Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Atlantik Boz Yelkovanı
Calonectris borealis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Atlantik Boz Yelkovanı (Calonectris borealis; Cory’s Shearwater), uzun kanatlı, güçlü gagalı bir deniz kuşudur. Üstü boz-kahverengi, altı büyük ölçüde beyazdır; sarımsı gagasının ucu koyudur.
Genel Görünüm ve Duruş
Başı yuvarlak, kuyruğu kısadır. Tüp biçimli burun açıklıkları ve pembemsi bacakları vardır. Kuyruğun üst örtü tüylerindeki beyaz lekeler dar bir bant oluşturabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi Atlantik Boz Yelkovanı ile erkek Boz Yelkovanın yapısı örtüşebilir. Bu nedenle uzaktan büyüklük izlenimi, türü ve eşeyi tek başına belirlemez.
2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik ve Akdeniz kanat altı incelemesinde, gençlerin taze tüylerindeki yansıma beyaz alanları ölçmeyi zorlaştırmıştır. Aşırı yansımalı bazı fotoğraflar elenmiştir; parlak kanat ucu tek başına yaş veya tür belirlemez.
Uçuşta Görünüm
Süzülüş ve kanat çırpışı dönüşümlüdür; güçlü rüzgârda kanat çırpışları seyrekleşir.
Ses ve Davranış
Erkeğin sesi daha ince, dişininki daha kalın ve pürüzlüdür. Magnus Robb’un uzman hesabı bunu Portekiz’in Selvagem Grande, Azorlar ve Berlengas kolonilerindeki 2002–2006 ses kayıtlarıyla açıklar. Her boğuk sesin bu tür olduğu sonucu çıkarılmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Boz Yelkovan (Calonectris diomedea; Scopoli’s Shearwater) yakın benzeridir. Atlantik türünün koyu kanat ucu genellikle daha bütündür; Boz Yelkovanda alttaki beyazlık dış uçuş tüylerinin diplerine daha fazla uzanır. 2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik–Akdeniz karşılaştırması, örtüşen desenlerde küçük kanat altı tüylerindeki koyu işaretlerle gövde yapısını birlikte değerlendirmeyi önerir. Ayrıntı görülmezse tür zorla seçilmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Denizde hem kıta sahanlığı üzerinde hem açık okyanusta beslenir; üreme kolonileri adacıklar ve kıyı kayalıklarındadır.
Yuva Yeri
Kaya kovuklarında veya kazdığı oyukta yuvalanır; tek yumurtaya iki eşey dönüşümlü yatar. Portekiz’in Selvagem Grande kolonisini özetleyen 2022 yayını, 54 günlük kuluçka ve yavruların çıktıktan yaklaşık 100 gün sonra yuvadan ayrılmasını bildirir. Bunlar Türkiye ölçümleri değildir. Yuvadan uzak durulur.
Günlük Alan Kullanımı
2013’te yayımlanan çalışmada, Portekiz’in Madeira ve Selvagens adalarıyla İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki altı koloniden 174 kuşun yavru büyütme dönemindeki beslenme yolculukları izlenmiştir. Afrika kıta sahanlığındaki bazı verimli alanlar ortak kullanılmıştır. Özette saha yılları verilmez; bu yolculuklar kış göçü değildir.
Dünya Yayılışı
Kuzeydoğu Atlantik adalarında ürer; Azorlar, Kanarya, Selvagens ve Berlengas kolonileri bunlara örnektir. OSME’nin 2025 listesi Batı Akdeniz’de de sınırlı üreme bildirir. Üreme dışında Güney Amerika ve Güney Afrika açıklarına yayılabilir.
Türkiye’deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 listesi, Ocak 2021’de Milleyha, Hatay’da görüntülenerek bu tür olarak değerlendirilen bir kuş bildirir. Bu kayıt Türkiye’de düzenli üreme veya kışlama topluluğu kanıtlamaz. Eski geniş Cory’s Shearwater grubunun bütün Türkiye kayıtları da otomatik olarak Calonectris borealis’e yazılamaz.
Göç Yolculuğu
İspanya’nın Kanarya Adaları’nda 2007–2015 verilerini inceleyen 2019 araştırmasında, göç konumu belirlenebilen 59 kuşun 21’i en az bir kez ana kışlama bölgesini değiştirmiştir. Işığa dayalı konum hesabının yaklaşık 200 kilometrelik hata payı vardır; bunlar kesintisiz uçuş çizgileri veya Türkiye’deki kuşun rotası değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca balık ve kalamar yer. 1996’da yayımlanan mide içeriği araştırması, 1977–1981’de Kanarya, Selvagens ve Azor adalarından alınmış 26 kuşu kapsar. Eski yayındaki Calonectris diomedea borealis adı bugünkü Atlantik türüyle eşleşir; bu örneklem Türkiye’deki besin oranlarını vermez.
Nasıl Avlanır?
Balık ve kalamarı yakalarken kanatlarıyla ilerleyerek dalabilir. İspanyol uzman hesabı daha az kabuklu tükettiğini, bazen yunus ve orkinoslarla birlikte beslendiğini de bildirir.
İlginç Bilgiler
## Besin Kalıntısı Dalış Derinliği Değildir 1977–1981 Atlantik adaları örneklerini değerlendiren 1996 makalesi, midede derin su kalamarı kalıntıları bildirir; bunların nasıl elde edildiğini tartışma olarak bırakır. Kalamarın yaşadığı derinlik, kuşun o derinliğe daldığını kanıtlamaz. ## Tüyler Beslenme Hakkında İpucu Verir İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki 2007–2015 araştırması toplam 74 erişkini kapsar; her analizde kullanılabilen kuş sayısı farklıdır. Tüylerdeki kimyasal işaretler, beslenme farklılıklarını değerlendirmeye yardım eder; yenilen her balığı tek tek saymaz veya tanımlamaz. ## Ada Kolonisinin Korunması Portekiz’in Selvagem Grande adasında, 1982–2020 döneminin kullanılabilir 33 yılında iki alandaki yuvalar izlenmiştir. Ev fareleri ve tavşanların uzaklaştırılmasından sonra, son sayımda canlı kalan yavru sayısının kayıtlı yuva yerlerine oranı artmıştır. Bütün yuva yerlerinde her yıl yumurta bulunmaz; iki memelinin ayrı etkileri de kesin ayrıştırılamamıştır. ## İlk Uçuşta Yapay Işık Riski İspanyol uzman derlemesi, yapay ışıkların ilk uçuşa çıkan gençleri şaşırtabildiğini bildirir; bu uyarı Türkiye’de koloni bulunduğunu kanıtlamaz.
Yelkovan
Puffinus yelkouan
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Yelkovan, koyu sırtı ve beyaz karnıyla denizin hemen üzerinde hızla ilerleyen, ince siyah gagalı bir deniz kuşudur. Kısa kuyruğu, koyu yanak arkası ve koyu kuyruk altı, yakın gözlemde yararlı tanı işaretleridir.
Buradaki anlatım, eski kaynaklarda Yelkouan Shearwater adıyla ayrı ele alınan dar Yelkovan grubuna aittir. AviList v2025b bu grubu Puffinus yelkouan yelkouan alt türüne yerleştirir; eskiden ayrı tür sayılan mauretanicus grubuyla birlikte Puffinus yelkouan, İngilizce Mediterranean Shearwater türü içinde değerlendirir. İki grubun yayılış ve davranış bilgileri birbirine aktarılmamalıdır.
Genel Görünüm ve Duruş
Gaga ince ve uzundur; ucu küçük bir kanca gibi kıvrılır. Gaganın tabanındaki tüp biçimli burun delikleri yakından seçilir. Başın koyu rengi yanağa iner; boyun yanındaki açık alanla buluştuğu sınır her bireyde aynı keskinlikte değildir.
Kısa kuyruğun altı ve kanadın gövdeye birleştiği koltuk bölgesi koyu görünebilir. Kuyruk altını, kuyruk teleklerinin kendisiyle karıştırmamak gerekir: burada anlatılan, kuyruğun dibini alttan örten tüylerdir. Perdeli ayakların uçları uçuşta kuyruğu biraz aşabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin giysisi birbirine benzer; sırttaki koyuluğa bakarak eşey belirlenmez. Aynı şekilde, tek başına koyu bir sırt görmek kuşun genç olduğunu da kanıtlamaz. Denizde uzak bir kuşun yaşını yalnız renk tonundan kesinleştirmek güçtür.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta kanat çırpışları hızlı, süzülüşler gergin kanatlıdır. Kuş yana yattıkça bir koyu sırtı, bir açık karnı görünür. Sakin havada kanat çırpışı artar; rüzgârı kullanabildiğinde suya yakın süzülüşler uzar. Bu nedenle tek bir uçuş ritmi bütün hava koşullarına uymaz.
Ses ve Davranış
Denizde genellikle sessizken, gece kolonide boğuk ve ritmik çağrılar çıkarır. Ses eşey hakkında bilgi taşıyabilir: uzman tür hesabına göre erkeğin iki bölümlü çağrısının ikinci kısmı daha kısa ve daha tizdir. Görünüşleri benzer diye erkek ve dişinin seslerinin de aynı olduğu varsayılmaz; karışık bir kolonide hangi kuşun öttüğünü bilmek ayrıca gerekir.
Karıştırılabilecek Türler
AviList’in aynı tür içinde değerlendirdiği mauretanicus grubu, eski rehberlerde Balearic Shearwater olarak geçer. Yelkovan grubu genellikle daha açık karınlı, sırt-karın karşıtlığı daha belirgindir. Bu bir eğilimdir; yalnız açık ya da koyu karın görünümünü bütün bireyler için kesin bir sınır gibi kullanmak doğru değildir.
Boz Yelkovan (Calonectris diomedea, Scopoli’s Shearwater) daha iri ve daha ağır yapılıdır; gagası sarımsıdır ve ucu koyudur. Kanatlarını daha yavaş çırpar, daha yayvan süzülür. Yelkovan’ın ince siyah gagası ve daha hızlı, kıvrak uçuşuyla birlikte bakıldığında bu fark daha yararlıdır.
Fırtınakırlangıcı (Hydrobates pelagicus, European Storm Petrel) çok daha küçüktür; gövdesi büyük ölçüde koyu, kuyruk sokumu beyazdır. Kanat altında beyaz bir bant bulunur. Dalga üstündeki kelebek gibi düzensiz uçuşu, Yelkovan’ın uzun kanatlı çırpış ve süzülüş dizisinden farklıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üremek için kayalık adalardaki derin çatlaklar, taş yığınları ve uçurum eteklerindeki oyuklar kullanılır. Açıkta duran dal örgülü bir yuva beklenmez. Fransa millî parklarının tür hesabı, kuşların yılın büyük bölümünü denizde geçirdiğini, karaya üreme için döndüğünü anlatır. Bu nedenle denizdeki beslenme alanıyla karadaki yuva boşluğu, aynı yaşam döngüsünün iki ayrı parçasıdır.
Yuva Yeri
Yılda tek beyaz yumurta bırakılır; iki eş nöbetleşe kuluçkaya yatar. Fransa’nın Provence bölgesini anlatan LPO hesabında kuluçka 50 gün, yavrunun yuvada bakımı yaklaşık 70 gün olarak verilir. CIESM’in Akdeniz rehberi ise ilk uçuşu yumurtadan çıkıştan 60–68 gün sonra bildirir. Bu farklı anlatımlar tek bir ortalamaya çevrilmez ve Türkiye’de ölçülmüş sabit süreler gibi sunulmaz. Yuva boşluğuna yaklaşmak, karanlıkta gelen ebeveynleri engelleyebilir; deliğe el veya kamera sokulmaz.
Günlük Alan Kullanımı
İstanbul Boğazı’nda Şubat 2024’te GPS-GSM vericileriyle başlatılan izleme çalışmasının ilk kayıtlarında Marmara’nın doğusu ile boğazın doğusundaki Türkiye Karadeniz kıyıları sık ziyaret edilmiştir. Proje ekibi küçük balıkların bu alanları çekici kılabileceğini düşünür. Konum noktaları, kuşun orada hangi balığı yakaladığını doğrudan göstermez; bildirilen beslenme açıklaması bu aşamada bir yorumdur.
Dünya Yayılışı
Bu sayfadaki dar Yelkovan grubu, Akdeniz’in orta ve doğu kesimlerindeki adalarda ve Batı Karadeniz’de ürer; denizdeki yayılışı Akdeniz ile Karadeniz’i kapsar. Balear Adaları’ndaki mauretanicus grubunun Atlantik kıyılarına uzanan yayılışı bu dar grubun bütün bireylerine ait bir yolculuk gibi gösterilmez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de İstanbul ve Çanakkale boğazları, Marmara ile Karadeniz ve Ege arasındaki önemli geçiş alanlarıdır. Çanakkale’de 2019 gözlemlerini ele alan, 2022’de yayımlanmış araştırma, Türkiye’de doğrulanmış üreme kolonilerinin o tarihte bilinmediğini belirtir. Çok sayıda kuşun denizde görülmesi, yakındaki bir kıyıda yumurta veya yavru bulunduğunu kanıtlamaz. Bu sonuç 2022’deki bilgi durumunu anlatır; sonraki araştırmaların sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Göç Yolculuğu
Malta’da 2008 ve 2009’da yuvadan ayrılan on gence uydu vericisi takılmış, sekizinden kullanılabilir yolculuk bilgisi alınmıştır. Bu sekiz genç önce doğuya yönelmiş; çoğu Yunanistan çevresine giderken bazıları Doğu Akdeniz ve Kuzey Afrika kıyılarına uzanan daha geniş yolculuklar yapmıştır. Gençlerin bu farklı yolları, tek bir kıyıdaki sürünün bütün nüfus için aynı göç rotasını izlediği sonucunu desteklemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük balıklar, kalamar ve kabuklular besininin bir parçasıdır. Malta’da 2019–2021’de toplanan dışkı ve kusmuk örneklerini inceleyen 2025 çalışmasında istavrit DNA’sı sık görülmüştür. Çalışmanın sonuçları, istavritin yenen besinin ağırlığındaki ya da kuşun aldığı enerjideki payını ölçmez.
Nasıl Avlanır?
Avını yüzeyden alabilir veya suya dalarak izleyebilir. Malta’nın 2019–2021 örneklerini inceleyen DNA araştırmasında farklı av gruplarının görülmesi, hepsinin aynı derinlikte yakalandığını göstermez. Bazı balıkların gençleri yüzeye yakın yaşayabilir; daha derinde yaşayan bir balığın DNA’sı, tek başına tekne artığıyla beslenmenin kanıtı da değildir. Araştırmacılar sindirim ve kullanılan DNA belirteçlerinin hangi avların saptanabildiğini etkileyebileceğini belirtir.
İlginç Bilgiler
## Karanlıkta Koloniye Dönüş Fransa’nın Port-Cros ve Porquerolles adalarında 2005–2007 dönemindeki 44 gecelik gözlemde, koloniye dönüş saatinin ışık koşullarıyla ilişkili olduğu bulunmuştur. Ayın aydınlattığı akşamlarda kuşlar daha geç, ay battıktan sonra gelmiştir. Araştırma aynı zamanda rüzgâr ve üreme döneminin de önemli olduğunu gösterir. Sonuç, bütün kolonilerin her gece aynı saatte döndüğü ya da nedenin yalnız martılardan kaçmak olduğunun kanıtlandığı anlamına gelmez. ## Yumurta Öncesi Deniz Yolculuğu Malta’nın iki kolonisinde 2016 ve 2017’de GPS ile incelenen yumurtlama öncesi yolculuklarda, yumurtası gelişmekte olan dişiler denizde ortalama 13 gün geçirmiştir. Bu dönem, erkeğin ve yumurtası gelişmekte olmayan dişinin aynı sıradaki seferlerinden daha uzundur. Sonuç, bütün dişilerin her seferinin 13 gün sürdüğünü anlatmaz; çalışmadaki 13 yumurtlama öncesi yolculuğun ortalamasıdır. Bu yollar, aynı kolonilerde 2012–2014’te izlenen 37 kuşun 55 yavru büyütme seferindeki başlıca alanlarla az örtüşmüştür. Karşılaştırma, her kuşun iki dönemde de izlendiği anlamına gelmez. ## Geçiş Sayısı ve Birey Sayısı Çanakkale Boğazı’nda 6 Şubat–22 Mart 2019 arasında 40 gözlem günü boyunca 892 sürü geçişinde toplam 604.956 kuş sayılmıştır. Öğleden sonra Ege yönündeki hareket daha güçlüdür. Bu sayı, aynı kuş tekrar geçebileceğinden 604.956 ayrı birey veya Türkiye nüfusu demek değildir. Sayımla kuşların yaşları, eşeyleri ve üreyip üremedikleri de belirlenmemiştir; geçişin amacını yalnız yönden çıkarmak mümkün değildir. ## Açık Denizden Gelen Konumlar İstanbul Boğazı’ndaki 2024 GPS-GSM projesinde, kimi kuşların bilgileri açık denizdeyken hemen iletilememiştir. Kuşlar telefon şebekesinin kapsadığı alana girdiğinde cihazda saklanan önceki konumlar da alınmıştır. Bu durum, ekranda bir süre nokta görülmemesinin mutlaka kuşun o sırada hareket etmediğini göstermediğini açıklar. Bunlar proje raporunun izlediği kuşlardır; bütün Yelkovanların aynı yıl aynı yerleri kullandığını gösteren bir nüfus sayımı değildir. ## Süren Araştırmalar Yunanistan’ın Midilli Adası’ndaki Kalloni Körfezi’nde Şubat 2026’da yeni bir GPS-GSM izleme çalışması başlamıştır. CIESM, bu çalışmanın Akdeniz–Karadeniz hareketlerini ve olası yeni üreme yerlerini araştırmayı amaçladığını bildirir. Projenin başlaması ile bütün bu soruların yanıtlanmış olması aynı şey değildir. İzleme kayıtları geliştikçe eski kıyı sayımları, kuşların bireysel yolculuklarıyla birlikte daha iyi yorumlanabilir.
