dik duruşlu, uzunca boyunlu ve güçlü gövdeli bir su kuşudur. Çiftler ve küçük gruplar halinde görülebilir; tüy dökümü için toplandıkları sularda çok daha büyük sürüler oluşur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin dişinin yüzündeki beyazlık değişkendir. Gençler iki eşeyde de erişkin erkeğe benzeyebilir; ancak başları daha kahverengi, kanattaki beyaz tüyleri daha donuktur. Bu yüzden gri-kahverengi başlı her kuş erkek değildir.

Uçuşta Görünüm

Kanadın üstünde geniş beyaz alan, koyu uçuş telekleri ve yeşil parıltılı bölüm vardır. Kanat altında da beyaz örtü tüyleri seçilir. Kuyruk siyahtır. Bu deseni kestane gövde ve baş deseniyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Ses ve Davranış

Çiftler karşılıklı, boğuk ve genizden gelen çağrılar çıkarabilir. İki eşeyin de bir ya da iki heceli sesleri vardır; tehdit karşısında tıslama duyulur.

Karıştırılabilecek Türler

Angıt Tadorna ferruginea da kızıl gövde, beyaz kanat alanı ve yeşil parıltı taşır; yeşil kanat bölümü yalnız Gri Başlı Angıt’a özgü değildir. Angıt’ın başı genellikle açık krem tonlarındadır; erkeğinde üreme döneminde ince siyah boyun halkası bulunur. Gri Başlı Angıt’ın erişkin erkeğindeki düz gri baş ve dişisindeki koyu-beyaz yüz deseni temel ayrımlardır.

Nil Kazı Alopochen aegyptiaca ile karışabilir. Nil Kazı’nın göz çevresinde ve göğsünde koyu lekeler, pembemsi bacaklar vardır. Gri Başlı Angıt’ta bu lekeler bulunmaz; gövdesi daha düzenli kızıl-kestane, bacakları koyudur.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Afrika’nın güneyinde, özellikle açık ve yarı kurak arazilerdeki sığ tatlı veya hafif tuzlu suları kullanır. Çamurlu, bitki örtüsü kısa kıyılar uygundur. Küçük göletlerde üreyebilir; uçuş tüylerini yenilerken büyük ve kalıcı su alanlarında toplanır.

Yuva Yeri

Güney Afrika uzman derlemesinde yuva, dişinin yerdeki hazır bir oyuğa yaptığı yapı olarak anlatılır. Yer domuzu, oklu kirpi ve başka memelilerin terk ettiği yuvaları; bazen kayalık aralarını veya saman yığınlarını kullanır. Genellikle 7–11 yumurta bırakır. Kuluçkaya yalnız dişi yatar; erkek çevreyi korur. Yaklaşık 30 günlük kuluçka süresi, bu kaynakta ölçülmüş bir değer olarak verilmez; açıkça tahmin olduğu belirtilir. İki ebeveyn yavrulara bakar. Yavruların yaklaşık 70 günlükken uçabildiği bildirilir; bu, aynı gün aileden ayrıldıkları anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Çiftler üreme döneminde alanlarını savunur; yavruları korurken başka su kuşlarını da uzaklaştırabilir. Yuva oyuğunun girişini kapatmamak ve aileyi sudan ayırmamak gerekir. Kuşların kaçmasına veya savunma davranışının artmasına yol açacak kadar yaklaşılmamalıdır.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Afrika’nın güneyiyle sınırlıdır. Başlıca Güney Afrika’da, Namibya’nın orta ve güney kesimlerinde ve Botsvana’nın güneydoğusunda bulunur. Karoo ve çevresindeki açık, kurakça araziler önemli alanlarıdır. Zimbabve ve Esvatini’de seyrek görülen dolaşan bireyler de bildirilir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye, doğrulanan doğal yayılışının dışındadır. Bu incelemede Türkiye’de düzenli yabani bir topluluk ya da yuvalama doğrulanamadı. Ülkemizde görülen bir kuşun türünü doğru tanımakla doğal kökenini belirlemek ayrı işlerdir; tek gözlem düzenli göçün veya üremenin kanıtı sayılamaz.

Göç Yolculuğu

Güney Afrika’daki üreme alanlarıyla tüy dökümü için kullanılan kalıcı sular arasında hareket eder. Eski halkalama ve atlas verileri, bu yer değiştirmelerin yüzlerce kilometreye ulaşabildiğini gösterir. Kasım–aralık toplanmaları, güney yarımkürenin yaz dönemine rastlar. Bölgesel hareketler bütün kuşların aynı rotayı izlediği yıllık bir kıtalararası göç gibi düşünülmemelidir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Hem bitkisel hem hayvansal besin alır. Afrika’nın güneyindeki kayıtlarında su bitkileri ve algler, küçük sucul kabuklular, böcek larvaları ve pupaları bulunur. Mısır, sorgum ve buğday gibi tahılları da yer. Hayvansal ve bitkisel besinlerin önemi değişebilir.

Nasıl Avlanır?

Sığ suda gagasını yana doğru gezdirir ve başını suya sokar; çamurda gagalayarak besin arar. Karada ise dökülmüş tahıl tanelerini toplar. Otladığı varsayılmamalıdır: güncel uzman hesabı, ot yediğine kanıt bulunmadığını belirtir.

İlginç Bilgiler

## Üreme Tarihi Nasıl Hesaplanır? Üreme takvimini anlamak için her kayıt aynı aşamaya göre karşılaştırılmalıdır. 2016’da yayımlanan bir araştırma, Afrika’nın güneyi ve doğusundaki uzun dönemli arşivleri bir araya getirdi. Gri Başlı Angıt için 681 üreme kaydı değerlendirildi. Araştırmacılar, yumurta ve yavru gözlemlerinden tahmini yumurtadan çıkış tarihleri hesapladı. Tür, güney yarımkürede kış sonu ve ilkbahar başında belirgin yoğunlaşma gösterenler arasındaydı. Bu tarihler doğrudan yumurtlama günleri değildir. Kayıtların yer ve yıllara eşit dağılmaması da yöntemin sınırıdır; sonuç Türkiye’ye ait bir üreme takvimi olarak kullanılamaz. ## Göletlerle Değişen Yayılış İnsan yapımı göletler bu kuşun yayılışını etkileyebilir. Afrika’nın güneyindeki eski atlas değerlendirmesi, çiftlik göletlerinin yapılmasıyla türün Namibya’ya ve Güney Afrika’nın bazı yeni kesimlerine yayıldığını anlatır. Göletlerin yakınındaki tahıl tarlaları da besin sağlar. Bu, her barajın bütün su kuşları için yararlı olduğu anlamına gelmez; anlatılan, bu türün bölgedeki tarihsel yayılış değişimidir. ## Koruma Durumunu Okumak BirdLife South Africa’nın 2025 bölgesel değerlendirmesi türü Asgari Kaygı kategorisinde tutar. Buna karşın sulak alan sayımlarıyla kuş atlasının bildirimleri aynı eğilimi göstermeyebilir. Değerlendirme, bazı sayım alanlarının yetersiz temsilini ve gözlem çabasındaki değişimi de tartışır. Tek bir gölette az kuş sayılması, türün bütün yayılışında aynı hızla azaldığını kanıtlamaz. Kalıcı sularda toplanmaları, bu alanlardaki rahatsızlık ve hastalıkların yine de önem taşımasına yol açar.

Angıt

Tadorna ferruginea

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu gövde ile açık baş ve kanat desenini birleştir. Siyah boyun halkası üreme erkeğinde yardımcıdır; yokluğu tek başına dişi demek değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Angıt (Tadorna ferruginea; İngilizce Ruddy Shelduck), açık krem baş ve boynu turuncu-kızıl gövdesiyle karşıtlık oluşturan, kazı andıran iri bir ördektir. Uçuşta kanadın önündeki büyük beyaz alanlar dikkat çeker. Üreme dönemindeki erkeğin dar siyah boyun halkası bulunur. eBird’in tanı hesabında bu işaretler birlikte verilir. Tuzlu göllerin yanında baraj gölleri ve tarım arazilerinde de görülebilir; deniz kenarında yaşamak zorunda olan bir ördek değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Karada yürürken kazı andıran bir görünümü vardır. Naturalis’in saha tanısı turuncu-kahverengi gövdeyi daha açık baştan, siyah uçuş tüyleriyle kuyruğu beyaz kanat örtülerinden ayırır. Kanat örtüleri, uzun uçuş tüylerinin tabanını kapatan daha kısa tüylerdir. Kanat kapalıyken beyaz alan bütünüyle seçilmeyebilir; açıldığında geniş bir yama halinde belirginleşir. Gövdenin kızıl tonu ile başın açıklığı arasındaki fark, kuş su üstünde dururken de dikkat çeker.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Naturalis hesabında dişinin yüz yanları neredeyse beyaz, gövdesi daha kestane tonlu, boynu halkasız olarak anlatılır. Genç kuş dişiye benzer, fakat daha donuk ve sırtı daha koyu kahverengidir. Bu yüzden soluk bir yüzle donuk sırtı, erişkin erkeğin üreme giysisiyle aynı biçimde değerlendirmemek gerekir. Gövdenin ana turuncu-kahverengi düzeni eşeylerde benzer kalır; yaş ve eşey farkları özellikle baş, boyun ve sırt üzerinden karşılaştırılır.

Uçuşta Görünüm

Güçlü kanat vuruşlarıyla uçar. Üst kanatta beyazımsı kısa örtü tüyleri, siyah uzun uçuş tüyleri ve yeşil parlak kanat aynası bulunur. Kanat aynası, üstten bakışta seçilen renkli uçuş tüyü bölümüdür. Alttan görünümde beyaz örtüler siyah uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur; üstteki yeşil alanı alt kanadın aynı yerine taşımamak gerekir. Taze tüylerde açık örtüler sarımsı-turuncu bir ton da taşıyabilir.

Ses ve Davranış

Nebraska–Lincoln Üniversitesinin uzman tür hesabı, Angıtları çoğunlukla çift veya aile grubu halinde anlatır. Rusya’da üreme alanına gelen kuşların zaten eşleşmiş olabildiği ve göllerin buzu bütünüyle çözülmeden görülebildiği belirtilir. Yuvadaki dişi rahatsız edildiğinde yılana benzer bir tıslama çıkarabilir. Erkek tehlikeyi haber verir ve yaklaşan kuşa ya da başka davetsize yönelik tehdit uçuşları yapabilir.

Çağrılar boruyu andıran “aakh” sesleriyle anlatılır. Kışın sürüler daha gürültülü olabilir. Kalkış öncesinde yinelenen “pok-pok-pok” notaları duyulabilir; dişinin çağrısı erkeğinkinden daha pes olarak tarif edilir.

Yuva kaya yarığında, toprak oyuğunda veya ağaç boşluğunda olabilir; içindeki sığ çukur yumuşak tüylerle döşenir. Oiseaux.net uzman hesabı 8–10 yumurta ve dişinin yaptığı 28–29 günlük kuluçka süresi verir. Kapalı bir oyukta bulunması, yuvayı açıp bakmayı haklı çıkarmaz. Kuluçkadaki dişinin örtülü yuvayla bağlantısı korunmalı; girişe yaklaşarak onu dışarı çıkarmaya çalışılmamalıdır.

Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılıp yürüyebilir; bu sırada henüz uçamazlar. Oiseaux.net hesabındaki uçabilir hale gelme süresi yaklaşık 55 gündür. Böylece göl kıyısındaki bir ailede hareketli fakat uçamayan yavrularla uçabilen erişkinler birlikte görülebilir. Küçük yavrunun yerde durması tek başına yardıma gereksinimi olduğunu göstermez; aile grubunun yolu kesilmeden uzaktan izlenir.

Yavrulara iki erişkin de yakından eşlik eder. Nebraska–Lincoln Üniversitesinin tür hesabı, yavruların sığlıklardaki su böcekleri ve küçük kabuklularla beslendiğini anlatır. Kuluçkayı dişi yürütürken yavruların korunmasına iki erişkin de katılır; üreme döneminin bu iki evresinde görev paylaşımı farklıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Suna (Tadorna tadorna; İngilizce Common Shelduck), iri oluşu ve beyaz kanat alanları nedeniyle gerçek bir karşılaştırmadır. The Wildlife Trusts hesabı erişkini beyaz gövdeli, koyu yeşil başlı, kırmızı gagalı ve göğsü kestane kuşaklı olarak tarif eder. Sırt ve kanatta siyah alanlar vardır. Angıtın açık başıyla turuncu gövdesi bu belirgin beyaz gövde düzeninden ayrılır. Başın koyuluğu, gaga rengi ve göğüs kuşağı birlikte karşılaştırıldığında, yalnız uçuşta beliren beyaz bir yamanın ötesinde sağlam bir teşhis elde edilir.

Nil Kazı (Alopochen aegyptiaca; İngilizce Egyptian Goose), karada yürüyebilen iri gövdesi ve uçuşta beyaz kanat alanıyla dikkat çekebilir. RSPB hesabındaki kahverengi-gri gövde ve göz çevresindeki koyu kahverengi leke, Angıtın krem başıyla kızıl gövdesinden ayrılır. Özellikle göz çevresini karşılaştırmak yararlıdır: Nil Kazında koyu leke bir yüz işaretidir; Angıtta üreme erkeğinin siyah çizgisi boynu çevreleyen dar halkadır. Bunlar aynı yerde bulunan ya da aynı biçimde görünen işaretler değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık arazideki tatlı, tuzlu veya acı su gölleriyle nehir kıyılarını kullanır; acı su, tatlı suyla deniz suyu arasında tuzluluğa sahiptir. IUCN’nin uzman ekoloji hesabında bozkır, yüksek plato ve dağ çevresindeki iç sular üreme habitatları arasında sayılır. Beslenme ve dinlenmede büyük su kütlelerine birçok ördek kadar bağımlı olmayabilir; üreme sırasında sudan epey uzakta da bulunabilir. Bu nedenle yalnız gölün ortasına değil açık kıyılar ve çevredeki karasal alanlara da bakılır.

Yuva Yeri

IUCN hesabında yuvaların kumlu veya killi kıyıdaki oyuklarda bulunabildiği anlatılır. Bu boşluklar doğal oluşmuş ya da başka bir hayvan tarafından açılmış olabilir. Böylece türün yuva için yalnız göl kıyısındaki açık bir toprak çukurunu kullandığı düşünülmez; kapalı bir boşlukla suya erişim sağlayan çevrenin birlikte bulunması önem taşır.

Günlük Alan Kullanımı

Kars Kuyucuk Gölü’ndeki 25–28 Eylül 2006 araştırması, gölde dinlenen sürülerin tarım alanları yönünde gidip gelmesini incelemiştir. Gölün kullanımını anlamak için çevredeki beslenme alanları da hesaba katılır. Hasat ve tarladaki artık besinler, bu yerel alan kullanımını etkileyebilir.

Dünya Yayılışı

Doğal üreme yayılışı güneydoğu Avrupa’dan Baykal Gölü, Moğolistan ve Çin’in batısına uzanır. Kuzeybatı Afrika ile Etiyopya yükseklerinde ayrı topluluklar bulunur. Türün yayılışının batı kesimlerde eskiden daha geniş olduğu anlatılır.

BTO, Britanya’daki kayıtların çoğunu koleksiyonlardan kaçan kuşlarla ilişkilendirir. Almanya’da doğallaşmış Angıtların ise tüy değiştirmek için Hollanda’ya gittiği belirtilir. Bu Avrupa örneğinde, yabanıl ataları başka bir bölgeden getirilmiş kuşların hareketi anlatılır; doğal yayılıştaki Asya topluluklarının kış göçüyle aynı kökenden geldiği düşünülmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreme ve kışlama kayıtları vardır. BirdLife’ın 2021 tablosundaki 10.000–15.000 üreyen çift, 2002–2012 dönemine ait uzman tahminidir. Kışın 16.800–31.300 birey ise 2013–2019 döneminde yöntem bakımından tam sayım veya istatistiksel açıdan sağlam tahmin sınıfındaki veridir. Ülke eğilimleri veri yetersizliğinden bilinmiyor verilmiştir. Bu tarihli derleme, ülkenin hem üreme hem kışlama açısından önemini gösterir; çift ile birey birimleri ve farklı dönemler korunarak okunmalıdır.

Göç Yolculuğu

Asya toplulukları çoğunlukla göçmendir; kışlamak için Hindistan ve Güneydoğu Asya’ya doğru güneye inerler. Diğer bazı topluluklar yerleşik veya yerel dolaşıcıdır. Su seviyelerinin değişmesine bağlı yer değiştirmeler görülebilir. Bu yerel hareketler, uzun mesafeli mevsim göçüyle aynı ölçekte değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Bitkisel besinleri arasında otların yeşil sürgünleri, tohumlar ve tarımsal taneler vardır. Küçük kabuklular, su ve kara böcekleri, yumuşakçalar, solucanlar, küçük balıklar ve kurbağalar da alınabilir. Bu farklı besinler, karadaki otlama alanlarıyla sığ su kıyılarının birlikte kullanılmasına uygundur.

Kars Kuyucuk Gölü’nün 25–28 Eylül 2006 çalışmasında su bitkilerinin yenmesi hem doğrudan gözlemle hem kıyıdan toplanan Angıt dışkılarıyla desteklenmiştir. Bitkisel besinler yalnız tarladaki tanelerden ibaret değildir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken uzun süre karada yürüyebilir; otlu alanlarda dolaşır ve sığ suda yüzerek de beslenir. Oiseaux.net’in bu davranış anlatımı, kuşu yalnız açık suyun ortasında aramamamız gerektiğini gösterir. “Hepçil” sözü bitkisel ve hayvansal besinleri alabilmesidir; her birini eşit miktarda yediği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Himalaya’da Yüksek Uçuş Parr ve arkadaşlarının 2017 Himalaya araştırması, Tibet Platosu’nun güneyinde kışlayan iki topluluktan 15 Angıtın 2007–2011 uydu izleme verilerini incelemiştir. Deniz seviyesine göre 6.800 metreye ulaşan uçuş yüksekliği bildirilmiştir. Araştırmacılar GPS konumlarının altındaki araziyi sayısal yükseklik modeliyle eşleştirmiştir. Kuşlar, kendi hareket alanları içinde rastgele üretilmiş karşılaştırma konumlarına göre daha alçak zeminlerin üzerinden uçuyordu. Dağların arasındaki arazi biçimi, yüksek irtifalı bu yolculuğun nasıl yapıldığını anlamada önemliydi. ## Yerin Yüksekliği ile Uçuş Yüksekliği Himalaya çalışmasında, deniz seviyesine göre yüksek uçmakla zeminden çok yukarıda uçmak ayrı ayrı ölçülmüştür. Kaydedilen uçuşlar zeminin ortalama 547 metre üstünde gerçekleşmiştir. Yüksek plato nedeniyle bu konumların deniz seviyesine göre rakımı çok daha fazlaydı. Tırmanışların günün belli bir bölümünde toplandığına dair belirgin sonuç bulunmazken, düz uçuşlar daha erken saatlerde olma eğilimindeydi. Bu örneklemde 4.500 metrenin üzerindeki düz uçuşlar, daha alçaktakilere göre daha hızlıydı. Bu sonuçlar GPS izlemesine aittir; oksijen kullanımını sağlayan bütün fizyolojik özelliklerin deneysel açıklaması değildir. ## Dört Günlük Hareket Sayımı Meissner ve Remisiewicz’in 2008 Kuyucuk yayını, 25–28 Eylül 2006 uçuşlarını şafaktan gün batımına 15 dakikalık dilimlerle saymıştır. Sürülerin birleşip bölünmesi sayımı güçleştirmiştir. Gidişleri ve dönüşleri toplamak, her geçişi yeni birey saymak değildir. Çalışma dört gündüzü kapsar; bütün geceyi veya bütün yılı ölçmüş sayılmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...