Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Atlantik Boz Yelkovanı
Calonectris borealis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Atlantik Boz Yelkovanı (Calonectris borealis; Cory’s Shearwater), uzun kanatlı, güçlü gagalı bir deniz kuşudur. Üstü boz-kahverengi, altı büyük ölçüde beyazdır; sarımsı gagasının ucu koyudur.
Genel Görünüm ve Duruş
Başı yuvarlak, kuyruğu kısadır. Tüp biçimli burun açıklıkları ve pembemsi bacakları vardır. Kuyruğun üst örtü tüylerindeki beyaz lekeler dar bir bant oluşturabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi Atlantik Boz Yelkovanı ile erkek Boz Yelkovanın yapısı örtüşebilir. Bu nedenle uzaktan büyüklük izlenimi, türü ve eşeyi tek başına belirlemez.
2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik ve Akdeniz kanat altı incelemesinde, gençlerin taze tüylerindeki yansıma beyaz alanları ölçmeyi zorlaştırmıştır. Aşırı yansımalı bazı fotoğraflar elenmiştir; parlak kanat ucu tek başına yaş veya tür belirlemez.
Uçuşta Görünüm
Süzülüş ve kanat çırpışı dönüşümlüdür; güçlü rüzgârda kanat çırpışları seyrekleşir.
Ses ve Davranış
Erkeğin sesi daha ince, dişininki daha kalın ve pürüzlüdür. Magnus Robb’un uzman hesabı bunu Portekiz’in Selvagem Grande, Azorlar ve Berlengas kolonilerindeki 2002–2006 ses kayıtlarıyla açıklar. Her boğuk sesin bu tür olduğu sonucu çıkarılmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Boz Yelkovan (Calonectris diomedea; Scopoli’s Shearwater) yakın benzeridir. Atlantik türünün koyu kanat ucu genellikle daha bütündür; Boz Yelkovanda alttaki beyazlık dış uçuş tüylerinin diplerine daha fazla uzanır. 2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik–Akdeniz karşılaştırması, örtüşen desenlerde küçük kanat altı tüylerindeki koyu işaretlerle gövde yapısını birlikte değerlendirmeyi önerir. Ayrıntı görülmezse tür zorla seçilmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Denizde hem kıta sahanlığı üzerinde hem açık okyanusta beslenir; üreme kolonileri adacıklar ve kıyı kayalıklarındadır.
Yuva Yeri
Kaya kovuklarında veya kazdığı oyukta yuvalanır; tek yumurtaya iki eşey dönüşümlü yatar. Portekiz’in Selvagem Grande kolonisini özetleyen 2022 yayını, 54 günlük kuluçka ve yavruların çıktıktan yaklaşık 100 gün sonra yuvadan ayrılmasını bildirir. Bunlar Türkiye ölçümleri değildir. Yuvadan uzak durulur.
Günlük Alan Kullanımı
2013’te yayımlanan çalışmada, Portekiz’in Madeira ve Selvagens adalarıyla İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki altı koloniden 174 kuşun yavru büyütme dönemindeki beslenme yolculukları izlenmiştir. Afrika kıta sahanlığındaki bazı verimli alanlar ortak kullanılmıştır. Özette saha yılları verilmez; bu yolculuklar kış göçü değildir.
Dünya Yayılışı
Kuzeydoğu Atlantik adalarında ürer; Azorlar, Kanarya, Selvagens ve Berlengas kolonileri bunlara örnektir. OSME’nin 2025 listesi Batı Akdeniz’de de sınırlı üreme bildirir. Üreme dışında Güney Amerika ve Güney Afrika açıklarına yayılabilir.
Türkiye’deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 listesi, Ocak 2021’de Milleyha, Hatay’da görüntülenerek bu tür olarak değerlendirilen bir kuş bildirir. Bu kayıt Türkiye’de düzenli üreme veya kışlama topluluğu kanıtlamaz. Eski geniş Cory’s Shearwater grubunun bütün Türkiye kayıtları da otomatik olarak Calonectris borealis’e yazılamaz.
Göç Yolculuğu
İspanya’nın Kanarya Adaları’nda 2007–2015 verilerini inceleyen 2019 araştırmasında, göç konumu belirlenebilen 59 kuşun 21’i en az bir kez ana kışlama bölgesini değiştirmiştir. Işığa dayalı konum hesabının yaklaşık 200 kilometrelik hata payı vardır; bunlar kesintisiz uçuş çizgileri veya Türkiye’deki kuşun rotası değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca balık ve kalamar yer. 1996’da yayımlanan mide içeriği araştırması, 1977–1981’de Kanarya, Selvagens ve Azor adalarından alınmış 26 kuşu kapsar. Eski yayındaki Calonectris diomedea borealis adı bugünkü Atlantik türüyle eşleşir; bu örneklem Türkiye’deki besin oranlarını vermez.
Nasıl Avlanır?
Balık ve kalamarı yakalarken kanatlarıyla ilerleyerek dalabilir. İspanyol uzman hesabı daha az kabuklu tükettiğini, bazen yunus ve orkinoslarla birlikte beslendiğini de bildirir.
İlginç Bilgiler
## Besin Kalıntısı Dalış Derinliği Değildir 1977–1981 Atlantik adaları örneklerini değerlendiren 1996 makalesi, midede derin su kalamarı kalıntıları bildirir; bunların nasıl elde edildiğini tartışma olarak bırakır. Kalamarın yaşadığı derinlik, kuşun o derinliğe daldığını kanıtlamaz. ## Tüyler Beslenme Hakkında İpucu Verir İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki 2007–2015 araştırması toplam 74 erişkini kapsar; her analizde kullanılabilen kuş sayısı farklıdır. Tüylerdeki kimyasal işaretler, beslenme farklılıklarını değerlendirmeye yardım eder; yenilen her balığı tek tek saymaz veya tanımlamaz. ## Ada Kolonisinin Korunması Portekiz’in Selvagem Grande adasında, 1982–2020 döneminin kullanılabilir 33 yılında iki alandaki yuvalar izlenmiştir. Ev fareleri ve tavşanların uzaklaştırılmasından sonra, son sayımda canlı kalan yavru sayısının kayıtlı yuva yerlerine oranı artmıştır. Bütün yuva yerlerinde her yıl yumurta bulunmaz; iki memelinin ayrı etkileri de kesin ayrıştırılamamıştır. ## İlk Uçuşta Yapay Işık Riski İspanyol uzman derlemesi, yapay ışıkların ilk uçuşa çıkan gençleri şaşırtabildiğini bildirir; bu uyarı Türkiye’de koloni bulunduğunu kanıtlamaz.
Büyük Yelkovan
Ardenna gravis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Büyük Yelkovan (Ardenna gravis; Great Shearwater), koyu takkesi, açık ense yakası, pullu kahverengi üst tarafı ve kuyruk kökündeki dar beyaz bantla tanınan iri bir deniz kuşudur. Uzun, ince, ucu kancalı gaga siyahtır. Alt tarafta beyaz zemin üzerindeki kahverengi karın ve kanat lekeleri de tanıya yardım eder.
Genel Görünüm ve Duruş
Yeni Zelanda’nın uzman rehberi, koyu takkenin gözün altına indiğini, sırt ve omuz tüylerindeki açık kenarların pullu görünüm oluşturduğunu belirtir. Koyu kuyrukla beyaz kuyruk kökü birbirinden ayrılır. Göz koyu, bacaklar pembe-gridir; kuyruk beyaz bir yelpaze gibi görünmez.
Sahadaki görünüş uzaklıkla değişir. BirdGuides teşhis rehberinde, güneş alan beyaz boyun yanlarının uzaktan parlayarak kuşu neredeyse beyaz başlı gösterebildiği anlatılır. Aynı uzaklıkta koyu takke ve ince gaga kaybolabilir. Bu nedenle yalnız görülen en parlak alana bakmak yerine, farklı dönüşlerde başın ve gövdenin desenini izlemek gerekir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek, dişi ve gençte ense beyazlığını kesin bir kimlik kartı gibi kullanmamak gerekir. ABD’nin Massachusetts Körfezi ile Güney Atlantik’teki Gough ve Inaccessible adalarını kapsayan, 2025’te yayımlanmış çalışma; açık enseli gençler ve koyu enseli erişkinler bulmuştur. Beyaz yaka, tek başına erişkinlik veya dişilik kanıtı değildir.
Uçuşta Görünüm
Uçarken kanatlarını gövdeden oldukça düz uzatır. Kanadın gövdeye bağlanan kısmı Atlantik Boz Yelkovanındakinden daha dar, dış bölümü daha ince ve sivrilendir. Kanat vuruşları daha hızlı ve sert görünür. Kuvvetli rüzgârda yükselip yana yatabilir.
Alttan görünüşte kanatların büyük bölümü beyazdır; uçlar ve arka kenar koyudur. Koltuk çevresinde ve kanat altında değişen miktarda kahverengi bulunur. Karın lekesi bazı kuşlarda çok siliktir. Gölgede kaybolan bir lekeyi yok saymak veya her kahverengi lekeli deniz kuşunu bu tür kabul etmek doğru değildir.
Ses ve Davranış
Denizde gruplar halinde dinlenebilir. Balıkçı teknelerine sokulan topluluklarda sesli ve saldırgan besin rekabeti görülebilir; türün denizde her zaman sessiz olduğu söylenemez.
Karıştırılabilecek Türler
Atlantik Boz Yelkovanının (Calonectris borealis; Cory’s Shearwater) kalın, sarı gagası ve soluk kahverengi başı önemli farklardır. Baş ile beyaz boğaz arasındaki geçiş daha yumuşaktır; Büyük Yelkovandaki keskin takke görünümü oluşmaz. Karnı ve kanat altı daha temiz beyazdır. Sakin havada kanatlarını daha gevşek çırpar ve ön kenarı daha kavisli tutar.
Külrengi Yelkovan (Ardenna grisea; Sooty Shearwater) genel olarak koyu kahverengidir. Kanat altında gümüşümsü açık alanlar görünse de Büyük Yelkovanın beyaz göğüs ve karın zeminini taşımaz. Benzer sert kanat vuruşları, bu belirgin gövde rengi farkıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme adalarında uzun otlar, eğreltiler veya alçak ağaçlıklarla örtülü kesimlerdeki toprak oyukları ve kaya yarıkları kullanılır.
Yuva Yeri
Yuva, kazılmış bir toprak oyuğunda veya kaya yarığındadır. Cornell’in tür özetinde tek beyaz yumurta, 53–57 gün kuluçka ve 105–120 gün yuvada gelişim verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuva girişini açmak, içeri ışık tutmak veya kuşu fotoğraf için çıkarmak uygun değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Yılın denizde geçen bölümünde açık su kuşudur; kuzey yazında Kuzey Amerika’nın doğusundaki serin kıta sahanlığı ve sahanlık yamacında sıklaşır.
Dünya Yayılışı
Türün üreme merkezleri Güney Atlantik’teki Gough, Inaccessible ve Nightingale adalarıdır; Falkland Adaları’ndaki Kidney Adası’nda da küçük bir koloni vardır. Güncel AviList, denizdeki yayılışı Güney Amerika’nın güneyi ve güney Afrika açıklarından güney Grönland ve kuzeybatı Avrupa’ya kadar verir. Eski çalışmalardaki Puffinus gravis, burada ele alınan Ardenna gravis ile aynı türdür.
Türkiye’deki Durumu
Avibase’in İngilizce Türkiye listesi Büyük Yelkovanı “nadir/rastlantısal” olarak kaydeder. Bu, Türkiye’de düzenli göç geçidi, kışlama alanı veya üreme kolonisi bulunduğu anlamına gelmez. Bu taramada Türkiye için güvenilir bir mevsimlik geçiş takvimi doğrulanmadı; başka Atlantik ülkelerindeki tarihler Türkiye’ye aktarılmaz.
Göç Yolculuğu
Büyük Yelkovan, Güney Yarımküre’deki üremenin ardından Kuzey Atlantik’e göç eder. Yeni Zelanda uzman rehberi, bazı kuşların Pasifik’e de ulaştığını belirtir; Yeni Zelanda’daki kayıtlar seyrek ve tekil kuşlara aittir. Bu sıra dışı kayıtlar, türün ana Atlantik döngüsüyle aynı sıklıkta kullanılan bir Pasifik göç hattı göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık, kalamar, açık deniz ahtapotları ve kabuklularla beslenir. Balıkçı teknelerinden atılan artıklar da yenebilir. Yeni Zelanda uzman hesabı, avın yüzeyden alınabildiğini veya dalarak su altında kovalanabildiğini belirtir. Gemi arkasında toplanan kuşların yediği artıklar, doğal avın bütün yıl içindeki oranını göstermez.
Nasıl Avlanır?
Inaccessible Adası’nda Kasım 2009’da, yumurtlama sonrasındaki ilk beslenme yolculuğuna çıkan dört dişiye derinlik kaydedicisi takılmış; kullanılabilir veri iki kuştan alınmıştır. On günlük kayıtta dalışların yarıdan fazlası 2 metreden sığdır. En derin ve en uzun dalış 18,9 metreye ve 40 saniyeye ulaşmıştır. Bunlar iki bireyin kayıtlarıdır; her kuşun tipik dalış süresi değildir.
İlginç Bilgiler
## Ense Rengi Yaşı Belirlemez Ense renginin sınandığı 2025 çalışması, ABD’nin Massachusetts Körfezi ile Güney Atlantik’teki Gough ve Inaccessible adalarından kuşları ve fotoğrafları bir araya getirmiştir. Açık, ara ve koyu ense sınıfları yaş gruplarını güvenilir biçimde ayırmamıştır. Massachusetts’te açık ense dişilerde daha sık görülürken, Gough açıklarındaki erişkinlerde aynı eşey farkı bulunmamıştır. Tüy aşınması ve eş seçimiyle ilgili açıklamalar, yazarların henüz ayrıca sınanması gerektiğini belirttiği olasılıklardır; bu sonuçlar bir fotoğraftan kesin yaş ya da eşey yazmaya izin vermez. ## Adanın Üreme Takvimi Gough Adası’nda Eylül 2000–Mayıs 2001’de yapılan araştırmada, kuşlar eylül ortasında kolonilere dönmüş; ekim ortasından itibaren yaklaşık bir ay denize açıldıktan sonra yumurtlamıştır. Yavruların büyütülmesi ortalama 108 gün sürmüş ve ayrılış mayıs ortasına kadar tamamlanmıştır. Okunan makale özeti bu süre için örneklem sayısını vermez; sonuç bu ada ve döneme aittir. ## Seyrek Beslenen Yavrunun Gelişimi Yavrunun büyümesi her gün aynı miktarda besin gelmesine bağlı değildir. Gough Adası’nın Eylül 2000–Mayıs 2001 dönemini ele alan çalışmasında, yavruların çoğunlukla 3–4 gün arayla büyük öğünler aldığı bildirilmiştir. Gelişim sırasında vücut kütlesi önce hızla artmış, erişkin kütlesinin yaklaşık bir buçuk katına ulaştıktan sonra uçuş öncesinde azalmıştır. Bu sonuç, başka adalardaki her yavrunun aynı kütleye veya aynı besleme aralığına sahip olduğunu göstermez; okunan özette ilgili yavru sayısı belirtilmez. ## Rüzgâr ve Öğrenme Yorumu Rüzgârla ilişkiyi inceleyen, 2022’de yayımlanmış Atlantik araştırması 71 kuşun uydu izini modellemiştir. Veriler 2006–2019’da Kanada’nın Fundy Körfezi, ABD’nin Maine Körfezi ve Gough–Inaccessible kolonilerinde başlatılan izlemelerden seçilmiştir. Güney yönündeki erken ve geç göçler farklı rüzgâr koşullarıyla karşılaşmıştır. Araştırmacılar erken göçenleri çoğunlukla daha yaşlı, geç göçenleri daha genç saymıştır; güneye izlenenlerden yalnız ikisinin üreyen erişkin olduğu kesin bilinmektedir. Bu nedenle uçuş becerisinin öğrenmeyle geliştiği açıklaması desteklenen bir yorumdur, bütün kuşların yaşı bilinerek yapılmış bir deneyin kesin sonucu değildir.
