kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu (Lanius schach)
VS
Seçildi Büyük Örümcekkuşu (Lanius excubitor)
Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu (Lanius schach), gözden geçen koyu maskesi, güçlü ve ucu kancalı gagası, gövdesine göre uzun kuyruğuyla tanınır. Koyu kanatta küçük bir beyaz alan bulunur; bu, bütün omzu kaplayan geniş bir bant değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gri başlı erişkinlerde baş ve üst sırtın grisi, alt sırt ve kuyruk üzerindeki kızıl-kahverengiyle karşıtlık oluşturur. Boğaz ve göğüs beyazımsı, yanlar daha sıcak kızıldır. Kanatlar koyu, kuyruk büyük ölçüde siyahtır. Bu renklerin gövdedeki yerleri, yalnız “gri ve kızıl kuş” demekten daha yararlı tanı işaretleridir.

Baş rengi bütün coğrafi topluluklarda aynı değildir. Himalaya çevresindeki tricolor alt türünün başı siyahtır; Hindistan’ın güneyi ve Sri Lanka’daki caniceps daha soluk ve üst tarafta daha az kızıldır. Bu farklı görünümleri otomatik olarak erkek ve dişi diye ayırmak yanlış olur. Aynı türün alt türleri, farklı bölgelerde farklı renk düzenleri taşıyabilir.

Kuyruk basamaklıdır: ortadaki tüyler uzun, dıştakiler daha kısadır. Açıldığında bu uzunluk farkı daha iyi görülür. Dış tüylerde ve uçlarda sıcak sarımsı-kızıl kenarlar bulunabilir; kuyruğun her tüyünü aynı genişlikte beyaz kenarlı düşünmek doğru değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi çok benzerdir; bazı bireyleri yalnız tüylerinden ayırmak mümkün olmayabilir. Dişinin maskesi daha kahverengimsi ve silik, alındaki koyu çizgisi daha ince olabilir. Bunlar eğilimdir; soluk görünen her birey dişi sayılmaz. Yaş ve coğrafi görünüm de değerlendirilmelidir.

Genç kuşun maskesi daha az yaygındır. Kahverengimsi-gri üst tarafta belirgin koyu enine desenler, açık alt tarafta ise ince dalgalı çizgiler görülür. Bu desenli genç görünümünü, tekdüze gri sırtlı erişkinden ayırmak gerekir; maskenin silikliği tek başına eşeyi göstermez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalı olabilir; ava yöneldiği atılış daha doğrudandır. Kanat açılınca koyu uçuş tüylerinin tabanındaki küçük beyaz leke daha görünür hale gelir. Uzun kuyruk bu sırada silüeti belirginleştirir.

Ses ve Davranış

Şarkısı farklı seslerin karışımıdır ve başka kuşların seslerini taklit edebilir. Sert, pürüzlü “rrrrre” veya tekrarlanan “tchick” benzeri çağrıları da vardır. Bu yazılı benzetmeler yaklaşık işaretlerdir; taklit duyulduğunda, sesi çıkaran kuş görülmeden yalnız taklit edilen türe karar verilmemelidir.

Yuva, dikenli bir çalı veya ağaçta kurulan hacimli bir çanaktır. Norbert Lefranc’ın uzman derlemesi, Çin için dört–altı yumurta bildirir; yumurta sayısının coğrafyaya göre değişebildiğini de belirtir. Aynı tür hesabında kuluçka 13–16 gün, yavrunun yuvadan ayrılma süresi 14–19 gün olarak verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvayı görmek için dallar açılmaz, giriş yapan kuş yakından izlenmez.

Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen üç yavru 8 Ağustos’ta yuvadan uçtu. Khoo, kuluçkanın 2 Temmuz’da başladığını ve yavruların 16 Temmuz’da çıkmaya başladığını tahmin etmişti; yavru beslenmesini 19 Temmuz’da doğruladı. Yaklaşık 14 günlük kuluçka ve 23 günlük yuva dönemi, bu başlangıç tahminlerine dayanır. Ayrılış doğrudan görülmüş olsa da başlangıcı belirsiz olan bu süreler, uzman derlemesindeki aralıkla ortalama alınarak birleştirilmez.

Yavruların bakımı yalnız yem taşımaktan ibaret değildir. Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen tek çiftte dişinin kanatlarını kullanarak yavruların üzerini örttüğü veya onları havalandırdığı görüldü. İki ebeveyn de yuvadaki dışkıları uzaklaştırıyor, bazılarını yutuyordu. Bu gözlemler, Khoo Siew Yoong’un hazirandan ekime kadar izlediği aileye aittir.

Bir avlanma alanının büyüklüğü, her üreme aşamasında büyümek zorunda değildir. Tayvan’da Hualien Irmağı boyunca, Ocak–Mayıs 2002’de yapılan araştırmada halkalı kuşların tünekleri izlendi. Kuşların kullandığı alanların büyüklüğü, üreme öncesi, yavruların yuvada olduğu ve yuvadan ayrıldığı dönemler arasında anlamlı biçimde değişmedi. Buna karşılık av aramaya ayrılan süre kısaldı. İngilizce tez özetinde bu sonuç, alanı genişletmek yerine avlara daha sık atılmayla artan gereksinimin karşılanmış olabileceği şeklinde yorumlandı.

Karıştırılabilecek Türler

1. Kara Alınlı Örümcekkuşu (Lanius minor, Lesser Grey Shrike) erişkininde geniş siyah alın ve pembe tonlu açık alt taraf görülür. Üst taraf ağırlıkla gridir; Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu’nun kızıl alt sırt ve yanlarıyla aynı renk düzenini taşımaz. Genç Kara Alınlı’da siyah alın bulunmadığından, erişkin alın işareti her yaşa uygulanmaz.

2. Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu (Lanius collurio, Red-backed Shrike) erkeğinin sırtı kestane-kızıl, alt sırtı ve kuyruk üstü ise başı gibi gridir. Kuyruğunda belirgin siyah-beyaz desen bulunur. Bu, gri üst sırt ile kızıl kuyruk üstü taşıyan Uzun Kuyruklu’dan farklıdır. Dişi ve genç Kızıl Sırtlı daha kahverengi ve desenlidir; erkeğin renk dağılımı onlarda aynen aranmaz.

3. Türkistan Örümcekkuşu (Lanius phoenicuroides, Red-tailed Shrike) erişkininde kuyruk genel olarak kızıldır; ortada ve uçlarda kahverengi tonlar bulunabilir. Başın üstü daha kızılımsı, sırtı kahverengi-bejdir; çoğu erkekte maskenin üstünde açık kaş seçilir. Uzun Kuyruklu’nun büyük ölçüde siyah kuyruğuyla bu dağılım karşılaştırılır. Ara görünümlü bireylerde tek kuyruk tonu yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avı görebileceği açık alanlarla gözetleme tüneklerinin bir arada bulunduğu çevreleri kullanır. Singapur tür hesabı parkları, otlukları ve başka açık alanları; direk ve çitleri de bakış tünekleri olarak belirtir. Çalı veya seyrek ağaçla açık zeminin bir arada bulunması, yalnız otla kaplı bir alanın varlığından daha açıklayıcıdır.

Yuva Yeri

Tayland’ın orta kesimindeki Sukhothai araştırmasının yayımlanan özeti, yuva ağacının yapraklı üst bölümünün genişliği arttıkça gugukgillerden Eudynamys scolopaceus’un o yuvaya yumurta bırakma olasılığının azaldığını bildirir. Araştırmacılar bu genişliği yaprak örtüsünün sağladığı gizlenmeyle ilişkilendirmiştir. Bu gözlenen ilişki, her geniş taçlı ağacın yuvayı kesin koruyacağı anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Çevreyi açıkta kalan bir dal, tel veya direk üzerinden gözetler. Avlanma için açık zemin, yuva için de uygun örtü bulunması önemlidir. Hong Kong’da, tünek bulunmayan bozulmuş otluklardan ve ağaç tepelerinin kapalı örtü oluşturduğu kesimlerin içinden kaçındığı belirtilir.

Dünya Yayılışı

AviList’in v2025b sürümü, Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu için dokuz alt tür tanır. Yayılışı Asya’nın iç kesimlerinden Hint alt kıtasına, Çin’in doğu ve güneyine, Güneydoğu Asya’ya ve doğu Yeni Gine’ye uzanır. Batıdaki erythronotus kuzeydoğu İran, Pakistan ve Hindistan’ın kuzeyinde; bentet Malay Yarımadası, Sumatra, Cava, Borneo ve Küçük Sunda Adaları’nda yer alır. Filipinler ve Sulu takımadalarında başka alt türler bulunur. Bu geniş yayılış, tek bir yerin renk düzeninin bütün türe uygulanamayacağını açıklar.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölge listesi Türkiye’yi rastlantısal kayıt bulunan ülkeler arasında sayar. Aynı liste, türün güney Orta Asya’da özellikle Kırgızistan’ın batısı, Fergana ve Kazakistan’ın güneydoğusundaki üreme yayılışını ayrıca ele alır. Yakın bölgedeki bu üreme alanları Türkiye’de ürediğinin kanıtı değildir. Öte yandan İran’da Temmuz 2015 için üreme bildirimi kaydedilir; ülkeler arasındaki durum tek bir “göçmen kuş” etiketiyle birleştirilemez. Türkiye için düzenli bir aylık geliş-gidiş takvimi bu kaynakta verilmez.

Göç Yolculuğu

Hareket düzeni bölgeye göre değişir. Norbert Lefranc’ın uzman hesabı çoğu topluluğu yerleşik olarak anlatır; yerel ve yükseltiye bağlı hareketleri de belirtir. Orta Asya’daki batı üreme alanlarının erythronotus tarafından ağustos–kasım arasında büyük ölçüde boşaltıldığı, kuşların şubat sonunda geri döndüğü yazılıdır. Bunlar bu geniş bölge için derlenmiş tarihlerdir. Yerleşik tropikal topluluklarla aynı takvime konamaz ve Türkiye’de görülen rastlantısal bir bireyin izlediği yolu belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böceklerin yanı sıra küçük memelileri, kuşları, kertenkeleleri ve başka küçük hayvanları avlayabilir. Kuş yumurtaları ve zaman zaman meyveler de besinler arasındadır. Bu çeşitli beslenme, tür adındaki “örümcek” sözcüğünün yalnız örümcek yediği anlamına gelmediğini gösterir.

Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen çiftin avları arasında çekirgeler, cırcır böcekleri, termitler, tırtıllar, çıyanlar ve toprak solucanları da vardı. Yakalanan küçük kuşların bir kısmı hemen yenmeyip bambuya veya çatallı dallara asılıyordu. Bu, yalnız sivri dikenlerin kullanılabildiği bir saklama yöntemi değildir.

Nasıl Avlanır?

Tüneğinden gördüğü ava yönelir; yerdeki avları yakalayabildiği gibi uçan böcekleri de alabilir. Bazı avları diken gibi sivri yerlere geçirir ve kancalı gagasıyla parçalara ayırır. Diken üzerindeki bir av bu davranışın ürünü olabilir; her öğünde mutlaka bir “kiler” oluşturması gerekmez.

İlginç Bilgiler

## Uçan Gençler Hâlâ Beslenebilir Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen üç yavru, küçük böcekleri kendileri avlamaya başladıktan sonra da ebeveynlerden besin alıyordu. Khoo, 22 Ekim’de üçünü birlikte, 29 Ekim’de bir genci hâlâ erişkinlerin yanında gördü. Kendi avını yakalayabilmek, bu ailede ebeveyn desteğinin hemen sona erdiği anlamına gelmiyordu. ## Bir Atlasın Gösterdiği Değişim Hong Kong’da yayılış değişimini izleyen atlaslar, her bir kilometrekarelik alanda türün görülüp görülmediğini karşılaştırır. 1993–1996 ile 2016–2019 üreme taramaları arasında, Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu görülen karelerin payı azalmıştır. Tür hesabı bunu açık yaşam alanlarının azalması, ağaç ve çalı örtüsünün kapanması ve kentleşmeyle olası biçimde ilişkilendirir. Bu, her karedeki kuşları tek tek sayan bir nüfus hesabı değildir; görüldüğü alanların daralmasını anlatır. ## Başka Kuşun Yumurtaları 2025’te yayımlanan bir araştırmanın özeti, Tayland’ın orta kesimindeki Sukhothai’de izlenen 35 etkin yuvayı bildirir. Yuvaların yüzde 68,6’sı, yumurtasını başka kuşların yuvalarına bırakan gugukgillerden Eudynamys scolopaceus tarafından kullanılıyordu. Araştırmada bu yuvalarla diğer yuvaların başarısı arasında anlamlı fark bulunmamış, fakat örneklemin küçük olduğu belirtilmiştir. Bu sonuç “başka kuşun yumurtası hiçbir zarar vermez” demek değildir; küçük bir bölgesel örneklemin bulgusudur. ## Tüneklerin Yerleşimi Tayvan’da Hualien Irmağı kıyısındaki tarım arazilerinde Ocak–Mayıs 2002’de yapılan araştırmanın İngilizce tez özeti, tünekleri sık, alt bitki örtüsü daha seyrek alanların daha çok kullanıldığını bildirir. Halkalı kuşların tünek ve davranışları beş yaşam alanı tipinde izlendi. Bu sonuç, açık alanın yalnız genişliğinin değil, avı görebilecek bir bakış noktasının bulunmasının da önemli olduğunu gösterir.

Büyük Örümcekkuşu

Lanius excubitor

Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Gözcü duruş, beyaz kanat penceresi, uzun beyaz kenarlı kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Örümcekkuşu uzun kuyruklu, gri-siyah-beyaz bir ötücüdür. Göz üzerinden geçen siyah maske, beyaz kanat lekesi ve beyaz dış kuyruk tüyleri dikkat çeker. Aşağıdaki görünüş anlatımı, Avrupa’da yaşayan excubitor alt türünü temel alır; bütün coğrafi biçimler aynı değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Başı iri, gagasının ucu kancalıdır. Açık gri sırt ile siyah kanatlar arasında belirgin karşıtlık vardır. Kuyruk uzun ve basamaklıdır: orta tüyler daha uzun, dıştakiler daha kısadır. Ortası siyah olan kuyruğun dış tüylerindeki beyazlık açılınca belirginleşir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişi genel olarak benzerdir. Dişinin alt tarafında silik enine çizgiler bulunabilir; ancak tek kuşun tonundan kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuş daha kahverengimsi-gridir; alt tarafında ince, dalgalı çizgiler ve kanat örtülerinde açık kenarlar görülür. İlk sonbaharda da gençlik izleri kalabilir. Bu özellikler genç bir erkeği dişi sanmaya yol açmamalıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalıdır; hızlı kanat vuruşlarını kısa süzülmeler izler. Açılan kanatta ve kuyruğun iki yanında beyazlık görülür.

Ses ve Davranış

Şarkısı değişken, kısa ses dizilerinden oluşur; başka kuşları taklit edebilir. Alarmı daha sert ve genizden gelir. Taklit duymak, avını sesle kandırdığının kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Alınlı Örümcekkuşu Lanius minor erişkinken siyah alınlıdır. Gencinde bu siyahlık bulunmadığından yalnız alına bakmak yanıltır. Gagası daha kısa, kalın ve az kancalıdır. Gaga biçimi, kuyruk oranları ve tüy deseni birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avrupa’da seyrek çalılı otlaklarda ve orman açıklıklarında ürer. Avını görebileceği kısa bitkili zemin ile gözcülük edeceği tünekleri birlikte kullanır.

Yuva Yeri

Ağaçta veya çalıda dallar, kökçükler ve otlardan kâse biçimli yuva yapar; içini kıl ve tüylerle döşer. Jean François’nın Fransa’yı anlatan uzman hesabında çoğunlukla altı-yedi yumurta ve 14–18 günlük kuluçka verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Batı Polonya’da 2002/03–2004/05 kışlarını inceleyen geceleme araştırması, 24 bölgede 39 geceleme yeri kaydetti. Kuşlar çoğu kez söğütleri, özellikle büyük ve sık dallı çalıları seçmişti. Bunların soğuğa ve yırtıcılara karşı koruma sağlayabileceği yorumlandı; sıcaklık veya hayatta kalma etkisi doğrudan kanıtlanmış sayılmaz.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, Lanius excubitor için 12 alt tür tanır. Kapsamı Avrupa ve Asya’nın yanında Kanarya Adaları, Kuzey Afrika, Sahra çevresi, Arabistan ve Hindistan’a uzanır. Pallidirostris de bu türdedir. Kuzey Amerika’da yaşayan Lanius borealis ise ayrı türdür; eski geniş kapsamlı kaynakların Amerika bilgileri buraya doğrudan aktarılamaz.

Türkiye’deki Durumu

2014 tarihli İngilizce Turkey Bird Report 2007–2011, türü Türkiye’nin batıdaki üçte ikisinde seyrek kış konuğu, en çok Trakya’da görülen bir kuş olarak özetler. Raporda güneydoğudan excubitor ve Karadeniz kıyısından pallidirostris kayıtları da vardır. Bu tarihli değerlendirme güncel bir ülke sayımı veya Türkiye’de üreme kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Kuzeydeki bazı topluluklar kışın güneye veya batıya gider; güneyde yerleşik olanlar da vardır. Türkiye’deki işaretsiz bir kuşun göç yolu görünüşünden belirlenemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Avrupa’da küçük kemirgenler ile iri böcekler önemli besinleridir; küçük kuşlar, sürüngenler ve kurbağalar da kaydedilir. Doğu-orta Polonya’nın 2014–2018 kış dönemi araştırmasında tarla fareleri, çekirgeler ve kınkanatlı böcekler öne çıktı. Bu bölgesel sonuçlar Türkiye’deki besin paylarını göstermez.

Nasıl Avlanır?

Açık bir tünekten çevreyi tarar, ardından avına yönelir; havada kısa süre asılı da kalabilir. Büyük avı dikene geçirerek sabitler veya daha sonra kullanmak için saklar. Gözlem için yem bırakılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Besini Nasıl Saydığımız Sonucu Değiştirir Doğu-orta Polonya’da 2014–2018 arasında yapılan besin araştırması, dikenlere bırakılmış 528 av kaydı ile 155 sindirim topağındaki 237 avı karşılaştırdı. Sindirim topağı, kuşun sindiremediği kalıntıları ağızdan çıkardığı küçük yumaktır. İki yöntem aynı sonucu vermedi: dikenlerde çekirgeler, topaklarda kemirgenler ve kınkanatlılar daha belirgindi. Yumuşak böceklerin sindirilmesi, sert kalıntıların daha iyi korunması ve asılı avın yenmeden kalabilmesi sonucu etkileyebilir. Bu nedenle dikenlerde görülen her avı yenmiş saymak yanlış olur. ## Asılı Av Her Zaman Depo mu? Batı Polonya’nın Odolanów çevresinde 2000–2003 yıllarında yapılan çalışma, avların asıldığı yerlerin mevsimle değiştiğini bildirdi. Eşleşme öncesinde bölge sınırındaki daha görünür yerlere bırakılan, çoğu yenmemiş avlar dikkat çekiyordu. Araştırmacılar bunun başka kuşlara bölge sahipliğini gösteren bir işaret olabileceğini düşündü. Bu, davranışın iletişim işlevine ilişkin bir yorumdur; bütün asılı avların tek amacı olduğu veya kuşların niyetinin deneyle kanıtlandığı söylenemez. ## Yuva Kartlarının Anlattığı Risk Polonya’dan 83 yuva kartını ele alan 2004 makalesinde kayıtların çoğu 1982–2002 dönemindendi. Yuvaların malzemesi ve bilinen sonları her kartta aynı ayrıntıyla yazılmamıştı. Malzeme bilgisi bulunan 66 yuvanın bir bölümünde insan yapımı lifler de kaydedilmiş, bir kartta yavrunun naylona dolandığı bildirilmişti. Bu tek olay bütün plastiklerin aynı sonucu doğurduğunu göstermez; yuva malzemesinin risk taşıyabildiğini belgeler. Eksik ve farklı yıllardan toplanmış kartlar da standart biçimde izlenmiş 83 yuvayla eş tutulamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...