kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek17-19 cm
dişi17-19 cm
Kanat Açıklığı
erkek26-29 cm
dişi26-29 cm
Ağırlığı
erkek29-40 g
dişi29-40 g

Tür Bilgisi

Türkçe Kızıl Başlı Örümcekkuşu
İngilizce Woodchat Shrike
Bilimsel Lanius senator
Takım Passeriformes
IUCN Durumu
NT • Tehdide Yakın

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Kızıl Başlı Örümcekkuşu (Lanius senator; Woodchat Shrike), iri başlı ve dolgun gövdeli bir ötücüdür. Erişkinde kızıl tepe ve ense, koyu göz maskesi ile geniş beyaz omuz alanları dikkat çeker. Bu keskin desen, açıkta bir dalın ucunda duran kuşu uzaktan seçmeyi kolaylaştırır. Genç kuş gri-kahverengi ve pullu göründüğünden, erişkinin renkli başı her bireyde aranmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Erkeğin alın ve göz çevresi siyahtır; kızıl-turuncu tepe alanı enseden sırtın üst bölümüne uzanır. Koyu sırtı iki yandan beyaz omuz tüyleri sınırlar. Alt taraf beyaz, yeni tüyde hafif krem tonludur. Gaga siyah ve ucu kancalı, göz siyaha yakın koyu kahverengidir. Omuz lekesi yalnız kanat açıldığında beliren bir işaret değildir; kanat kapalıyken de görülebilir.

Kuyruk siyah-beyazdır. Nicole Bouglouan’ın uzman hesabında ortadaki kuyruk tüylerinin uçları beyaz, en dıştakiler beyaz ağırlıklı olarak anlatılır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi genel olarak daha az siyah ve daha düşük karşıtlıklı görünür. Blasco-Zumeta ile Heinze’nin anahtarında sırt koyu gri, alın ve gözün arkasındaki koyu alan ise siyah, kahverengi ve açık tüylerin karışımı olarak anlatılır. Bu tüyler yüzü erkeğe göre daha açık gösterebilir. Ancak tek bir soluk tüyden eşey seçilmez; birkaç işaretin birlikte iyi görülmesi gerekir.

Genç kuş erişkinden oldukça farklıdır. Tepe, üst taraf ve alt taraftaki koyu çizgiler küçük pullara benzer; genel görünüş gri-kahverengidir. Açık omuz alanı korunur. Böyle bir kuşta erişkin erkeğin kızıl tepesinin henüz görülmemesi normaldir. Aynı teşhis anahtarı, gençlerin erkek veya dişi oluşunun tüy deseniyle güvenilir biçimde seçilemeyeceğini belirtir.

Bazı ikinci yıl kuşlarında kanattaki yeni koyu tüylerin yanında daha kahverengi gençlik tüyleri kalır. Özellikle uzun dış uçuş tüylerini dipten örten küçük tüylerin eskiliği, yakından yaş değerlendirmesinde yararlıdır. Erişkinde kanat tüyleri daha tekdüze siyahımsıdır.

Uçuşta Görünüm

Tünekler arasında çoğunlukla alçak ve doğrudan uçar, kanatlarını hızlı çırpar. Koyu üst taraf üzerinde açık omuzlar ve uzun dış kanat tüylerinin dibindeki beyaz leke seçilir. Uçuşta yalnız kızıl başı izlemek yerine, koyu zemin üzerindeki bu açık alanların yerleri de karşılaştırılır.

Beyaz kanat lekesinin genişliği bütün alt türlerde aynı değildir. 2022’de yayımlanan karşılaştırmalı çalışma, Balear Adaları, Korsika ve Sardinya’da üreyen badius alt türünde bu lekenin çok küçük olabildiğini veya bulunmayabildiğini açıklar. Türkiye’nin doğusuyla ilişkilendirilen niloticus ise genellikle daha geniş beyaz kanat lekesi ve kuyruk tabanında daha çok beyaz taşır. Bu yüzden lekenin büyüklüğünü bütün yayılış için tek değişmez anahtar saymak yanıltır.

Ses ve Davranış

Ötüş, ince sesler ve ıslıklardan pürüzlü notalara geçen, uzun ve karışık bir dizidir. Başka kuşların seslerini taklit edebilir. Kısa çağrıları ise sert ve kurudur, art arda duyulabilir. Taklitli ötüşte farklı seslerin duyulması, her sesin ayrı bir kuştan geldiğini göstermez; açıkta duran kuşu görerek sesle görünüşü eşleştirmek yararlıdır.

Nicole Bouglouan’ın hesabı, dişinin de ötebildiğini ve eşlerin birlikte ötüşünün duyulduğunu belirtir. Dolayısıyla öten her birey erkek sayılmaz. Aynı uzman derlemesinde üreme alanındaki çiftler bölgeci olarak tanımlanır.

Yuva küçük bir ağacın yan dalında kurulan sıkı bir çanaktır. Çiftin ördüğü sap ve kökleri örümcek ipeği bir arada tutabilir; iç döşemede kıl ve tüy bulunur. Jean François’nın uzman hesabında ortalama beş yumurta ve dişinin yürüttüğü yaklaşık 15 günlük kuluçka verilir. Erkek bu sırada dişiye besin taşır; yavruları iki yetişkin besler.

Cezayir’in kuzeydoğusundaki El-Kala Milli Parkında 1998–1999’da izlenen, yumurta sayısı belirlenebilen 35 yuvada 3–6 yumurta vardı. Aynı araştırmada kuluçka, son yumurtanın bırakılmasından başlayarak 15–17 gün sürdü. Bu süre ilk yumurtanın bırakıldığı günden sayılmadığı için, üremenin hangi aşamasının ölçüldüğü önemlidir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Sırtlı Örümcekkuşunun (Lanius collurio; Red-backed Shrike) erişkin erkeğinde tepe gri, sırt kestane kahverengidir. Yüzde siyah maske bulunur; alt tarafı özellikle yanlarda pembe-somon tonludur. Kızıl Başlı Örümcekkuşunun kızıl tepe–koyu sırt birleşimi bu türde yoktur. Dişisi ve genci kahverengi, alt tarafı pullu görünür; bu nedenle renkli erişkin erkeğin işaretleriyle gençler birbirinden ayrılamaz.

Kara Alınlı Örümcekkuşunun (Lanius minor; Lesser Grey Shrike, bazı kaynaklarda Lesser Gray Shrike) erişkininde tepe ve sırt gri, alın geniş bir siyah alanla kaplıdır. Alt tarafında pembemsi tonlar bulunabilir. Kızıl tepe taşımaz. Gençte alın henüz siyah değildir; koyu alanların yerini kahverengimsi tonlar, sırt ve yanlarda gri-kahverengi dalgalar alır. Bu yüzden siyah alnı olmayan genç bir kuş, sırf bu eksiklikle tür dışı bırakılmaz.

Maskeli Örümcekkuşu (Lanius nubicus; Masked Shrike), daha ince gövdeli, uzun kuyruklu ve küçük başlı görünür. Erişkin erkekte tepe ve sırt siyah, yüzün geniş bölümleri beyaz, yan gövde turuncudur. Dişinin üstü daha gri ve yanlarındaki turunculuk daha sönüktür. Gençleri Kızıl Başlı Örümcekkuşuna benzese de daha küçük gaga, ince yapı, güçlü pullanma ve beyazımsı alın birlikte karşılaştırılır.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Kızıl Başlı Örümcekkuşu saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Kestane tepe ve ense

Erişkin erkeğin sıcak kestane-kızıl tepesi siyah maskenin üstünden enseye iner.

02
Siyah maske ve sırt

Geniş siyah göz maskesi siyah sırt ve kanatlarla, beyaz boğaz-alt tarafla karşıtlık kurar.

03
Beyaz omuz ve kanat lekesi

Kapalı kanatta beyaz omuz şeridi ve büyük beyaz birincil lekesi aynı anda görülür.

Gözlem Noktaları

5.000 – 8.000 km
Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 66 Ağustos–Ekim & Mart–Mayıs

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Kızıl Başlı Örümcekkuşu

Woodchat Shrike
Lanius senator

Erişkin erkeğin sıcak kestane-kızıl tepesi siyah maskenin üstünden enseye iner.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...