kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Boz Yelkovan (Calonectris diomedea)
VS
Seçildi Atlantik Boz Yelkovanı (Calonectris borealis)

Boz Yelkovan

Calonectris diomedea

Takım Procellariiformes
Familya Fırtınakuşugiller (Procellariidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri soluk gaga, uzun süzülüş ve alttan dış el teleklerindeki beyaz iç bayrak uzantıları.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Yelkovan, gri üst tarafı, koyu kanatları, beyaz alt tarafı ve ucu çengelli, kalın sarımsı gagasıyla tanınan iri bir deniz kuşudur. Deniz üzerinde görülen benzer yelkovanlardan ayrılması, bu genel renklerden daha ayrıntılı bir inceleme gerektirir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaganın üzerindeki burun delikleri tüp biçimindedir; ayaklar pembe ve perdelidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişinin tüylerinde güvenilir bir eşey işareti yoktur. Gaganın ve gövdenin görünürde iri olması, tek fotoğraftan kesin erkek tanısı koydurmaz; koloniler arasındaki büyüklük farklılıkları da dikkate alınmalıdır.

Yunanistan’ın Strofades adalarında 2007–2011’de incelenen 135 uçma çağındaki yavrunun eşeyi kan örneklerinden belirlendi. Bütün ölçümleri bulunan 122 yavru için birden fazla vücut ölçüsünü birleştiren yöntem, bu yavruların yüzde 81,2’sinin eşeyini doğru sınıflandırdı. Bu sonuç, ölçülmüş o yavru grubuna aittir; uzaktan bakılarak kullanılan kusursuz bir eşey anahtarı değildir. Bu incelemede ayrıca doğrulanmış bir tüy desenine dayalı yaş anahtarı bulunmadı.

Uçuşta Görünüm

Kanatlarını hafifçe kavisli tutarak süzülür; yavaş kanat çırpışları yapar.

Ses ve Davranış

Denizde genellikle sessizdir. Kolonide yerde veya uçarken boğuk, horlamayı andıran, tekrarlanan iniltiler duyulur. Dişinin sesi daha pes olarak betimlenir.

Karıştırılabilecek Türler

Atlantik Boz Yelkovanı Calonectris borealis, en önemli benzeridir. Boz Yelkovanın kanat altındaki beyazlık genellikle dış uçuş tüylerinin iç kısımlarına doğru uzanır. Fakat en dış tüyü tamamen koyu olan, genetik olarak doğrulanmış Boz Yelkovan da bildirilmiştir. Bu yüzden “uç tüy siyahsa kesin Atlantik türüdür” denemez. Kanat altındaki küçük örtü tüylerinin koyu desenleri, gaga oranları ve genel yapı birlikte değerlendirilmelidir. İspanya’nın Balear Adaları’nda 2023’teki dört kuşun fotoğraflarını inceleyen çalışma, üçünü Atlantik Boz Yelkovanı olarak kabul ederken dördüncüyü kesin tür adı vermeden bıraktı. Işık, fotoğraf açısı ve tüy aşınması bu yakın türlerde ayrımı zorlaştırabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme kolonileri küçük adalarda ve uygun Akdeniz kıyılarındadır. Örneğin İtalya’nın Pianosa Adası’ndaki La Scola kayalığı ile Punta Brigantina, 2012 ve 2014’teki yön bulma araştırmasının iki kolonisiydi. Bu yerel örnek Türkiye’deki koloni sayısını göstermez.

Yuva Yeri

Yuva kaya yarığında, mağarada, taşlar arasındaki boşlukta veya bitki altındaki oyukta olabilir. CIESM’nin Akdeniz için uzman özeti tek yumurta, iki eşeyin paylaştığı yaklaşık 52 günlük kuluçka ve yumurtadan çıkıştan yaklaşık 89 gün sonra uçuş bildirir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş ayrı bir örneklemin süreleri değildir; yuva girişi gözlem için kapatılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Koloniye gece gelmeden önce denizde topluca bekleyebilir; sabah ayrılırken de su üzerinde gruplar oluşur. Denizdeki bu topluluk ile yuvadaki koloni aynı şey değildir.

Dünya Yayılışı

Güncel taksonomide Boz Yelkovan Calonectris diomedea, Atlantik Boz Yelkovanı Calonectris borealis’ten ayrı, alt türü tanınmayan bir türdür. Başlıca üreme alanları Akdeniz adalarıdır; Fransa’nın güneybatı kıyısında da ürer. Eski kaynaklardaki geniş anlamlı Calonectris diomedea veya Cory’s Shearwater adı Atlantik türünü de kapsayabilir. Bu nedenle eski bir ölçüm ya da üreme bilgisi, adı aynı görünüyor diye doğrudan bu türe aktarılmamalıdır.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin 2025 bölgesel listesi, Türkiye’nin güney Ege kıyılarında az sayıda üremeyi olası olarak değerlendirir. Bu ifade, bütün uygun adalarda doğrulanmış koloniler bulunduğu anlamına gelmez. Deniz üzerinde kuş görülmesi de yakınındaki adada yuvası olduğunu kanıtlamaz. Aynı liste Boz Yelkovanın Akdeniz’de Rodos’a kadar uzanan üreme alanlarını ve Kıbrıs çevresindeki geçiş kayıtlarını anlatır. Eski kaynaklarda yalnız Cory’s Shearwater diye yazılan kayıtların hangi dar taksonu kapsadığı ayrıca önemlidir.

Göç Yolculuğu

CIESM’nin Akdeniz özetine göre erişkinler sonbaharda Atlantik’e açılır; Batı Afrika açıkları önemli kış alanlarındandır. Bazıları daha uzağa gider, bazıları Akdeniz’de kalır. Bu genel anlatım, Türkiye’de görülen her bireyin izlenmiş göç rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık, kalamar ve kabuklular yer; balıkçı teknelerinin attığı besinlerden de yararlanabilir.

Nasıl Avlanır?

Orkinosların veya deniz memelilerinin avı yüzeye yaklaştırdığı beslenme topluluklarına katılabilir.

İlginç Bilgiler

## Kokuyla ve Kıyıyla Yön Bulmak İtalya’nın Pianosa Adası’nda 2012 ve 2014 haziranlarında, kuluçkadaki 32 kuş kolonisinden yaklaşık 400 km uzağa taşınıp GPS veya uydu vericileriyle izlendi. Koku duyusu geçici olarak azaltılan 14 kuş, mıknatıs taşıyan dokuz kuş ve dokuz kontrol kuşuyla karşılaştırıldı. Koku duyusu azaltılan grubun dönüşü daha dolambaçlı ve yavaştı; yine de çoğu koloniye döndü. Grupların sonunda geri dönebilme oranları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Kıyıya yaklaşan izler, kıyı işaretlerinden yararlanma olasılığını destekliyordu; görsel ipuçları deneyde doğrudan değiştirilmemişti. Sonuç, koku duyusunun yön bulmaya katkısını gösterir; her kuşun yalnız kokuyla yol aldığı anlamına gelmez. ## İlk Uçuşta Işık Tehlikesi Malta ve Gozo’da ilk uçuşuna çıkan gençler, kıyıların yapay gece aydınlatmasından etkilenip deniz yerine karaya yönelebiliyor. BirdLife Malta’nın 11 Ekim 2021 açıklaması, yollar, limanlar ve yerleşimlerde yerde kalan kuşları anlatır. Bu, kentlerin türün olağan yaşam alanı olduğu anlamına gelmez. Açıklamadaki ekim takvimi Malta’daki yavrulara ilişkindir; Türkiye’deki bütün koloniler için ölçülmüş ortak bir ilk uçuş tarihi değildir.

Atlantik Boz Yelkovanı

Calonectris borealis

Takım Procellariiformes
Familya Fırtınakuşugiller (Procellariidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
beyaz kanat paneli

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Atlantik Boz Yelkovanı (Calonectris borealis; Cory’s Shearwater), uzun kanatlı, güçlü gagalı bir deniz kuşudur. Üstü boz-kahverengi, altı büyük ölçüde beyazdır; sarımsı gagasının ucu koyudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Başı yuvarlak, kuyruğu kısadır. Tüp biçimli burun açıklıkları ve pembemsi bacakları vardır. Kuyruğun üst örtü tüylerindeki beyaz lekeler dar bir bant oluşturabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi Atlantik Boz Yelkovanı ile erkek Boz Yelkovanın yapısı örtüşebilir. Bu nedenle uzaktan büyüklük izlenimi, türü ve eşeyi tek başına belirlemez.

2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik ve Akdeniz kanat altı incelemesinde, gençlerin taze tüylerindeki yansıma beyaz alanları ölçmeyi zorlaştırmıştır. Aşırı yansımalı bazı fotoğraflar elenmiştir; parlak kanat ucu tek başına yaş veya tür belirlemez.

Uçuşta Görünüm

Süzülüş ve kanat çırpışı dönüşümlüdür; güçlü rüzgârda kanat çırpışları seyrekleşir.

Ses ve Davranış

Erkeğin sesi daha ince, dişininki daha kalın ve pürüzlüdür. Magnus Robb’un uzman hesabı bunu Portekiz’in Selvagem Grande, Azorlar ve Berlengas kolonilerindeki 2002–2006 ses kayıtlarıyla açıklar. Her boğuk sesin bu tür olduğu sonucu çıkarılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Boz Yelkovan (Calonectris diomedea; Scopoli’s Shearwater) yakın benzeridir. Atlantik türünün koyu kanat ucu genellikle daha bütündür; Boz Yelkovanda alttaki beyazlık dış uçuş tüylerinin diplerine daha fazla uzanır. 2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik–Akdeniz karşılaştırması, örtüşen desenlerde küçük kanat altı tüylerindeki koyu işaretlerle gövde yapısını birlikte değerlendirmeyi önerir. Ayrıntı görülmezse tür zorla seçilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Denizde hem kıta sahanlığı üzerinde hem açık okyanusta beslenir; üreme kolonileri adacıklar ve kıyı kayalıklarındadır.

Yuva Yeri

Kaya kovuklarında veya kazdığı oyukta yuvalanır; tek yumurtaya iki eşey dönüşümlü yatar. Portekiz’in Selvagem Grande kolonisini özetleyen 2022 yayını, 54 günlük kuluçka ve yavruların çıktıktan yaklaşık 100 gün sonra yuvadan ayrılmasını bildirir. Bunlar Türkiye ölçümleri değildir. Yuvadan uzak durulur.

Günlük Alan Kullanımı

2013’te yayımlanan çalışmada, Portekiz’in Madeira ve Selvagens adalarıyla İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki altı koloniden 174 kuşun yavru büyütme dönemindeki beslenme yolculukları izlenmiştir. Afrika kıta sahanlığındaki bazı verimli alanlar ortak kullanılmıştır. Özette saha yılları verilmez; bu yolculuklar kış göçü değildir.

Dünya Yayılışı

Kuzeydoğu Atlantik adalarında ürer; Azorlar, Kanarya, Selvagens ve Berlengas kolonileri bunlara örnektir. OSME’nin 2025 listesi Batı Akdeniz’de de sınırlı üreme bildirir. Üreme dışında Güney Amerika ve Güney Afrika açıklarına yayılabilir.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 listesi, Ocak 2021’de Milleyha, Hatay’da görüntülenerek bu tür olarak değerlendirilen bir kuş bildirir. Bu kayıt Türkiye’de düzenli üreme veya kışlama topluluğu kanıtlamaz. Eski geniş Cory’s Shearwater grubunun bütün Türkiye kayıtları da otomatik olarak Calonectris borealis’e yazılamaz.

Göç Yolculuğu

İspanya’nın Kanarya Adaları’nda 2007–2015 verilerini inceleyen 2019 araştırmasında, göç konumu belirlenebilen 59 kuşun 21’i en az bir kez ana kışlama bölgesini değiştirmiştir. Işığa dayalı konum hesabının yaklaşık 200 kilometrelik hata payı vardır; bunlar kesintisiz uçuş çizgileri veya Türkiye’deki kuşun rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca balık ve kalamar yer. 1996’da yayımlanan mide içeriği araştırması, 1977–1981’de Kanarya, Selvagens ve Azor adalarından alınmış 26 kuşu kapsar. Eski yayındaki Calonectris diomedea borealis adı bugünkü Atlantik türüyle eşleşir; bu örneklem Türkiye’deki besin oranlarını vermez.

Nasıl Avlanır?

Balık ve kalamarı yakalarken kanatlarıyla ilerleyerek dalabilir. İspanyol uzman hesabı daha az kabuklu tükettiğini, bazen yunus ve orkinoslarla birlikte beslendiğini de bildirir.

İlginç Bilgiler

## Besin Kalıntısı Dalış Derinliği Değildir 1977–1981 Atlantik adaları örneklerini değerlendiren 1996 makalesi, midede derin su kalamarı kalıntıları bildirir; bunların nasıl elde edildiğini tartışma olarak bırakır. Kalamarın yaşadığı derinlik, kuşun o derinliğe daldığını kanıtlamaz. ## Tüyler Beslenme Hakkında İpucu Verir İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki 2007–2015 araştırması toplam 74 erişkini kapsar; her analizde kullanılabilen kuş sayısı farklıdır. Tüylerdeki kimyasal işaretler, beslenme farklılıklarını değerlendirmeye yardım eder; yenilen her balığı tek tek saymaz veya tanımlamaz. ## Ada Kolonisinin Korunması Portekiz’in Selvagem Grande adasında, 1982–2020 döneminin kullanılabilir 33 yılında iki alandaki yuvalar izlenmiştir. Ev fareleri ve tavşanların uzaklaştırılmasından sonra, son sayımda canlı kalan yavru sayısının kayıtlı yuva yerlerine oranı artmıştır. Bütün yuva yerlerinde her yıl yumurta bulunmaz; iki memelinin ayrı etkileri de kesin ayrıştırılamamıştır. ## İlk Uçuşta Yapay Işık Riski İspanyol uzman derlemesi, yapay ışıkların ilk uçuşa çıkan gençleri şaşırtabildiğini bildirir; bu uyarı Türkiye’de koloni bulunduğunu kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...