kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu (Lanius schach)
VS
Seçildi Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu (Lanius collurio)
Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu (Lanius schach), gözden geçen koyu maskesi, güçlü ve ucu kancalı gagası, gövdesine göre uzun kuyruğuyla tanınır. Koyu kanatta küçük bir beyaz alan bulunur; bu, bütün omzu kaplayan geniş bir bant değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gri başlı erişkinlerde baş ve üst sırtın grisi, alt sırt ve kuyruk üzerindeki kızıl-kahverengiyle karşıtlık oluşturur. Boğaz ve göğüs beyazımsı, yanlar daha sıcak kızıldır. Kanatlar koyu, kuyruk büyük ölçüde siyahtır. Bu renklerin gövdedeki yerleri, yalnız “gri ve kızıl kuş” demekten daha yararlı tanı işaretleridir.

Baş rengi bütün coğrafi topluluklarda aynı değildir. Himalaya çevresindeki tricolor alt türünün başı siyahtır; Hindistan’ın güneyi ve Sri Lanka’daki caniceps daha soluk ve üst tarafta daha az kızıldır. Bu farklı görünümleri otomatik olarak erkek ve dişi diye ayırmak yanlış olur. Aynı türün alt türleri, farklı bölgelerde farklı renk düzenleri taşıyabilir.

Kuyruk basamaklıdır: ortadaki tüyler uzun, dıştakiler daha kısadır. Açıldığında bu uzunluk farkı daha iyi görülür. Dış tüylerde ve uçlarda sıcak sarımsı-kızıl kenarlar bulunabilir; kuyruğun her tüyünü aynı genişlikte beyaz kenarlı düşünmek doğru değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi çok benzerdir; bazı bireyleri yalnız tüylerinden ayırmak mümkün olmayabilir. Dişinin maskesi daha kahverengimsi ve silik, alındaki koyu çizgisi daha ince olabilir. Bunlar eğilimdir; soluk görünen her birey dişi sayılmaz. Yaş ve coğrafi görünüm de değerlendirilmelidir.

Genç kuşun maskesi daha az yaygındır. Kahverengimsi-gri üst tarafta belirgin koyu enine desenler, açık alt tarafta ise ince dalgalı çizgiler görülür. Bu desenli genç görünümünü, tekdüze gri sırtlı erişkinden ayırmak gerekir; maskenin silikliği tek başına eşeyi göstermez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalı olabilir; ava yöneldiği atılış daha doğrudandır. Kanat açılınca koyu uçuş tüylerinin tabanındaki küçük beyaz leke daha görünür hale gelir. Uzun kuyruk bu sırada silüeti belirginleştirir.

Ses ve Davranış

Şarkısı farklı seslerin karışımıdır ve başka kuşların seslerini taklit edebilir. Sert, pürüzlü “rrrrre” veya tekrarlanan “tchick” benzeri çağrıları da vardır. Bu yazılı benzetmeler yaklaşık işaretlerdir; taklit duyulduğunda, sesi çıkaran kuş görülmeden yalnız taklit edilen türe karar verilmemelidir.

Yuva, dikenli bir çalı veya ağaçta kurulan hacimli bir çanaktır. Norbert Lefranc’ın uzman derlemesi, Çin için dört–altı yumurta bildirir; yumurta sayısının coğrafyaya göre değişebildiğini de belirtir. Aynı tür hesabında kuluçka 13–16 gün, yavrunun yuvadan ayrılma süresi 14–19 gün olarak verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvayı görmek için dallar açılmaz, giriş yapan kuş yakından izlenmez.

Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen üç yavru 8 Ağustos’ta yuvadan uçtu. Khoo, kuluçkanın 2 Temmuz’da başladığını ve yavruların 16 Temmuz’da çıkmaya başladığını tahmin etmişti; yavru beslenmesini 19 Temmuz’da doğruladı. Yaklaşık 14 günlük kuluçka ve 23 günlük yuva dönemi, bu başlangıç tahminlerine dayanır. Ayrılış doğrudan görülmüş olsa da başlangıcı belirsiz olan bu süreler, uzman derlemesindeki aralıkla ortalama alınarak birleştirilmez.

Yavruların bakımı yalnız yem taşımaktan ibaret değildir. Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen tek çiftte dişinin kanatlarını kullanarak yavruların üzerini örttüğü veya onları havalandırdığı görüldü. İki ebeveyn de yuvadaki dışkıları uzaklaştırıyor, bazılarını yutuyordu. Bu gözlemler, Khoo Siew Yoong’un hazirandan ekime kadar izlediği aileye aittir.

Bir avlanma alanının büyüklüğü, her üreme aşamasında büyümek zorunda değildir. Tayvan’da Hualien Irmağı boyunca, Ocak–Mayıs 2002’de yapılan araştırmada halkalı kuşların tünekleri izlendi. Kuşların kullandığı alanların büyüklüğü, üreme öncesi, yavruların yuvada olduğu ve yuvadan ayrıldığı dönemler arasında anlamlı biçimde değişmedi. Buna karşılık av aramaya ayrılan süre kısaldı. İngilizce tez özetinde bu sonuç, alanı genişletmek yerine avlara daha sık atılmayla artan gereksinimin karşılanmış olabileceği şeklinde yorumlandı.

Karıştırılabilecek Türler

1. Kara Alınlı Örümcekkuşu (Lanius minor, Lesser Grey Shrike) erişkininde geniş siyah alın ve pembe tonlu açık alt taraf görülür. Üst taraf ağırlıkla gridir; Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu’nun kızıl alt sırt ve yanlarıyla aynı renk düzenini taşımaz. Genç Kara Alınlı’da siyah alın bulunmadığından, erişkin alın işareti her yaşa uygulanmaz.

2. Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu (Lanius collurio, Red-backed Shrike) erkeğinin sırtı kestane-kızıl, alt sırtı ve kuyruk üstü ise başı gibi gridir. Kuyruğunda belirgin siyah-beyaz desen bulunur. Bu, gri üst sırt ile kızıl kuyruk üstü taşıyan Uzun Kuyruklu’dan farklıdır. Dişi ve genç Kızıl Sırtlı daha kahverengi ve desenlidir; erkeğin renk dağılımı onlarda aynen aranmaz.

3. Türkistan Örümcekkuşu (Lanius phoenicuroides, Red-tailed Shrike) erişkininde kuyruk genel olarak kızıldır; ortada ve uçlarda kahverengi tonlar bulunabilir. Başın üstü daha kızılımsı, sırtı kahverengi-bejdir; çoğu erkekte maskenin üstünde açık kaş seçilir. Uzun Kuyruklu’nun büyük ölçüde siyah kuyruğuyla bu dağılım karşılaştırılır. Ara görünümlü bireylerde tek kuyruk tonu yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avı görebileceği açık alanlarla gözetleme tüneklerinin bir arada bulunduğu çevreleri kullanır. Singapur tür hesabı parkları, otlukları ve başka açık alanları; direk ve çitleri de bakış tünekleri olarak belirtir. Çalı veya seyrek ağaçla açık zeminin bir arada bulunması, yalnız otla kaplı bir alanın varlığından daha açıklayıcıdır.

Yuva Yeri

Tayland’ın orta kesimindeki Sukhothai araştırmasının yayımlanan özeti, yuva ağacının yapraklı üst bölümünün genişliği arttıkça gugukgillerden Eudynamys scolopaceus’un o yuvaya yumurta bırakma olasılığının azaldığını bildirir. Araştırmacılar bu genişliği yaprak örtüsünün sağladığı gizlenmeyle ilişkilendirmiştir. Bu gözlenen ilişki, her geniş taçlı ağacın yuvayı kesin koruyacağı anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Çevreyi açıkta kalan bir dal, tel veya direk üzerinden gözetler. Avlanma için açık zemin, yuva için de uygun örtü bulunması önemlidir. Hong Kong’da, tünek bulunmayan bozulmuş otluklardan ve ağaç tepelerinin kapalı örtü oluşturduğu kesimlerin içinden kaçındığı belirtilir.

Dünya Yayılışı

AviList’in v2025b sürümü, Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu için dokuz alt tür tanır. Yayılışı Asya’nın iç kesimlerinden Hint alt kıtasına, Çin’in doğu ve güneyine, Güneydoğu Asya’ya ve doğu Yeni Gine’ye uzanır. Batıdaki erythronotus kuzeydoğu İran, Pakistan ve Hindistan’ın kuzeyinde; bentet Malay Yarımadası, Sumatra, Cava, Borneo ve Küçük Sunda Adaları’nda yer alır. Filipinler ve Sulu takımadalarında başka alt türler bulunur. Bu geniş yayılış, tek bir yerin renk düzeninin bütün türe uygulanamayacağını açıklar.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölge listesi Türkiye’yi rastlantısal kayıt bulunan ülkeler arasında sayar. Aynı liste, türün güney Orta Asya’da özellikle Kırgızistan’ın batısı, Fergana ve Kazakistan’ın güneydoğusundaki üreme yayılışını ayrıca ele alır. Yakın bölgedeki bu üreme alanları Türkiye’de ürediğinin kanıtı değildir. Öte yandan İran’da Temmuz 2015 için üreme bildirimi kaydedilir; ülkeler arasındaki durum tek bir “göçmen kuş” etiketiyle birleştirilemez. Türkiye için düzenli bir aylık geliş-gidiş takvimi bu kaynakta verilmez.

Göç Yolculuğu

Hareket düzeni bölgeye göre değişir. Norbert Lefranc’ın uzman hesabı çoğu topluluğu yerleşik olarak anlatır; yerel ve yükseltiye bağlı hareketleri de belirtir. Orta Asya’daki batı üreme alanlarının erythronotus tarafından ağustos–kasım arasında büyük ölçüde boşaltıldığı, kuşların şubat sonunda geri döndüğü yazılıdır. Bunlar bu geniş bölge için derlenmiş tarihlerdir. Yerleşik tropikal topluluklarla aynı takvime konamaz ve Türkiye’de görülen rastlantısal bir bireyin izlediği yolu belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böceklerin yanı sıra küçük memelileri, kuşları, kertenkeleleri ve başka küçük hayvanları avlayabilir. Kuş yumurtaları ve zaman zaman meyveler de besinler arasındadır. Bu çeşitli beslenme, tür adındaki “örümcek” sözcüğünün yalnız örümcek yediği anlamına gelmediğini gösterir.

Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen çiftin avları arasında çekirgeler, cırcır böcekleri, termitler, tırtıllar, çıyanlar ve toprak solucanları da vardı. Yakalanan küçük kuşların bir kısmı hemen yenmeyip bambuya veya çatallı dallara asılıyordu. Bu, yalnız sivri dikenlerin kullanılabildiği bir saklama yöntemi değildir.

Nasıl Avlanır?

Tüneğinden gördüğü ava yönelir; yerdeki avları yakalayabildiği gibi uçan böcekleri de alabilir. Bazı avları diken gibi sivri yerlere geçirir ve kancalı gagasıyla parçalara ayırır. Diken üzerindeki bir av bu davranışın ürünü olabilir; her öğünde mutlaka bir “kiler” oluşturması gerekmez.

İlginç Bilgiler

## Uçan Gençler Hâlâ Beslenebilir Malezya’nın Ipoh kentinde 2010’da izlenen üç yavru, küçük böcekleri kendileri avlamaya başladıktan sonra da ebeveynlerden besin alıyordu. Khoo, 22 Ekim’de üçünü birlikte, 29 Ekim’de bir genci hâlâ erişkinlerin yanında gördü. Kendi avını yakalayabilmek, bu ailede ebeveyn desteğinin hemen sona erdiği anlamına gelmiyordu. ## Bir Atlasın Gösterdiği Değişim Hong Kong’da yayılış değişimini izleyen atlaslar, her bir kilometrekarelik alanda türün görülüp görülmediğini karşılaştırır. 1993–1996 ile 2016–2019 üreme taramaları arasında, Uzun Kuyruklu Örümcekkuşu görülen karelerin payı azalmıştır. Tür hesabı bunu açık yaşam alanlarının azalması, ağaç ve çalı örtüsünün kapanması ve kentleşmeyle olası biçimde ilişkilendirir. Bu, her karedeki kuşları tek tek sayan bir nüfus hesabı değildir; görüldüğü alanların daralmasını anlatır. ## Başka Kuşun Yumurtaları 2025’te yayımlanan bir araştırmanın özeti, Tayland’ın orta kesimindeki Sukhothai’de izlenen 35 etkin yuvayı bildirir. Yuvaların yüzde 68,6’sı, yumurtasını başka kuşların yuvalarına bırakan gugukgillerden Eudynamys scolopaceus tarafından kullanılıyordu. Araştırmada bu yuvalarla diğer yuvaların başarısı arasında anlamlı fark bulunmamış, fakat örneklemin küçük olduğu belirtilmiştir. Bu sonuç “başka kuşun yumurtası hiçbir zarar vermez” demek değildir; küçük bir bölgesel örneklemin bulgusudur. ## Tüneklerin Yerleşimi Tayvan’da Hualien Irmağı kıyısındaki tarım arazilerinde Ocak–Mayıs 2002’de yapılan araştırmanın İngilizce tez özeti, tünekleri sık, alt bitki örtüsü daha seyrek alanların daha çok kullanıldığını bildirir. Halkalı kuşların tünek ve davranışları beş yaşam alanı tipinde izlendi. Bu sonuç, açık alanın yalnız genişliğinin değil, avı görebilecek bir bakış noktasının bulunmasının da önemli olduğunu gösterir.

Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte mavi-gri baş; kalın siyah maske; kızıl-kestane sırt; koyu kanat; kancalı güçlü gaga

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu, Lanius collurio, güçlü gagalı küçük bir avcı ötücüdür. Erişkin erkeğin gri başı, siyah göz maskesi ve kestane kızılı sırtı belirgin bir birliktelik oluşturur. Dişi ve gençler daha kahverengidir; onlarda erkeğin parlak renklerini aramak yerine tüy deseni ve gövde biçimi birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga güçlü ve ucunda kancalıdır. Erkeğin boğazı beyaz, alt tarafı açık somon pembedir; kuyruk sokumu başı gibi gridir. Kancalı gaga bütün örümcekkuşlarında bulunduğu için tek başına türü ayırmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin başı, sırtı ve kuyruğu daha kahverengidir. Gözün gerisindeki koyu bant erkeğinkinden daha soluk olabilir. Açık renkli göğüs ve yanlardaki ince koyu yaylar, pullu bir görünüm verir. Bazı dişiler erkeğe benzer renkler taşısa da alttaki çizgili desen korunabilir.

Genç kuş dişiye benzer; fakat sırt ve kanat tüylerinin koyu çizgili, açık kenarlı görünümü daha belirgindir. Yavru tüylerinden erkek veya dişi ayrımı yapılamaz. Bazı dişiler de genç benzeri üst taraf taşıdığı için, pullu bir sırtı tek başına kesin yaş işareti saymamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Uzun kanatları göç uçuşuna uygundur; uçuşu kararlı ve doğrudandır. Üreme alanında zemine yakın kısa uçuşlar yapabilir. Kuşun kısa mesafedeki hareketiyle uzun göçteki uçuşunu aynı görünüm sanmamak gerekir.

Erkeğin kuyruğunda siyah ve beyaz karşıtlığı belirgindir. Dişinin kuyruğu daha kahverengi, dış tüyleri daha soluk ve kenarları beyazdır. Bu eşey farkı, uçan her kuşta aynı siyah beyaz desenin beklenmemesi gerektiğini gösterir. Kuyruk, baş ve sırt renkleriyle birlikte değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Ötüşü fazla uzağa taşımayan, çeşitli ve geveze bir ezgidir; başka kuşların seslerinden taklit parçaları içerebilir. Alarm çağrıları daha sert ve keskindir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Moğolistan Örümcekkuşu, Lanius isabellinus, daha kum rengi üst tarafı ve kızıl kuyruğuyla ayrılabilir. Dişisindeki açık kanat lekesi küçük veya görünmez olabilir; gençleri daha pulludur. Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu dişi ve gençleriyle karşılaştırırken yalnız bir kanat lekesi ya da sıcak kahverengi ton yeterli değildir.

2. Kızıl Başlı Örümcekkuşu, Lanius senator, erişkinde kestane renkli tepe ve ense, koyu sırt ve açık omuz alanlarıyla ayrılır. Gençler daha benzer olabilir: Kızıl Başlı’nın sırtı daha gri ve omuz tüyleri daha açıktır. Erişkinin kızıl başlığını her gençte aramak doğru değildir.

3. Kara Alınlı Örümcekkuşu, Lanius minor, erişkinde gri üst taraf, alna uzanan siyah bant ve uçuşta beyaz kanat alanları taşır. Kestane kızılı bir sırtı yoktur. Genç kuşta siyah alın bulunmadığından, bu özelliğin yokluğu türü tek başına elemez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık otlukla sık çalıların yan yana olduğu alanları kullanır. Fundalık, meyve bahçesi ve çalı şeritleri korunmuş tarım alanları bu birleşimi sağlayabilir. Tünek, yuva örtüsü ve avlanmaya açık zemin bir arada bulunmalıdır; yalnız geniş bir tarlanın varlığı bütün bu gereksinimleri karşılamaz.

Norveç’in güneyinde 1995–2009 arasında incelenen 71 yuva, çam ormanındaki açılmış alanlarda ardıç çalılarının önemini gösterdi. Yuvaların yüzde 92’si ardıçtaydı. Bu yerel bulgu, türün bütün yayılışında yalnız ardıç kullandığı anlamına gelmez; başka bölgelerde dikenli çalılar veya genç iğne yapraklılar kullanılabilir.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla sık bir çalı veya küçük ağaçta gizlenir. Sap, ince dal, ot ve yosunla çanak kurulur; içi ince kökler, kıl veya yün gibi daha yumuşak malzemeyle döşenebilir. Yuvaya besin taşıyan erişkinin peşinden çalılığa girilmemelidir.

BTO’nun Britanya kuşları için uzman kitaplardan hazırladığı derlemede tipik sayı 4–6 yumurtadır. Kuluçkayı dişi yürütür; tipik süre 14 gün, yavrunun yuvada kalışı 14–15 gündür. Olağan durum bir kuluçkadır; istisnai ikinci kuluçka da belirtilir. Bunlar Türkiye’ye ait yuva ölçümleri değildir; ilk yuvanın başarısızlığından sonraki yeni deneme de ayrı düşünülmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Çalı tepesi, çit kazığı veya tel gibi çevreyi görebildiği tüneklerde belirginleşir. Tehlike hissettiğinde çalının içinde saklanabilir; bu nedenle aynı kuş bazen çok kolay, bazen güç görülür. Yuvalama döneminde çiftler ayrı alanlar kullanır ve erkekler yakınlarına gelen başka erkeklere karşı saldırgan olabilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümü, Anadolu ve doğuda Asya’nın batısındaki üreme alanları, türün geniş yayılışını oluşturur. Kışın Doğu Afrika’nın tropikal kesimleriyle Afrika’nın güneyine gider. Avrupa göç atlası bu iki mevsimsel alanı ayırır; türün bütün yıl aynı kıtada veya aynı ülkede kaldığı düşünülmemelidir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu’nu yazın üreyen ve göç geçişinde görülen bir tür olarak listeler. Bu kayıt, Türkiye’nin her noktasındaki gözlemin üreme kanıtı olduğunu göstermez. Kesin geliş ve ayrılış günleri veya her ay için ülke çapında tek bir düzen bu listeden çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

2022 tarihli Avrupa göç atlasının uzman sentezi, sonbahar hareketlerinin çoğunun Avrupa’nın güneydoğusu ve Doğu Akdeniz çevresinde toplandığını, ilkbahar dönüşünün Afrika’nın doğusu ve Kızıldeniz çevresinden daha doğulu bir yol izlediğini anlatır. Halkalar ve ışık kaydedicileri aynı yolculuğun farklı parçalarını gösterir; sentez, Türkiye’deki her bireyin izlenmiş güzergâhı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İri böcekler önemli besindir; küçük kuşlar ve kemirgenler de alınabilir. Bazı avlar dikenlere veya tele saplanır. Böyle bir av deposu, kuşun bütün gün yediği her şeyi göstermez; yakalanıp hemen tüketilen besinler orada görülmeyebilir.

Nasıl Avlanır?

Açık bir tünekten bekleyip zemindeki ava iner; uçan iri böcekleri de yakalayabilir. Dikenler, avı sabitleyip parçalamasına ve daha sonra kullanmasına yardım eder. Bu davranışın yalnız depolama işlevi olduğu veya bütün avların aynı süre saklandığı söylenemez.

İlginç Bilgiler

## Av Deposu ve Gerçek Tüketim İtalya, Fransa ve Polonya’nın tarım alanlarında 2013 Mayıs–Temmuz döneminde yapılan araştırmada 244 av deposunda 426 av ve nesne kaydedildi. Yuvalama evreleri arasında, depolardaki avların tahmini ortalama ağırlığı değişiyordu; yavru besleme evresindeki değer daha yüksekti. Araştırmacılar ağırlığı her avı tartarak değil, tanımlanan canlılara ait yayınlardaki değerlerden hesapladı. Bu nedenle sonuç kuşların günlük tükettiği toplam besin veya yavruların gerçek enerji alımı değildir. ## Besini Saymak ve Tartmak Polonya’nın batısındaki Wielkopolska bölgesinde 1999–2000 döneminde yapılan beslenme araştırması, yavruya getirilen avları, kusulan sindirilmemiş artıkları ve av depolarını birlikte inceledi. Omurgasızlar av sayısında çok baskındı; fakat toplam kuru ağırlıktaki payları daha düşüktü. Az sayıdaki daha iri omurgalı, sayı olarak küçük görünse de besin kütlesinde daha fazla yer tutabiliyordu. Bu, “kaç av yenmiş?” ile “ne kadar besin alınmış?” sorularının farklı olduğunu gösterir; yerel sonuç Türkiye’nin değişmez besin oranı değildir. ## Hava ile Av Türü Arasındaki İlişki Wielkopolska’daki Polonya beslenme çalışması, 1999–2000 döneminde omurgalı avların yakalanmasına ilişkin alanı genişleterek 64 kayıt topladı. Yağışlı günlerde omurgalı av daha sık kaydedildi. Hava ile av türü arasındaki bu yerel ilişki, kuşun yalnız yağmurda omurgalı yediği anlamına gelmez. İnceleme, gözlenen avlarla sınırlıdır; her günün eksiksiz besin tüketimini veya yağmurun tek başına neden olduğu bir değişimi kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...