Ak Kuyruksallayan

Hızlı Tanı

Ak Kuyruksallayan (Motacilla alba; İngilizce White Wagtail) ince gövdeli, uzun kuyruklu, siyah-beyaz-gri bir kuştur. Yerde yürür veya kısa koşular yapar; kuyruğunu yukarı aşağı oynatır. İnce koyu gaga, baş deseni ve beyaz kenarlı koyu kuyruk birlikte incelenir.

Kıta Avrupa’sındaki alba alt türünde üreme giysisinin sırtı gri; ense, boğaz ve tepenin arkası siyahtır, alın ve yüz yanları beyazdır. Britanya ve İrlanda’nın yarrellii erkeği ise siyah sırtlıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Alba görünümünde kuyruk ortası koyu, dış kenarları beyazdır. Koyu kanat açık kenarlı tüylerle desenlidir. Karın ve kuyruk altı beyaz, yanlar hafif gri olabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Alba alt türünün üreme erkeğinde baş ve boğaz siyahlığı daha keskindir. Dişide siyah daha donuk, gri sırta geçiş daha belirsiz olabilir. Bu ayrım her yaş ve alt türe uygulanmaz.

Alba alt türünde kış giysisinin boğazı beyazlaşabilir. Gençte baş deseni soluk, siyah alanlar daha gridir. Açık boğaz tek başına dişiyi göstermez.

Uçuşta Görünüm

Birkaç hızlı kanat vuruşuyla yükselip kanatlarını kapatarak alçalır; uçuşu dalgalıdır. Uzun kuyruk havada da belirgindir. Bu hareket yakın türlerde de görülebilir.

Ses ve Davranış

Konmuş veya uçan kuş kısa, iki heceli “tsii-vit” ya da “ti-pit” benzeri çağrılar verir. Daha uzun ötüşü akışkan cıvıltılardan oluşur; ses benzetmeleri yaklaşık tariflerdir.

Karıştırılabilecek Türler

Dağ Kuyruksallayanının (Motacilla cinerea; Grey Wagtail) gri sırtı, açık kaşı ve çok uzun kuyruğu vardır. Erişkinde alt taraf sarı olabilir; gençte karın beyazımsı, yalnız kuyruk altı sarıdır. Üreme erkeğinde siyah boğaz bulunur. Yalnız dere kıyısında görülmesi türü belirlemez.

Sarı Kuyruksallayanın (Motacilla flava; İngilizce Western Yellow Wagtail) üreme erkeği sarı alt taraflı, yeşilimsi sırtlıdır. Dişi ve kış kuşu daha soluk olabilir; güçlü sarılığın yokluğu türü elemez. Baş deseni alt türler arasında değişir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın büyük bölümünde ürer; İzlanda ve doğu Groenland’dan Alaska’nın kuzeybatısına uzanan toplulukları vardır. Batı Fas’ta ayrı alt tür bulunur. Kuzey göçmenleri Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya’da kışlayabilir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen yerleşik, geçit göçmeni ve kış ziyaretçisi kuşlar vardır. Adıyaman Nemrut Dağı–Atatürk Barajı çevresinin Ekim 2009–Eylül 2010 araştırmasında tür yerel olarak yerleşik sınıflandırılmıştır. Üreme kodu olası üreme düzeyindedir; doğrulanmış yumurtalı yuva sayısı değildir. Bu tek bölge, ülkedeki bütün bireylerin yıl boyu aynı yerde kaldığını göstermez.

BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye’de üremeyi bildirir; 2002–2012 nüfus tahmini ile ülkenin eğilim verileri yetersiz olarak sınıflandırılmıştır. Bu eski veriden güncel artış veya azalma sonucu çıkarılmaz.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS halkalama atlası kuzey ve doğu Avrupa’da üreyen kuşların güneye veya güneydoğuya, Orta Doğu ve Mısır’ın Nil havzasına ulaştığını gösterir. Orta ve batı Avrupa bağlantıları daha çok güneybatıya yönelir. Atlas, Orta Doğu ile Afrika’daki düşük halkalama çabasının o bölgelerde kışlayan kuşları eksik gösterebileceğini belirtir. Türkiye’de görülen işaretsiz bir bireyin doğduğu alan veya bütün yolculuğu bu genel bağlantılardan kesinleştirilemez.

Üreme Alanı

Park, bahçe, tarım alanı ve açık su kıyılarında ürer. Beslenebileceği açık zemin ile korunaklı yuva aralıklarını birlikte kullanır; yalnız akan dereye bağlı değildir.

Yuva Yeri

Kaya, kıyı veya yapı aralığında ot, dal ve kökçüklerden çanak yuva kurar; içini kıl, yün veya tüylerle döşer. Cornell tür derlemesinde 3–8 yumurta, 10–16 gün kuluçka ve 11–16 gün yuvada gelişme verilir. İki eşey de kuluçka ve beslemeye katılır. Bunlar Türkiye’deki bütün yuvaların sabit değerleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz açık zemin ve kısa ot üzerinde av arar. Gece ağaçlık veya sazlıkta toplanabilir; geceleme alanı üreme kolonisi anlamına gelmez.

Ne Yer?

Böcekler ve örümcekler temel besinleridir. Sinek, kınkanatlı, tırtıl ve yusufçuk larvası alır; ara sıra tohum ve küçük meyve de yer. Örümcekler böcek değildir.

Nasıl Avlanır?

Yürüyerek av toplar, kısa koşu veya uçuşla böceğe hamle yapar.

İlginç Bilgiler

Almanya’nın kuzeyindeki Husum çevresinde Ağustos–Eylül 2004 gözlemlerini ele alan, 2006 tarihli Randler araştırması kuyruk hareketini çevreyi tarama ve besin alma davranışlarıyla karşılaştırmıştır. Kuyruk sallama, çevreyi kontrol etme sıklığıyla artmış; beslenirken gagayla av alma sıklığıyla ters ilişki göstermiştir. Yazar, hareketin avcılara kuşun tetikte olduğunu gösterebileceğini önermiştir. Bu olası işlev, her kuyruk hareketinin kesin nedeni olarak kanıtlanmış değildir; gözlenen ilişki ile açıklama ayrı tutulur.

Kuzey Polonya’nın Vistula çevresinde 2005–2007 ve 2015–2018’de incelenen 198 genç alba kuşunun eşeyi genetik yöntemle belirlenip ölçüleri karşılaştırıldı. Erkekler ortalamada daha büyük olsa da ölçüler örtüştü. Kanat ve baş uzunluğunu birleştiren model, kendi örneklemindeki çapraz doğrulamada yaklaşık yüzde 88 doğru sınıflandırdı. Bu, her alt türe veya fotoğrafa uygulanacak kesin eşey anahtarı değildir; ölçülen katlanmış kanat uzunluğu kanat açıklığı da değildir.

Hırvatistan’ın kuzeybatısındaki 2006–2008 araştırmasında yalnız sezonun ilk yumurta takımları değerlendirilmiştir. İncelenen 46 yuvada 4–6 yumurta bulunmuş ve en sık sayı beş olmuştur. Sonraki yumurta takımları bu sonuçta yer almaz; bu nedenle sayı bütün yılın toplam yavru üretimi değildir. Aynı çalışmada yumurta büyüklüğü ile takımın yumurta sayısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmaması, başka yer ve yıllarda böyle bir ilişkinin hiç olamayacağını kanıtlamaz.