Uzun kuyruk
Koyu merkez ve beyaz dış tüyleri birlikte ara.
Ak Kuyruksallayan
Motacilla alba • White Wagtail
Erkek tüneme
Biyolojik Bilgiler
Boyu
erkek18 cm
dişi18 cm
Kanat Açıklığı
erkek31 cm
dişi31 cm
Ağırlığı
erkek22,9 g
dişi22,9 g
Tür Bilgisi
Türkçe İsim
Ak Kuyruksallayan
İngilizce İsim
White Wagtail
Bilimsel İsim
Motacilla alba
Takım
Passeriformes
IUCN Durumu
LC
• Asgari Kaygı
Morfolojik Özellikler ve Görünüm
Hızlı Tanı
Ak Kuyruksallayan ince gövdeli, uzun kuyruklu, siyah-beyaz-gri bir kuştur. Yerde yürüyüp kısa koşular yaparken kuyruğunu sık sık yukarı aşağı oynatır. Ancak kuyruk sallamak tek başına tür kanıtı değildir. Kuyruğun koyu orta tüyleriyle beyaz dış tüylerini, ince koyu gagayı ve başın desenini birlikte görün. Üreme ve kış giysisi farklıdır; genç kuş daha soluk görünür. Beyaz boğazlı bir kuşu yalnız bu nedenle dişi saymayın.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövdesi ince, bacakları koyu, kuyruğu bedenine göre uzundur. Türkiye’de sık görülen açık gri sırtlı görünümde yüzün beyaz alanları, siyah tepe ve boğazla karşıtlık kurar. Fakat türün coğrafi alt türleri arasında baş ve sırt deseni değişir. Bir yabancı fotoğraftaki çok koyu sırtı ya da başka baş çizgisini Türkiye’deki bütün bireylerden beklemek yanlış olur. Türü tek bir tüy alanına indirgemeyin; bütün baş, sırt, alt taraf ve kuyruk birlikte değerlendirilmelidir.
Kuyruğun merkezi koyu, dış tüyleri beyazdır. Kuş dönerken veya kısa bir uçuş yaparken beyaz yanlar belirginleşir; kuyruk bütünüyle beyaz değildir. Uzaktan beyaz kuyruk izlenimi veren bir görüntüde orta tüyleri ayrı arayın. Kanat üstündeki siyah ve beyaz alanlar tüylerin aşınmasıyla farklı görünebilir. Kuşun yerde yürümesi, böcek peşinde koşması ve arada kuyruğunu oynatması yardımcı davranışlardır; başka kuyruksallayanlar da hareketli olduğu için tek başına teşhis sağlamaz.
Suyun kenarı, açık tarla, kıyı yolu, yerleşim içi veya kısa otlu açıklıkta görülebilir. Bulunduğu ortam türü otomatik olarak belirlemez. Kuş gözlemcinin yanından hızla kalktıysa kanat ya da baş rengini tahmin etmeyin; konacağı yeri bekleyip iyi açıdan tekrar görün. Bulut, ıslak tüy ve fotoğrafın pozlaması gri sırtı daha koyu gösterebilir.
Biyometri panelinde 18 cm boy uzman yabancı tür sayfasının verdiği ortak değerdir. Kanat açıklığında Oiseaux.net’in doğrudan yayımladığı 31 cm ortak tür değeri kullanılır; başka kaynaklar 25–30 cm aralığı verir. Bu kaynak farkı kuşların ve ölçüm bağlamlarının değişkenliğini gösterir, yeni bir ortalama hesaplama izni vermez. BTO’nun 22,9 g canlı erişkin ortalaması erkek ve dişi için ayrı değil, Pied/White Wagtail grubundaki büyük Britanya örneklemi içindir. Panelde bu bağlam belirtilmeden Türkiye bireylerinin tartılmış ortalaması gibi yorumlanmamalıdır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Üreme dönemindeki erişkin erkekte siyah tepe, ense ve boğaz çoğu zaman keskin sınırlıdır. Erişkin dişi daha yumuşak karşıtlık gösterebilir. Ancak baş deseninde mevsim, tüy aşınması ve alt tür farkı önemlidir; tek bir siyah alanın genişliğiyle kuşun eşeyi kesin söylenmez. Levhaların farklı yönden çizilmesi de eşey özelliği değildir. İki kuşu karşılaştırırken benzer ışık ve aynı mevsim giysisi aranmalıdır.
Kış giysisinde boğazın açıklaşması ve siyahlığın daha küçük bir göğüs lekesi halinde kalması mümkündür. Genç kuşun baş deseni daha soluk ve az keskin olabilir. Beyaz boğaz hem gençte hem kıştaki erişkinde görülebileceğinden otomatik dişi etiketi verilemez. Yaş, mevsim ve görülen alt tür notu birlikte değerlendirilmelidir. Tek fotoğrafta başın bir bölümü gölgede kaldıysa eşeyi belirsiz kaydetmek daha dürüsttür.
Yuva, taş aralığı, duvar oyuğu, köprü altı veya bina çıkıntısı gibi üstü korunaklı bir yere kurulabilir. Ot ve ince bitkisel malzemeyle örülen çanağın içi kıl ya da tüy gibi yumuşak parçalarla döşenebilir. Çoğunlukla 4–6 yumurta bildirilir; kuluçka yaklaşık 12–14 gün sürer. Kuluçkayı çoğu zaman dişi yürütür, erkek de yardım edebilir. Yavrular yaklaşık iki haftada yuvadan ayrılır; bu hemen tam bağımsız oldukları anlamına gelmez. Köprü veya bina altındaki yuvayı fotoğraf için açmayın; besin taşıyan ebeveynin geçiş yolunu engellemeyin.
Uçuşta Görünüm
Üstten görülen kısa uçuşta gri sırt ve kanat üstü ile uzun kuyruğun koyu ortası ve beyaz dış tüyleri birlikte seçilebilir. Bu desen tek başına Ak Kuyruksallayanı bütün yakınlarından ayırmaz; kuş konunca baş ve alt tarafı da inceleyin. Alttan açı, sırt rengini değerlendirmek için uygun değildir. Fotoğrafın açısını kaydetmeden “gri sırt görüldü” ya da “görülmedi” diye hüküm vermeyin.
Uçuşu dalgalı olabilir ve keskin bir çağrı duyulabilir. Güneş karşısında açık kuyruk kenarları parlayarak olduğundan geniş görünebilir. Kuşun kuyruğunu yaydığı bir anı, kuyruk tüylerinin kalıcı düzeniyle karıştırmayın. Tek karanlık silüet karesi yerine yerdeki görünümü ve mümkünse doğal sesini de belgeleyin. Kuşu yalnız daha iyi uçuş fotoğrafı almak için havalandırmayın.
Ses ve Davranış
Özellikle uçuş sırasında keskin, kısa çağrılar duyulur; ötüş daha uzun ve değişken cıvıltılı diziler içerebilir. Sesi yazıyla anlatan heceler yaklaşık benzetmelerdir. Benzer kuyruksallayanların çağrılarıyla karşılaştırırken mümkünse doğal kayıt ve aynı anda görülen bireyin görüntüsü kullanılmalıdır. Yakındaki başka bir kuşun çağrısını fotoğraftaki bireye bağlamayın.
Yerde yürür, hızla birkaç adım koşar ve küçük omurgasızları toplar. Kuyruğunu oynatması sık görülse de her an sürmez. Kışın toplu geceleme görülebilir; bir topluluğu yakından fotoğraflamak için uçurmak uygun değildir. Bir yerde kuş sayısının artması mutlaka o noktada ürediği anlamına gelmez. Göç veya yerel hareketi yorumlamak için tek kayıt yerine uygun tarih ve yer bilgileri gerekir.
Karıştırılabilecek Türler
Dağ Kuyruksallayanı çok uzun kuyruğu ve hareketli davranışıyla benzer olabilir. Alt taraftaki sarı alanlar, baş deseni ve vücut oranları birlikte incelenmelidir; akan su yakınında görülmesi tek başına Dağ Kuyruksallayanı kanıtı değildir. Sarı Kuyruksallayanın üreme erkeğinde sarı alt taraf daha belirgin olur, fakat dişi ve genç daha soluk olabilir. Sırf kuvvetli sarı görünmüyor diye onları elemek güvenli değildir.
Ak Kuyruksallayanın kendi genç ve kış görünümleri de üreme erkeğinden farklıdır. Daha açık boğazlı kuşu başka türe ya da otomatik olarak dişiye ayırmayın. Uygun ışıkta baş, kanat, alt taraf ve koyu merkezli uzun kuyruk birlikte görülmeden kesin kayıt yapmayın. Alt türler arasında tüy deseni değiştiği için bir çizimdeki renk sınırı bütün bireyler için değişmez bir şablon değildir.
Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Ak Kuyruksallayan saha rehberi
Türkiye
Türkiye'de Gözlem Rehberi
3 saniyede ilk kontrol
Tek işaretle karar vermeÜç işareti birlikte ara
Siyah, beyaz ve gri
Baş deseni yaş ve mevsimle değişir.
Yerde yürüme ve koşu
Kuyruk hareketi destekleyicidir, tek başına tanı değildir.
Erkek–dişi karşılaştırSürgüyü çek
Üremede erkek çoğu kez daha keskin siyah baş ve boğaz gösterir; dişi daha az kontrastlı olabilir. Açık boğaz kış görünüşünde ve gençte de görülebilir. Mevcut levhaların farklı yön ve pozları eşey özelliği değildir.
Uzun kuyruğun beyaz yanlarını görUçuş ipucu
Üstten / sırt tarafıÜstten sırtı ve kanat üstünü izlerken uzun kuyruğun koyu ortası ile beyaz dış tüylerini birlikte kontrol et. Kuyruk bütünüyle beyaz değildir.
Tek başına yeterli değildir. Beyaz kuyruk yanları başka kuyruksallayanlarda da vardır; baş, alt taraf, oran ve doğal çağrıyı birlikte değerlendir.
Bu ay
Türkiye’de bugün nerede aranır?
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Donmayan açık kıyılar ve geceleme çevrelerini uzaktan izle.
Şubat
Kışın açık boğaz görünüşünü dişiyle karıştırma.
Mart
Yeni gelen kuşların hepsini yerel çift sayma.
Nisan
Yuva girişi olabilecek çatlaklara yaklaşma.
Mayıs
Gagada besin varsa kuşu yuvaya kadar takip etme.
Haziran
Yeni uçan yavrunun erişkin bakımına ihtiyacı sürebilir.
Temmuz
Gençlerin daha soluk baş desenini dikkate al.
Ağustos
Aynı topluluğun tekrar hareketlerini yeniden sayma.
Eylül
Dalgalı doğal uçuşta çağrıyı dinle.
Ekim
Uzun kuyruğun beyaz dış tüylerini kontrol et.
Kasım
Yerel soğuk ve kar kuşların dağılımını değiştirebilir.
Aralık
Geceleme topluluğunu fotoğraf için havalandırma.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Kısa ot ve açık zemin
Yerde yürüyen kuşu ve kısa av koşularını izle.
Su kıyısı
Dereyle sınırlı değil; göl ve kıyı kenarlarını da tara.
Köy ve kent çevresi
Avlu, park ve yapı çevresinde böcek arayabilir.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Dağ Kuyruksallayanı
Motacilla cinerea- Alt taraf
- Dağ Kuyruksallayanı’nda özellikle karın altı ve kuyruk altındaki sarıyı kontrol et.
- Oran ve ortam
- Çok uzun kuyruğu ve akan su ilişkisi destekleyici; ortam tek başına tanı değil.
Sarı Kuyruksallayan
Motacilla flava- Renk
- Üreme erkeğinde sarı alt taraf ve yeşilimsi sırt; Ak’ta temel siyah-beyaz-gri birlikteliği.
- Soluk kuş
- Dişi ve genç Sarılar daha soluk olabilir; yalnız sarılık yok diye eleme.
Ak Kuyruksallayan — genç / kış
Motacilla alba- Baş ve boğaz
- Daha açık ve az kontrastlı olabilir.
- Eşey
- Beyaz boğaz tek başına dişi anlamına gelmez.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1YuvaÜstü korunaklı oyuk, duvar aralığı veya köprü/bina çıkıntısında çanak yuva.
- 2YumurtaGenellikle 4–6.
- 3KuluçkaYaklaşık 12–14 gün; çoğunlukla dişi, erkek yardım edebilir.
- 4YavruYaklaşık iki haftada yuvadan ayrılma; sonra da bir süre beslenme.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Ornitolojik Saha Teşhis Levhası ve Ayırt Edici Özellikler
Türü beş standart görünümde sunan temiz ve bilimsel saha levhaları.
Türleri Kıyasla
Saha Teşhis Standardı
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Ak Kuyruksallayan ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Kuyruksallayangiller (Motacillidae) — 13 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
