kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Bahri (Podiceps cristatus)
VS
Seçildi Kara Boyunlu Batağan (Podiceps nigricollis)

Bahri

Podiceps cristatus

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Boyun, gaga ve başı birlikte değerlendir; kış giysisinde diğer batağan ve dalgıçlarla karşılaştır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Bahri (Podiceps cristatus; Great Crested Grebe), uzun ince boyunlu, sivri pembe-gri gagalı iri bir batağandır. Üreme giysisinde siyah tepe tüyleriyle kızıl tabanlı, siyah uçlu yanak süsleri belirgindir. Gözün renkli bölümü kızıl kahverengi ile koyu kırmızı arasındadır.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtı koyu kahverengi, boynunun önü ve alt tarafı beyazdır. Kuyruğu çok kısadır. Baş süsleri üreme döneminde gelişir; kış görünümü daha sadedir. Başın biçimiyle uzun boynu birlikte incelenir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer görünür; baş süsünün gösterişi tek başına eşeyi belirlemez. Gençlerin yanakları koyu çizgilidir. Küçük yavrular ebeveynlerin sırtında taşınabilir; bu çizgiler erişkinin renkli yanak süsleri değildir.

Uçuşta Görünüm

Havalanmak için su üzerinde koşarak hız kazanır. Hızlı ve doğrusal uçarken boynunu ileri uzatır; ayakları geride görünür. Kanadın ön bölümünde ve içteki uçuş tüylerinde açık alanlar seçilir.

Ses ve Davranış

Özellikle üreme döneminde sert, boğuk ve güçlü sesler çıkarır; bu dönem dışında daha sessizdir. Eşler birbirine karşılıklı çağrılar verebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Boyunlu Batağan (Podiceps grisegena; Red-necked Grebe), üreme giysisinde gri yanakları, kızıl boynu ve sarı dipli koyu gagasıyla ayrılır. Kışın daha kısa boynu ve gaga dibindeki sarılık yararlıdır; Bahri’nin gagası pembemsidir.

Kulaklı Batağan (Podiceps auritus; Horned Grebe) daha küçük ve kısa gagalıdır. Kışın koyu tepeyle beyaz yanak arasındaki sınır keskindir; gaga ucu açıktır. Boyun oranı ve baş deseni, dalgada yanıltabilen gövde büyüklüğünden daha yararlıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremek için göl, baraj gölü ve yavaş akışlı sularda açık suyla yuva kurmaya elverişli bitki örtüsünü birlikte kullanır. Tatlı su yanında acı sularda da bulunabilir.

Yuva Yeri

İki ebeveyn su bitkilerinden, çevredeki bitkilere tutunabilen yüzen bir yuva platformu yapar. BTO’nun Britanya derlemesi tipik 3–4 yumurta, ortaklaşa kuluçka için 27–29 gün, yavrunun uçabilir duruma gelmesi için 71–79 gün verir. Bu son süre yavrunun suya ilk geçişi değildir; Türkiye’de ölçülmüş tek bir takvim olarak da kullanılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında donmayan göl ve baraj gölleriyle deniz kıyılarını dinlenme ve beslenme için kullanabilir. Kış kullanımının aynı yerde yuvalama anlamına gelmesi gerekmez.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın geniş kesimlerinde, Afrika’nın bazı bölgelerinde, Avustralya ve Yeni Zelanda’da ayrı toplulukları vardır. AviList v2025b, Avrasya, Afrika ve Avustralya–Yeni Zelanda topluluklarını üç alt tür altında sıralar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de Eğirdir Gölü çevresindeki Boyalı ve Gelendost sulak alanlarında Nisan–Ekim 2014 araştırmasında Bahri yuvaları da incelenmiştir. Üreyen kuşların yanı sıra kış toplulukları da bulunur: EURING/CMS atlası, Türkiye’nin Karadeniz kıyısını büyük sonbahar-kış topluluklarının bulunduğu alanlar arasında belirtir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlasına göre kuzey ve doğu Avrupa kuşları daha çok Karadeniz yönüne göç eder; batı ve güney Avrupa’da yerleşik veya kısa mesafeli hareketler de vardır. Halkalama verileri az sayıda yerde, özellikle 1980–1990’larda yoğunlaşır. Bu genel bağlantılar Türkiye’de görülen tek bir kuşun çıkış yerini kanıtlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca balık yer; su böcekleri ve larvaları, kabuklular, yumuşakçalar ve başka su omurgasızları da besinine katılır. Avın türü ve büyüklüğü kullanılan su alanına göre değişebilir.

Japonya’nın Aomori kentindeki bir sulama göletinde 2006–2007’de izlenen üç üreme girişiminde, küçük yavruların yutabileceği balığın yalnız uzunluğu değil, gövdesinin yüksekliği de önemliydi. İnce gövdeli küçük balıklar erken dönemde, daha büyük balıklar yavru büyüdükçe öne çıktı. Sonuç o göletin gözlemlerine aittir; Türkiye için sabit av boyu sınırı vermez.

Nasıl Avlanır?

Suyun altına dalıp yüzerek av arar. Erkek ve dişi yavrulara besin sağlar; yavrunun suya geçebilmesi kendi başına bütün besinini toplayabildiği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Karşılıklı Kur Gösterisi Kur gösterisinde eşler karşı karşıya gelip boyunlarını dik tutarak başlarını bir yandan ötekine hareket ettirir. Süs tüylerini açabilir, kanatlarını kaldırabilir veya birbirlerine su bitkileri sunabilirler. Gösteri çiftin davranışıdır; tek başına başarılı yavrulama kanıtı değildir. ## Sürüler Halinde Avlanma Kaydı İsveç’in güneyindeki bir gölde yazın yapılan ve 2008’de yayımlanan gözlemler, Bahrilerin sıkı gruplar halinde ilerleyip büyük ölçüde aynı anda dalarak avlanabildiğini gösterir. Bildiri bu davranışın Türkiye’deki sıklığını veya av başarısını ne kadar artırdığını ölçmez. ## Yuva İçindeki Başka Canlılar Eğirdir Gölü çevresindeki Boyalı ve Gelendost’ta Nisan–Ekim 2014 araştırmasında Bahri yuvalarında sülük de bulundu. İncelenen 51 su kuşu yuvasının yalnız 7’si Bahri’ye aitti. Çalışma doğal yuvalarla laboratuvar deneylerini ayrı ele alır; bulgu bütün Bahri yuvalarında hastalık bulunduğunu göstermez. ## Süs Tüylerinin Tarihsel Bedeli BTO’nun tarihsel anlatımına göre süs tüyleri için avlanma, 19. yüzyılda İngiltere’deki Bahri topluluğunu yalnız 32 bilinen çifte düşürmüştü. Daha sonra toparlanma görüldü. Bu sayı İngiltere’nin tarihsel kaydıdır; dünya toplamı veya güncel sayım değildir.

Kara Boyunlu Batağan

Podiceps nigricollis

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kırmızı göz; ince hafif yukarı kalkık gaga; sivri arka tepe; üremede kara boyun, altın kulak yelpazesi ve kestane yanlar

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Boyunlu Batağan (Podiceps nigricollis), küçük başlı, ince boyunlu ve narin gagalı bir su kuşudur. Üreme giysisindeki erişkinde siyah baş ve boyun, gözün arkasından yayılan altın sarısı tüyler ve kestane renkli yanlar birlikte seçilir. Uzaktan süs tüyleri kaybolabilir ve kuş bütünüyle koyu görünebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kış giysisinde başın koyu tepesi kırmızı gözün altına kadar iner; yanak gri gölgeli, çene beyazdır. Bu sınır Kulaklı Batağandaki kadar keskin olmaz. Baş bazen tepeli, bazen daha yuvarlak görünebilir; tek bir baş biçimine güvenilmemelidir.

Gaganın üst kenarı düz olsa da alt kenarının dışbükeyliği, gagaya hafif kalkık bir görünüş verebilir. Bu yüzden “yukarı kıvrık” görünüşü, kalın ve belirgin biçimde eğri bir gagayla karıştırmamak gerekir.

Sırt çizgisi ovaldir; arka uç kısa ve kabarık görünür. Ayak parmakları ördekteki gibi bütünüyle perdeyle birleşmez; her parmağın yanındaki ayrı genişlemeler yüzmeye yardım eder. Bacaklar gövdenin gerisindedir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Tek bir kuşun renginin daha parlak görünmesi güvenilir bir eşey ayrımı sağlamaz.

İlk gençlik giysisindeki kuşta başın yanları ve boyun erişkin kış giysisine göre daha kahverengimsi veya krem tonlu olabilir. Oiseaux hesabında gençlerin gözü kahverengimsi-kırmızı, gagası sarımsı olarak anlatılır. Dolayısıyla “her yaşta parlak kırmızı göz ve siyah gaga” kuralı yanlıştır.

Uçuşta Görünüm

Uçarken boynunu uzatır, ayakları geriye doğru ve hafif aşağı sarkık durabilir; kanatlarını hızlı çırpar. Bu genel batağan silueti tek başına tür tanısı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Üreme alanında seslidir; yinelenen tiz notalar ve kur sırasında ıslıklar duyulur. Kışın daha sessizdir. Sürünün kalabalık olması, her bireyin sürekli ses çıkaracağı anlamına gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Batağan (Podiceps auritus), özellikle kışın benzer görünür. Onun beyaz yanağı ile koyu başı arasındaki sınır daha keskindir; düz gagasının ucu açık renklidir. Üreme giysisinde ise boynu kestane tonludur. Kara Boyunlunun siyah üreme boynu ve kışın gölgeli yanağıyla karşılaştırılmalıdır.

Küçük Batağan (Tachybaptus ruficollis) daha toplu, yuvarlak başlı bir görünüş taşır. Üreme giysisinde gaga tabanındaki sarı leke ve yüz-boyun yanlarının kızıl rengi yararlıdır. Kışın daha kahverengimsi görünür. Bu işaretler, yalnız büyüklük veya göz rengine bakmaktan daha kullanışlıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Britanya’daki BTO uzman hesabında üreme ortamı; sığ, besince zengin, su altında ve yüzeyde bol bitki bulunan göl ve havuzlar olarak anlatılır. Kışın daha korunaklı kıyı suları ve geniş rezervuarlar kullanılır. Bu, üremede aranan bitkili sığlık ile kışın kullanılan açık suyu ayırmaya yardım eder.

Yuva Yeri

Stanford’un Kuzey Amerika rehberinde yuva; taze ve çürümüş bitkilerden yapılan, sığ suda yükselen bitkilere tutturulmuş yüzen bir platformdur. Sırtında taşınan ve beslenen yavrular da anlatılır. Yuva çevresine girmek, hem bu dayanağı hem yavruların korunmasını bozabileceğinden uzaktan gözlem yapılmalıdır.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin üreme özetinde tipik yumurta sayısı 3–4, kaydedilmiş aralık 1–6; iki eşin üstlendiği kuluçka 20–22 gündür. Yavrular hav tüyleriyle kaplı çıkar ve yuvayı erken terk edebilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışındaki dönemde tuzlu sular da önem kazanır. Cornell’in Kuzey Amerika anlatımında, bol tuzlu su karidesi ve sinek bulunan çok tuzlu göllerde büyük topluluklar kurduğu belirtilir. Tuzluluk tek başına yeterli açıklama değildir; besine de bakılmalıdır.

Dünya Yayılışı

AviList, türün Avrasya’da nigricollis, Afrika’da gurneyi, Kuzey Amerika’da californicus olmak üzere üç alt türünü kabul eder. Avrasya toplulukları batı Avrupa’dan Asya’nın doğusuna kadar parçalı biçimde ürer; kış alanları Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresiyle Asya’nın daha güneydeki kıyılarına uzanır. Afrika’daki gurneyi ise Etiyopya’dan Tanzanya ve güney Afrika’ya dağılmış yerleşik topluluklar oluşturur.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem üreyen hem kışlayan topluluklar vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinin ekinde, 2002–2012 verileri için 800–1.600 üreyen çift bildirilir; yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarıma dayalı “kısmi” tahmindir. Kış için 2013–2019 dönemine ait 2.100–10.000 birey verilir ve yöntem “tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin” sınıfındadır. Aynı derlemede Türkiye’nin yakın dönem eğilimi veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Bu tarihli tahminler günümüzün kesin sayımı veya nüfusun değişmediğinin kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Üreme ve kışlama alanları her toplulukta aynı değildir. Avrasya kuşları kışın kuzey Afrika kıyıları, Arap Yarımadası, Karadeniz ve Hazar gibi bölgelere yayılırken Kuzey Amerika kuşları Meksika’ya kadar uzanabilir. Bu kıtalar arası fark, bir Amerikan gölünde ölçülmüş göç takviminin Türkiye’ye aynen taşınamayacağını gösterir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri çoğunlukla su böcekleri ve bunların larvalarıdır. Bölgeye ve mevsime göre kabuklular, yumuşakçalar, iki yaşamlılar veya küçük balıklar da yenir. “Batağan” olması, besininin yalnız balıktan oluştuğu anlamına gelmez.

ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Mono Gölü’nde 1980–1981’de toplanan 73 kuşun mide içeriği, Artemia cinsi tuzlu su karideslerinin önemini göstermiştir. Örneklerin 61’i gündüz, 12’si bir gece boyunca alınmıştır. Araştırmanın sonuçlarında, birleştirilmiş av sayısının yüzde 85’ten fazlası karidestir. Bu oran avların sayısına dayanır; biyokütle, bütün yıl veya Türkiye’deki besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Suyun içinde dalarak besin toplar; avın bulunduğu yere göre orta derinlikte veya dipte arayabilir. Küçük avları gagasıyla alır. Bu nedenle su yüzeyinde görülen kısa aramalar, beslenme davranışının yalnız bir bölümüdür.

İlginç Bilgiler

## Göç Öncesi Değişen Mide Jehl ve Henry’nin 2013 çalışması, ABD’nin batısında, 2006–2011 döneminin farklı tarihlerinden alınmış sekiz grubu karşılaştırır. Gruplarda 5–10’ar kuş bulunur; büyük bölümü erişkin ağırlıklıdır, açlıktan ölen gençler ayrı bir gruptur. Mide bölümleri çıkarılıp tartılarak incelenmiştir. Bekleme ve yoğun beslenme döneminde büyüyen mide, göç öncesinde küçülmüştür. Ancak yazarlar her küçülmeyi yararlı bir “uçuş uyarlaması” saymamıştır: salgı üreten mide bölümünün uzun uçuşta daha fazla küçülmesini, dokuların yenilenme hızlarıyla bağlantılı olabilecek bir yan sonuç olarak yorumlamıştır. Bu açıklama gözlenen ölçü değişimiyle aynı kesinlikte kanıtlanmış bir mekanizma değildir. ## Midedeki Kalıntı Ne Anlatır? ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Mono Gölü’nde yapılan 1980–1981 araştırması, mide içeriğinin nasıl yorumlanması gerektiğini de gösterir. 26–27 Ekim 1980’deki karşılaştırmada 12 gündüz örneğinin yalnız birinde karides yokken 12 gece örneğinin 11’inde bulunmamıştır. Buna rağmen bazı başka av kalıntıları gece de kalmıştır. Yazarlar bunu farklı avların midede farklı sürelerle kalmasıyla açıklamayı daha olası bulmuştur. Dolayısıyla gece midesinde bir böcek kalıntısı bulunması, kuşun onu mutlaka o gece yakaladığını kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...