Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısında koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacaklar ve açık gri sırt birlikte aranır. Genç kuş kahverengi desenlidir ve erişkinin kırmızı gagasını taşımaz.
Genel Görünüm ve Duruş
İri martılar arasında ince gövdesi, uzun-dar kanatları ve uzun bacaklarıyla dikkat çeker. Erişkinde baş ve alt taraf beyaz, sırt açık gridir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkinde koyu kırmızı gaganın ucuna yakın siyah bant, en uçta sarımsı bölüm bulunur. Göz koyudur; bacaklar koyu gri ile yeşilimsi gri arasında görünebilir. Kanat uçları siyahtır.
Erişkin dişi ve erkeğin tüy renkleri benzerdir; yalnız tüylere bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.
Genç kuş kahverengi desenlidir; kanat altında belirgin koyu-açık desen görülür. Sağrı, yani sırtın kuyruk önündeki bölümü koyucadır. Kuyruk dibini üstten örten tüylerde U biçimli beyaz alan, beyaz uçlu koyu kuyrukla birlikte değerlendirilir. Yaş ilerledikçe baş ve gövde açılır; kanat ve kuyruktaki koyu tüyler daha uzun süre kalabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta ince gövde ve uzun, dar kanatlar belirgindir. CIESM, benzer iri martılara göre kanat vuruşları arasında daha uzun süzüldüğünü belirtir. Erişkinin kanadında açık gri iç bölümle siyah uçlar karşıtlık oluşturur.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis) erişkinde daha iri, güçlü başlı ve geniş kanatlıdır; gagası ve bacakları sarıdır. Gençlerde iki tür de kahverengi olduğundan erişkin renkleri kullanılmaz. Ada Martısının ince yapısı, desenli kanat altı ve kuyruk çevresindeki açık-koyu alanlar birlikte değerlendirilir.
Kara Sırtlı Martının (Larus fuscus) gençleri de Ada Martısının gençlerine benzer. Ada Martısında desenli kanat altı, kuyruk dibindeki U biçimli beyaz alan ve koyu kuyruk birlikte incelenir; tek işaretle kesin karar verilmez.
Ses ve Davranış
Fransız müze tür hesabı alarm sesini kalın, diğer bazı çağrılarını boğuk ve art arda gelen sesler olarak anlatır. Başka martılarla birlikteyken sesin hangi kuşa ait olduğu görülmelidir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
CIESM, 2–3 yumurta ve 28 günlük kuluçka verir; Fransız müze hesabının Korsika sentezinde çoğunlukla üç yumurta ve 26–33 gün bildirilir. İlk uçuş için 2025 uluslararası eylem planı yaklaşık 6–7 hafta, eski müze hesabı 35–40 gün verir. Kaynaklar ortalanmaz; ilk uçuş tam bağımsızlık değildir. Bunlar Türkiye’nin bütün yuvalarında ölçülmüş süreler değildir.
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca üreme ortamlarıdır. Besin kaynaklarına erişim ve insan rahatsızlığının azlığı önemlidir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz alanlarını kullanır. İspanya’nın Ebro Deltası’ndaki 2011 GPS araştırmasında deniz, balıkçı limanları ve çeltik alanları birlikte incelenmiştir; bu yerel kullanım bütün koloniler için zorunlu değildir.
Yuva Yeri
Yuva yerdeki sığ çukurdur; otlar, deniz yosunu ve başka bitki parçalarıyla çevrilebilir.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Koloniye çıkmadan teleskopla gözlem yapın ve yuvaların tam koordinatlarını paylaşmayın. Alarm veren veya topluca havalanan kuşlardan uzaklaşın.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik kıyısındaki Portekiz’de de koloniler bulunur. Yuvalayan topluluklar kesintisiz bir kıyı şeridi oluşturmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, beslenme, geçit ve kışlama kayıtları ayrılmalıdır. Yazın görülen her kuş yakındaki yuvanın kanıtı değildir; kışın da Türkiye’den bütünüyle ayrılmaz.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan’ın 2024 araştırması, Türkiye’nin Mersin/Aydıncık kıyısındaki küçük koloniyi 2016–2020 ve 2023’te izledi. Yayın, 2016–2023 dönemi için 6–10 çift ve komşu iki ada arasında yer değiştirme bildirir; 2018 ve 2023’te tam yuva sayımı yapılamamıştır. Bu yerel sonuç güncel Türkiye toplamı değildir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılabilir. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Afrika’nın Atlantik kıyılarına ulaşırken bazıları Akdeniz’de kalır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun zorunlu güzergâhı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları, özellikle sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar önemlidir. Yüzeye yakın avlara ulaşabilir; besinleri yerel fırsatlara göre çeşitlenir.
Nasıl Avlanır?
İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de 36 erişkinin GPS kayıtlarıyla oluşturulan habitat modellerinde, deniz ve karasal alan kullanımı günün saatine ve balıkçılık faaliyetine göre değişiyordu. Gece de koloni dışında etkinlik kaydedildi. Bu kolonideki düzen bütün Türkiye kuşlarına genellenmez.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları ve karasal omurgasızlar da yenir. İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de izlenen 22 erkek ve 15 dişinin besin arama yolculukları, balıkçılığın yapıldığı ve yapılmadığı günlerde eşeylere göre farklı değişmiştir. Çeltik alanı kullanım oranında erkek–dişi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi; Türkiye için sabit bir eşey tercihi çıkarılamaz.
Beslenmeyi Gözlerken
Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın.
İlginç Bilgiler
## Adının ve Bilimsel Adının Kökeni İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Yeni Bir Üreme Alanına Yerleşmek İspanya’nın batı Akdeniz kıyılarındaki üreme topluluklarını 1981–2015 döneminde inceleyen 2017 araştırması, yaşı üreme deneyiminin göstergesi olarak kullandı. Kuşlar, 3–4 yaşında olanlar “deneyimsiz”, en az 5 yaşındakiler “deneyimli” sayılarak ayrıldı. Yeni alanlara yerleşenlerde ikinci grup daha fazlaydı. Bu sınıflandırma, her bireyin geçmişte kaç kez ürediğinin doğrudan ölçümü değildir. Araştırmacılar, boş bir alanın güvenliğini öğrenmenin zaman isteyebileceğini tartışır; bu, karar mekanizmasına ilişkin yorumdur. Bir önceki yıl üremede başarısız olmak da tek başına yeni yere taşınmayı açıklamamıştır. ## Renkli Halkalar Ne Anlatır? Portekiz’in Algarve bölgesindeki üreme topluluğunda okunan renkli halkalar, İspanya’daki on farklı toplulukta halkalanmış kuşları ortaya koymuştur. 2025–2035 eylem planı bunu Leal ve Lecoq’un 2005 izlemesine dayanarak aktarır; yeni bir 2025 deneyi değildir. Yuva yapılan yer her bireyin doğum yeri olmayabilir. ## Koruma Planı Birden Fazla Ülkeyi Bağlar BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması türü küresel Hassas (VU) olarak verir. 2025’te kabul edilen uluslararası eylem planı 2035’e kadar üreme ve kışlama alanlarını korumayı, besin koşulları ile insan baskılarını izlemeyi hedefler. 2026, açıklamanın tarihidir; yeni IUCN değerlendirmesi olduğu iddia edilmez.
Kızıldeniz Martısı
Ichthyaetus leucophthalmus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kızıldeniz Martısı ince yapılı, uzun ve dar gagalı bir deniz martısıdır. Gaga ucu hafifçe aşağı kıvrılır. Erişkinin koyu başlığıyla göz çevresindeki beyaz işaretler dikkat çeker; genç kuşlar daha kahverengidir. Görünüşü yaşla belirgin değiştiği için erişkinin bütün renkleri gençte aranmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Üreme giysisinde siyah başlık boğaza ve boynun önüne uzanır. Gözün üstünde ve altında beyaz yarımaylar vardır; gözün renkli kısmı koyu kahverengidir. Gaga mercan kırmızısı, ucu siyah; bacaklar sarıdır. Sırt ile kanat örtüleri koyu gri, erişkin kuyruğu beyazdır. Başlığın yanındaki açık boyun sınırı da değerlendirilmelidir.
Kış erişkininin başlığı genellikle daha mat gri-siyahtır; yanak, çene ve boğazda beyaz benekler veya çizgiler oluşabilir. Açıklaşan bölgeler başı kısmen maskeli gösterebilir. Olsen’in uzman rehberinde kış görünümü yine erişkin üreme giysisine benzer olarak anlatılır; tamamen açık başlı bir kuş beklemek doğru değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Bu incelemede erişkin erkek ve dişiyi yalnız tüy rengiyle güvenilir biçimde ayıracak bir işaret doğrulanamadı. Kahverengi gençlik giysisi veya mat kış rengi, tek başına dişi olduğu anlamına gelmez.
Genç kuşta kahverengi üst taraf, daha açık yüz ve koyu uçuş tüyleri görülür. Kuyruk çoğunlukla koyu siyaha yakındır; yalnız erişkinin beyaz kuyruğuna eklenmiş dar bir uç bandı gibi düşünülmemelidir. Göz çevresindeki beyaz işaretler erişkindeki kadar güçlü olmayabilir.
Uçuşta Görünüm
Uzun kanatlar üstten de alttan da koyu görünür; beyaz karınla belirgin karşıtlık oluşturur. Yakın görünüşte kanatların arka kenarında beyaz çizgi seçilir. İnce gaga ve görece küçük baş, uçan kuşun oranlarını anlamaya yardım eder; yalnız koyu kanat rengiyle teşhis yapılmaz.
Ses ve Davranış
Gérard Vigo ve Jean François’nın uzman hesabı, olağan çağrıyı tiz ve havlamayı andıran bir ses olarak anlatır. Kaygı çağrısı daha hızlı, art arda gelen “keh” sesleridir. Ses, yaşa uygun görünüş ve davranışla birlikte değerlendirilmelidir.
Karıştırılabilecek Türler
İsli Martı (Ichthyaetus hemprichii, Sooty Gull) en önemli benzeridir. Daha iri ve ağır yapılıdır; gagası daha kalın, erişkinde sarı tabanlı ve koyu uçludur. Üst taraf ile göğüste kahverengi gri tonlar belirgindir. Gençlerin iki renkli, güçlü gagası da ince ve koyu gagalı genç Kızıldeniz Martısından ayrımda yararlıdır.
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus) erişkininde üst taraf daha açık gridir; üreme başlığı koyu kahverengidir, uzaktan siyah görünebilir ve enseyi az örter. Gaga ile bacaklar kırmızıdır. Kışın başlığını büyük ölçüde kaybedip uzaktan açık başlı görünmesi, Kızıldeniz Martısının kış görünümüyle aynı değişim değildir.
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus) erişkininde siyah üreme başlığı ve beyaz göz yayları bulunsa da kanatlar çok açıktır; uçuş tüyleri beyazdır. Gaga daha kalın, bacaklar kırmızıdır. Bu beyaz kanat ölçütü genç kuşa aynen uygulanamaz; gençlerin kanatlarında koyu alanlar vardır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Suudi Arabistan’ın kuzey Kızıldeniz adalarında, Temmuz 2010 ön taraması ve Mart–Ekim 2011’deki beş ziyaretle yürütülen araştırmada tür üç adada üreme hâlinde bulundu. Buralar kumlu ve kayalık ortamlardı; yuvalar genellikle doğrudan güneş altındaydı. Bu yerel gözlem, bütün kolonilerin aynı zemini seçtiği anlamına gelmez.
Yuva Yeri
Suudi Arabistan’ın 2020 uzman derlemesinde yuva, açık zeminde sığ bir kazıntı olarak anlatılır; döşemesiz veya seyrek bitki, kabuk ve mercan parçalı olabilir. Yumurtalar genellikle 2–3 adettir. Aynı hesap türün kuluçka süresini ve ilk uçuş yaşını bilinmiyor diye verir; başka martıların süreleri bu türe aktarılamaz. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yuva çevresinde hareket eder.
Günlük Alan Kullanımı
Etkinlik aralarında küçük gruplar, alçak kayalarda ve sakin kumluklarda dinlenebilir. Deniz kıyısındaki beslenme yüzeyiyle koloni içinde yuva yapılan yer aynı işlevi taşımaz. Yuva adasına çıkmak, kuşların bakım davranışını kesintiye uğratabilir.
Dünya Yayılışı
Türün doğal çekirdek alanı Kızıldeniz havzası ve bağlantılı deniz kıyılarıdır. AviList’in 2026’da güncellenmiş hesabı, üremeyi Kızıldeniz adaları ve ilişkili körfezlerde, kış dağılımını aynı deniz sistemi ve yakın kıyılarda gösterir. Bu sınırlı doğal yayılış, tek bir adaya bağlı olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 tarihli bölgesel derlemesi, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 yayınına dayanarak Türkiye’nin Ege kıyılarından tek tarihsel kayda değinir. Bu kayıt türü Türkiye’de düzenli göçmen, kış ziyaretçisi veya üreyen bir tür yapmaz. Buradaki sayı, 2026’da ülkenin tüm kayıtlarını yeniden sayan bir çalışma değildir.
Göç Yolculuğu
Boland ve Alsuhaibany’nin Suudi Arabistan için hazırladığı 2020 uzman derlemesi, türü büyük ölçüde yerleşik fakat üreme sonrasında dağılan bir kuş olarak tanımlar. Bazı bireyler Kızıldeniz dışına da çıkabilir. Bu hareketler, bütün kuşların her yıl aynı uzun göç yolunu izlediğini göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık, yengeç ve başka deniz omurgasızlarını yer. Suudi Arabistan’ın 2020 uzman hesabı balıkları öne çıkarır; ancak besin oranlarını Türkiye’de ölçülmüş gibi kullanmak doğru değildir. Liman ve balıkçı teknelerinin çevresinde artık besinlerden de yararlanabilir.
Nasıl Avlanır?
Yüzeye yakın balığı alçaktan uçarken yakalayabilir. Suudi Arabistan için hazırlanan uzman derleme, kısa dalışlarla balık aldığını da anlatır. Kıyıda deniz canlılarını ve kıyıya vurmuş organik parçaları araması, beslenmenin tek bir yöntemle sınırlı olmadığını gösterir.
İlginç Bilgiler
## Koloni Büyüklüğünü Ölçmek Suudi Arabistan’ın Duba, Al Wajh ve Al Lith adalarında 2021–2023 araştırması, yuva sayımlarını üreyen çift sayısının göstergesi olarak kullandı. Kızıldeniz Martısı kolonilerinde bir ile 689 çift arasında değerler bildirildi; yuvalar birbirine çok yakın olmak zorunda değildi. Bu yerel araştırmada gevşek yerleşimli bir koloni, mutlaka çok az çiftten oluşmuyordu. Kolonideki çift sayısı ile martı bireylerinin sayısı farklı ölçülerdir. ## İklim Modeli ve Gözlenen Olay 2025’te yayımlanan Kızıldeniz modellemesi, 2007–2017 saha taramalarından 31 bulunma kaydıyla uluslararası GBIF veritabanındaki 2015–2024 dönemine ait 1.595 bulunma kaydını çevre verileriyle birleştirdi. Sera gazı salımının yüksek kaldığı 2050 iklim senaryosunda bazı uygun alanların daralabileceği öngörüldü. Bu, geleceğe yönelik model sonucudur; sahada izlenmiş bir göç yolunu veya ölçülmüş bir üreme başarısını göstermez. Araştırmacılar, erişimi kolay yerlerdeki kayıtların fazla temsil edilmesi ve modele katılmayan çevre etkenleri gibi sınırlamalar da bildirdi. ## Beş Yumurtalı Sıra Dışı Bir Yuva Mohamed Habib’in Mısır Kızıldeniz adalarıyla ilgili 2017 yazısındaki fotoğraf açıklaması, 8 Haziran 2014’te Hurghada açıklarında beş yumurtalı bir yuva bildirir. İki dişinin katkısı olabileceği belirtilmiştir; bu bir açıklama önerisidir, doğrulanmış ebeveynlik sonucu değildir. Bu sıra dışı örnek, beş yumurtayı normal yuva büyüklüğü yapmaz.
