kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Boz Çıvgın (Phylloscopus orientalis)
VS
Seçildi Kafkas Çıvgını (Phylloscopus sindianus)

Boz Çıvgın

Phylloscopus orientalis

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kanat şeridi yok; yeşilimsi-sarı kanat ve sokum, soğuk gri gövde ve sert tek heceli çağrı birlikte ayırıcıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Çıvgın küçük, soluk ve uzun kanatlıdır. Sade yüzü, çok beyaz alt tarafı, kanattaki ve dış kuyruk teleklerindeki sarı-yeşil renk birlikte dikkat çeker.

İngilizce adı Eastern Bonelli’s Warbler, bilimsel adı Phylloscopus orientalis’tir. AviList bu kuşu, Western Bonelli’s Warbler (Phylloscopus bonelli) ile ayrı türler olarak sınıflandırır. Eski yayınlarda ikisi Phylloscopus bonelli adı altında doğu ve batı toplulukları olarak ele alınabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

İki Bonelli türünün tüy renkleri çok benzerdir. Tsvey’nin 2011 tarihli uzman karşılaştırması, doğudaki türün üst tarafını daha gri; batıdakini daha kahverengimsi tarif eder. Doğudaki kuşun beyazımsı göz halkası da daha belirgin olabilir. Bu küçük farklar her bireyi tek başına güvenle ayırmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Bu incelemede erkek, dişi ve genç kuşları yalnız renkleriyle güvenilir biçimde ayıracak tür-özel bir ölçüt doğrulanamadı. Daha gri, daha sarı ya da daha iri görünen kuşa bu izlenimle kesin eşey veya yaş atanmaz.

Uçuşta Görünüm

Görece uzun kanatlıdır. Bu incelemede yalnız kanat altı veya üstü deseniyle kesin teşhis sağlayan bir işaret doğrulanmadı.

Ses ve Davranış

Ötüşü kısa, çınlayan bir ses dizisi; çağrısı keskin bir “tzip” olarak tarif edilir. Yazılı benzetme gerçek sesi dinlemenin yerini tutmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Western Bonelli’s Warbler (Phylloscopus bonelli) en yakın benzeridir. Helb ve çalışma arkadaşlarının ses incelemesinde doğu çağrısı daha kısa ve sert, batı çağrısı daha uzun ve yumuşak yapıdadır. Sessiz kuşlarda gri ile kahverengi arasındaki farkı tek başına kesin tür ayrımı saymayın.

Çıvgın (Phylloscopus collybita; Common Chiffchaff) ve Söğütbülbülü (Phylloscopus trochilus; Willow Warbler) de benzer. Boz Çıvgının sade yüzünü, sarı-yeşil kanat alanını ve çok beyaz alt tarafını birlikte kontrol edin.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Akdeniz çalılıklarında ve ormanlarında ürer; yoğun çalılıklar da kullanılır. Yalnız seyrek ve altı açık ormanlara özgü değildir. Oiseaux’nun yaşam alanı özetinde çam-meşe ormanları da yer alır.

Yuva Yeri

Bu incelemede Doğu türüne ait yuva yapısı, tipik yumurta sayısı, kuluçka ve yavrunun yuvadan ayrılma süresi yeterli bilimsel dayanakla doğrulanamadı. Eski kaynaklarda iki Bonelli türünün birlikte ele alınması, batıdaki türe ait üreme bilgisinin buraya aktarılmasına gerekçe değildir. Yuva aramak için bitki örtüsünü açmayın.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında çöldeki akasya vadilerini, açık ağaçlıkları ve çalılıkları kullanır. Beslenme alanı her zaman üreme alanı değildir.

Dünya Yayılışı

AviList’e göre Balkanlar, Türkiye ve Levant’ta ürer; kışın Sudan’a kadar uzanır. Batı Bonelli türünün Batı ve Orta Avrupa’daki üreme alanları bu türün yayılışına eklenmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir göçmendir. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 10.000–50.000 çift tahmini yer alır. Veri yöntemi yetersiz olarak işaretlenmiştir; kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri de bilinmemektedir. Bu geniş aralık, 2026’da yapılmış eksiksiz bir ülke sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

İlkbahar geçişi İsrail’de Eilat ve Yunanistan’da Antikithira gibi halka istasyonlarında araştırılmıştır. Bu yerlerdeki tarihler ve kuşların beslenme durumları, o istasyonlardan geçen örneklemleri anlatır. Türkiye’nin bütün üreme alanları için tek varış günü veya her bireyin izlediği kesin ülke sırası çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük omurgasızlarla beslenir. Ayrıntılı ve mevsimlik besin oranları bu incelemede doğrulanamadı; başka çıvgınların yiyecek listesi buraya aktarılmadı.

Nasıl Avlanır?

Ağaç ve çalılar arasında besin arar; beslenirken sık sık kısa süre havada asılı kalır.

İlginç Bilgiler

## Deney Hangi Kuşlarla Yapıldı? Almanya’nın güneyinde, Garmisch-Partenkirchen yakınında Haziran 1980’de yapılan ses çalma deneyleri yalnız Batı Bonelli kuşları üzerinde yürütüldü. Kuşlar kendi batı çağrılarına alan savunma tepkisi verirken doğu seslerine benzer bir tepki göstermedi. Helb, Bergmann ve Martens’in 1982 makalesi, ters deneyin doğudaki kuşlarla henüz yapılmadığını açıkça belirtir. Sonuç, her iki türün de birbirinin sesine tepkisiz olduğunun veya aralarında üremenin kesinlikle olanaksız bulunduğunun kanıtı değildir. Bu tarihli deneyin hangi topluluk üzerinde yapıldığını bilmek, bulguyu doğru anlamak için önemlidir. ## Göç Sırasında Ölçülen Ağırlık Yunanistan’daki Antikithira adasında yapılan ve 2013’te yayımlanan göç araştırmasında Boz Çıvgınların ortalama kütlesi 6,9 gram olarak bildirildi. Araştırma adaya ilkbaharda ulaşan kuşları ele alır; sayı bütün erişkinlerin değişmez ağırlığı değildir. Çalışma düşük yağ ve kütle değerlerini, kuşların çöl geçişi sonrasında henüz yeterince beslenmemiş olabileceği şeklinde yorumlar. Bu olasılık, her kuşun bütün yolunun izlendiği veya aç kaldığı günlerin doğrudan ölçüldüğü anlamına gelmez. Aynı makaledeki 11,2 gramlık değer ise başka bir tür olan Ficedula semitorquata adlı sinekkapana aittir; Boz Çıvgının dişi ya da erkeği için kullanılamaz.

Kafkas Çıvgını

Phylloscopus sindianus

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Lorenzii biçiminde yeşilsiz sıcak kahverengi tüy, koyu çıplak kısımlar ve ayırt edici çağrı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kafkas Çıvgını, küçük, sade renkli ve Çıvgına çok benzeyen bir kuştur. Kahverengi üst taraf, beyazımsı kaş, açık boğaz ve özellikle yanlarda kahverengiye çalan alt taraf birlikte değerlendirilir. Gaga ve bacaklar koyudur. Gövdede belirgin yeşil ve sarı renkler beklenmez. Ancak bu özelliklerin bir fotoğrafta görünmesi tek başına kesin tanı sağlamaz.

Bilimsel adı Phylloscopus sindianus, İngilizce adı Mountain Chiffchaff’tır. Türkiye’deki biçim, güncel AviList’te bu türün lorenzii alt türüdür. Aynı türün doğudaki sindianus alt türüyle ilgili bilgiler, Türkiye’de ölçülmüş veriler gibi aktarılmamalıdır. Bazı yayınların lorenzii’yi ayrı tür olarak adlandırması bu kapsam farkının kontrolünü gerektirir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga ince, sivri ve koyudur; alt gaganın tabanında daha açık bir renk görülebilir. Gözün üzerinden geçen açık kaşın altında koyu bir göz çizgisi bulunur. Taç ve sırt kahverengi, kanat ve kuyruk tüyleri daha koyu görünür. Başın ve tüy kenarlarının aynı ışıkta görülmesi, renkleri doğru karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Kafkasya biçiminin üst tarafı sıcak kahverengidir; göğsü ve yanları açık kahverengiye çalabilir. Yüzün açık kaşı bu zemin üzerinde seçilir. İran’ın Elburz Dağları’nda Nisan 2017’de yapılan uzman gözlemlerinde, yüksek kesimlerdeki lorenzii kuşları daha aşağıdaki Çıvgınlardan daha yoğun kahverengi görünmüş; kanat ve kuyruk kenarlarında onların belirgin zeytin-sarı çizgileri görülmemiştir. Bu, o bölgedeki karşılaştırmadır; ışık ve tüy durumu her kayıtta ayrıca değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişiyi genel tüy renkleriyle güvenilir biçimde ayırmak güçtür. BTO’nun yaprak ötleğenleri için hazırlanan uzman kılavuzu, eşeylerin tüy görünüşündeki benzerliğini ve ölçülerin örtüşmesini vurgular. Genç kuşa ait görünüş de yalnız kahverenginin koyuluğundan belirlenemez. Bu nedenle genel tanı işaretlerinden kesin yaş veya eşey sonucu çıkarılmamalıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta görülen küçük ve sade silüet, bu benzer kuşlar arasında güvenilir ayrımı tamamlamaz. Kuş konduğunda baş deseni, kanat tüylerinin kenar renkleri ve ses birlikte değerlendirilmelidir. Kapalı kanatta dış uçuş tüylerinin, kanadın üstünü örten uzun tüylerden sonra görünen uzantısı kısadır.

Ses ve Davranış

Çağrısı ince, sonuna doğru hafifçe alçalan “piiyu” benzeri bir sestir; Sibirya Çıvgını diye anılan Çıvgın alt türünün çağrısını andırabilir. Şarkısı da Çıvgına benzer, ancak daha hızlı ve daha düzensiz anlatılır. Yazılı heceler yaklaşık tariftir. Temiz bir kayıtta sesin çizgisi, süresi ve tekrarı, görülen kuşun işaretleriyle birlikte karşılaştırılır.

Karıştırılabilecek Türler

Çıvgınla (Phylloscopus collybita; İngilizce Common Chiffchaff) karışabilir. Kafkas Çıvgınında kahverengi taç, daha beyaz görünen kaş ve boğaz ile belirgin yeşil kenarları bulunmayan kanat-kuyruk birleşimi yararlıdır. Çıvgının bütün alt türleri aynı renkte olmadığından, “kahverengi olan Kafkas Çıvgınıdır” kuralı kullanılamaz. Doğudaki tristis biçimi özellikle güç bir karşılaştırmadır; ses ve görünüş birlikte değerlendirilmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kafkasya biçiminin üreme ortamları arasında üst orman kuşağındaki seyrek ağaçlıklar, orman kenarları ve çalılıklar bulunur. Rusya’nın Avrupa kesimi kuşlarına ilişkin 2020 uzman rehberi bu alanları birlikte anlatır. Bu habitat, yalnız çıplak kayalık bir zirve demek değildir: kuşun içinde hareket edeceği, saklanacağı ve besin arayacağı bitki örtüsü de bulunmalıdır.

Yuva Yeri

Yuva kapalı, yandan girişli ve içi tüylerle döşenen bir bitkisel yapıdır. Rusya’nın Avrupa kesimi kuşlarına ilişkin 2020 uzman rehberi, Kafkasya biçiminde bu yapıyı anlatır. Yumurta ve süreler ise alt türüne göre belirtilmelidir. Tacikistan’da 2011–2012’de yapılan Pamir araştırmasında tam yumurtalı yuvalarda dört–beş yumurta görülmüştür. Aynı çalışmadaki 12–13 günlük kuluçka bilgisi iki yuvaya dayanır; birinde süre son yumurtadan itibaren izlenmiş, diğerinde başlangıç ve çıkış zamanı daha az kesin belirlenmiştir. Bu doğu alt türünün verisidir. Türkiye’deki lorenzii için burada ayrıca doğrulanmış bir kuluçka süresi verilemiyor. Yuvayı görmek için çalılar açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın daha alçak kesimlerdeki çalılıklardan yararlanır. Cornell’in uzman tür anlatımı bu ortamlar arasında akasya ve ılgın topluluklarını da sayar. Yüksekteki üreme alanıyla aşağıdaki kış ortamını ayırmak, kuşu nerede arayacağını anlamaya yardım eder; bu bilgi tek bir Türkiye bireyinin bütün yıl aynı vadide kaldığını kanıtlamaz.

Dünya Yayılışı

Güncel tür kapsamı birbirinden ayrı iki dağlık yayılışı içerir. Lorenzii, Türkiye’nin doğusundan Kafkasya, Transkafkasya ve kuzeydoğu İran’a uzanır. Sindianus ise Çin’in en batısından kuzey Pakistan ve kuzey Hindistan’a uzanan doğu grubudur. Aynı bilimsel tür adı altında yer almaları, bu iki grubun her yıl aynı yerler arasında hareket ettiğini göstermez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, lorenzii alt türünün doğal yayılışındadır. Kafkasya bağlantılı doğu dağlık alanları türün temel bağlamıdır; bir il adının kayıtta bulunması o ilin tamamında ürediği anlamına gelmez. Dağlık bir yerde görülen kahverengi Çıvgın da yalnız konumu nedeniyle Kafkas Çıvgını sayılamaz. Tür tanısı ile üreme kanıtı ayrı değerlendirilmelidir.

Göç Yolculuğu

Kışın daha alçak kesimlere inebilir; bazı kuşlar daha güneyde görülür. Williamson’ın BTO kılavuzu, Kafkasya biçimi için yükselti değişimine ek olarak Irak’tan iki eski müze örneğini bildirir. Ayrıca Malta’da 17 Kasım 2015’te yakalanıp halkalanan tek bir lorenzii kaydı uzman incelemesiyle kabul edilmiştir. Bunlar türün bilinen dağlık alanların dışında da görülebildiğini gösterir. Yine de Irak ve Malta kayıtlarını birleştirip Türkiye’den geçen tek bir güzergâh çizmek veya bütün kuşları yalnız kısa yükselti göçmeni saymak doğru değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinin temelini küçük omurgasızlar oluşturur. Ancak ayrıntılı av listesi, incelendiği yer ve yaş grubuyla birlikte verilmelidir. Rusya’nın kuzeybatı Kafkasya’sındaki Teberda’da, 1982 ve 1986 yazlarında beş–yedi günlük yavrulara getirilen 37 besin örneği dokuz yuvadan alınmıştır. Bu örneklerde 126 av tanımlanmış; sinekler, sivrisinekler, tırtıllar ve yaprak bitleri yanında az sayıda örümcek ile başka omurgasızlar bulunmuştur. Bunlar yetişkinlerin yıl boyu besin oranları veya Türkiye’deki bütün kuşların av listesi değildir.

Nasıl Avlanır?

Avı çoğunlukla bitkilerin üzerinden toplar. Tacikistan’ın Pamir bölgesindeki 2011–2012 gözlemlerinde kuşlar çalı ve ağaçlarda, zaman zaman da yerde beslenmiştir. Araştırmacılar, uçan böcekleri kovaladıklarını görmediklerini; yaprak veya dal uçlarını incelerken seyrek olarak havada asılı kaldıklarını belirtir. Çalışmada beslenme özel bir deneyle ölçülmemiştir. Bu gözlemler, bütün Kafkasya kuşları için değişmez bir avlanma programı gibi aktarılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Görünüş ile DNA’nın Farklı Bilgileri Dış görünüşle tek bir DNA bölümü her zaman aynı tabloyu vermeyebilir. Türkiye, Kafkasya ve Türkmenistan’ı karşılaştıran 2021 araştırmasında, Doğu Türkiye’den üç erkeğin rengi ve şarkısı lorenzii biçimine uymuştur. Fakat anneden aktarılan DNA’nın incelenen bölümünde bunlardan yalnız biri Kafkasya’daki lorenzii dizisiyle eşleşmiş; diğer ikisi Çıvgının brevirostris/caucasicus grubuyla eşleşmiştir. Bu üç kuşluk sonuç, her kahverengi kuşu fotoğraftan kesin tanımanın güçlüğünü gösterir. Aynı zamanda, yalnız bu bulgudan her bireyin melez olduğuna karar vermek de doğru değildir. İncelenen DNA bölümü, kuşun bütün genomu değildir. ## Sesleri Karşılaştırmanın Sınırları 2022’de farklı coğrafyalardan arşiv sesleriyle yapılan araştırmada, Kafkasya biçimi lorenzii de diğer çıvgınlarla karşılaştırılmıştır. Toplam 82 kayıtta 735 çağrı incelenmiş; lorenzii için 10 bireyin kaydı kullanılmıştır. Araştırma sıradan temas çağrılarını seçmiş; alarm, yavru ve bazı farklı çağrı tiplerini dışarıda bırakmıştır. Gruplar arasında ölçülebilir farklar bulunurken aynı grubun bireyleri arasında da değişim görülmüştür. Bu nedenle sonuç “her tek hece otomatik ve hatasız tür tanısı verir” diye okunmamalıdır. Doğudaki sindianus alt türünün çağrıları o çalışmaya alınmamıştır. ## Doğu Pamir’den Üreme Verileri Doğu Pamir’de 22 yuvayı ele alan ve 2024’te yayımlanan araştırmada yuvalar dikenli çalılarda bulunmuş; yumurta sayısı üç–beş olarak bildirilmiştir. Yavruların yuvada geçirdiği süre 13–18 gün arasında değişmiştir. Bu, yumurtaların kuluçka süresi değildir. Çalışma, Türkiye’deki Kafkasya alt türünü temsil etmez. Erişilebilen özgün özet saha yıllarını ve ayrıntılı yöntemini vermediğinden, bu sayılar Türkiye’nin kesin üreme takvimine dönüştürülemez. Böylece aynı tür adı altındaki iki dağ topluluğunun verileri karıştırılmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...