kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Büyük Kara Sırtlı Martı (Larus marinus)
VS
Seçildi Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus)
Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Dev ölçek, siyah sırt, pembe bacak, ağır gaga ve iri beyaz kanat aynaları.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Kara Sırtlı Martı çok iri bir martıdır. Erişkinde beyaz baş ve gövde, siyaha yakın sırt, pembe perdeli ayaklar ve alt yanında kırmızı lekesi bulunan güçlü sarı gaga birlikte aranır. Genç kuşun gövdesi ise kahverengi ve beyazla yoğun biçimde desenlidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kalın gövdeli ve güçlü gagalıdır; konduğunda hafif kambur durabilir. Uçuşu ağır görünür. Uzaklıktan kaynaklanan boy yanılsamasına karşı yalnız büyüklüğü değil, gövdenin dolgunluğunu ve gaganın kalınlığını da değerlendirmek gerekir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkekle dişinin tüy deseni benzerdir; erkek genellikle daha hacimli görünür. Kış erişkininin başıyla boynunda hafif gri-kahverengi çizgiler belirebilir. Bu mevsimsel çizgiler eşey işareti değildir.

İlk kışta sırt ve kanatlar gri-kahverengi, sarımsı kahverengi ve beyazla damalıdır; boyunla göğüs çizgilidir. Sağrı açık, kuyruk uç bandı siyahtır. Gençlerin koyu gagası ilk kışta iki renkli görünebilir; uçuş tüyleri siyahımsıdır. Erişkinin koyu sırtına geçiş yaklaşık dört yıla yayılır; ara yaştaki tüyler tek bir siyah işaretle yaşlandırılmaz.

Uçuşta Görünüm

Geniş kanatların arka kenarında belirgin beyaz bir şerit, dıştaki koyu uçuş tüylerinin uçlarında iri beyaz alanlar vardır. İri baş, kalın boyun ve gaga uçuşta da seçilir. Kanat çırpışı güçlüdür; deniz üstünde alçaktan süzülebilir.

Ses ve Davranış

Kalın ve boğuk çağrıları, iri yapısıyla birlikte değerlendirilir. “Haô-haô” gibi duyulan sesler çıkarabilir; yazılı heceyi kesin tanı anahtarı saymamak gerekir. Tek başına veya küçük kolonilerde ürer, yuva çevresini savunur.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Sırtlı Martı Larus fuscus daha ince yapılı ve daha narin gagalıdır; erişkininin bacakları genellikle sarıdır. Onun da bazı alt türleri siyaha yakın sırtlıdır. Genç Kara Sırtlıların bacakları pembe olabildiğinden, pembe bacağı her yaşta tek başına tür kanıtı saymayın.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kıyı adaları ve kumullarda, bitkilerle örtülü yerlerde yuva kurabilir. Kaya çıkıntıları ve bazı yerlerde çatılar da kullanılır. Bunlar Türkiye’de düzenli ürediğinin kanıtı olarak sunulmaz.

Yuva Yeri

Yerdeki çanak bitki parçaları ve tüylerle döşenir; kaya veya bitki siperine yakın olabilir. İnsan artığı ip ve plastik de taşınabildiğinden kıyıda çöp bırakılmamalıdır. Britanya kuşları için hazırlanan BTO uzman derlemesi tipik iki–üç yumurta, iki eşin paylaştığı 27–28 günlük kuluçka ve 50–55 günlük uçuşa gelişim süresi verir. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında kuluçka 30–32 gündür. İki derlemedeki farkın nedeni burada doğrulanamadığı için bunlar tek bir 27–32 günlük aralıkmış gibi birleştirilmez; Türkiye’de ölçülmüş süreler olarak da sunulmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Açık deniz, haliç ve kıyıda beslenebilir; büyük iç sularla tarlalarda da görülebilir. Dinlenen kuşun bulunduğu kıyı parçası, yuva alanıyla aynı yer olmak zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Kuzey Atlantik çevresinin türüdür. AviList v2025b, üreme alanını güney Grönland ve İzlanda’dan Svalbard ile Baltık ülkelerine, Kuzey Amerika’da kuzeydoğu Kanada’dan Büyük Göller ve New Jersey kıyılarına uzanan alanlar olarak verir. Kışın güneybatı Avrupa ve Florida kıyılarına ulaşır. Larus marinus bu listede alt türlere ayrılmaz.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’nin 2007–2011 kayıtlarını değerlendiren, 2014’te yayımlanan İngilizce kuş raporu türü rastlantısal konuk veya seyrek kış ziyaretçisi olarak tanımlar. İstanbul, Filyos ve Kızılırmak çevresinden kayıtlar verir; bu dönemdeki kayıtların çoğunun aynı uzun süre kalan bireye ait olabileceğini belirtir. Bu tarihli değerlendirme, 2026 için ülke çapında sayım yerine geçmez.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlasında Britanya ve İrlanda kuşlarının bir bölümü yerleşik veya kısa mesafede hareketli, kuzey Avrupa toplulukları ise daha göçmen görünür. Norveç ve kuzey Finlandiya kuşlarının Danimarka, doğu Britanya ve kuzey Fransa’yla kış bağlantıları vardır. Bu Avrupa halkalama örüntüsü, Türkiye’deki her kuşa aynı kökeni veya yolu atamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık, yengeç, midye ve denizkestanesi gibi avlar alır; leş ve atıklardan da yararlanır. Başka kuşların yumurtalarını, yavrularını ve bazen erişkinlerini yiyebilir. Kuzey Amerika hesabındaki bu geniş besin listesi, her bireyin aynı avı seçtiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Kıyıda veya su yüzeyine yakın avlanır. Bazı kabuklu avları sert zemine bırakarak kırar; başka kuşların yakaladığı besini de çalabilir. Bu davranışları görmek için martıları yemlemek veya öteki kuşların yuvalarını açığa çıkarmak gerekmez.

İlginç Bilgiler

## Çiftler Arasında Besin Farkı Galler’in Skokholm Adası’nda 7 Mayıs–9 Temmuz 2017’de 26 üreyen çiftin yuvaları çevresinden 1.035 kusuntu topağı toplandı. Bunlar kuşun geri çıkardığı, tüy ve kemik gibi sindirilemeyen parçaları içeren küçük yığınlardır. 2019’da yayımlanan çalışma, farklı av gruplarını kullanan çiftlerin yanında belirli avlara daha çok yönelen çiftler de buldu. Sert kalıntılara dayanan bu yöntem bütün avları eşit temsil etmeyebilir; topaklardaki kuş veya memeli payı, doğrudan yenilen etin ağırlığı demek değildir. Aynı adadaki çiftler bile tek bir beslenme kalıbına sığmaz. ## Her Konum Av Yakalama Değildir Kanada’nın Newfoundland kıyısındaki North Cabot Adası’nda 2018’de sekiz erişkine GPS kaydedicisi takıldı. 2021’de yayımlanan çalışmada, balık bolluğunun değiştiği dönemlerde karşılaştırılabilen kuşlar farklı tepkiler verdi: bazıları alan kullanımını değiştirirken bazıları benzer düzeni sürdürdü. Örneklem küçüktü ve çoğu yuvasını kaybetmiş erkekti. Konumlar 15 dakikada bir alındığından yavaş hareketli bir nokta beslenme kadar dinlenmeyi de gösterebiliyordu; haritadaki her nokta doğrudan av yakalama kanıtı değildi. ## Uzun Yaşam Kaydı BTO’nun Britanya halkalama hesabında 2015’te belirlenen en uzun kayıt 26 yıl, 8 ay ve 8 gündür. Bu, ortalama ömür değildir; halkalı bir bireyin ulaşabildiği yaşı gösterir. Yavruların çoğunun bu yaşa ulaştığı veya her erişkinin bu kadar yaşayacağı sonucu çıkarılamaz.

Kuzey Gümüş Martısı

Larus argentatus

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Pembe bacak, açık gri sırt, siyah-beyaz kanat ucu ve kışın çizgili baş birlikte değerlendirilir; tek işaret kesin değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kuzey Gümüş Martısı, Larus argentatus, iri ve güçlü yapılı bir martıdır. Erişkinin sırtı açık gri, başı ve alt tarafı beyazdır. Siyah kanat uçlarının içinde beyaz lekeler bulunur. Pembe bacaklar ve sarı gaganın altındaki kırmızı benek dikkat çeker; ancak benzer iri martılarla ayrım için bunlar birlikte değerlendirilmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Batı Avrupa’daki argenteus alt türünün başı yuvarlağa yakın, bacakları görece kısadır. Kuzeydeki argentatus daha iri, güçlü gagalı ve daha koyu sırtlı olabilir. Erişkinde göz açık sarı, çevresi turuncu olabilir; kışın başta küçük kahverengi lekeler gelişir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkekle dişi benzer renklidir; erkek genellikle daha iridir. İlk yıl kuşları kahverengi beneklidir. Batılı argenteus gençlerinin koyu kanat tüylerindeki açık, dalgalı kenarlar belirgindir. Sonraki tüy değişimleriyle erişkin görünüşü gelişir; yalnız boyuta bakarak eşey veya yaş kesinleştirilmez.

Uçuşta Görünüm

Açık kanatta siyah uç ile beyaz lekelerin dağılımı daha iyi seçilir. Genç argenteus kuşunda kanadın dış bölümünün içte kalan uzun tüyleri çevrelerinden daha açıktır ve açık bir “pencere” görünümü oluşturur. Gümüş Martının gençlerinde bu pencere aynı belirginlikte değildir. Fotoğrafta tüylerin üst yüzünün görüldüğünden emin olunmalıdır.

Ses ve Davranış

İlkbaharda kolonilerde özellikle seslidir. İri martıların benzer çağrıları, tek başına türü güvenle ayırmaya yetmez.

Yuva ve yavrusunu güçlü biçimde savunur. Alarm vererek yaklaşan erişkinin peşinden gidilmemeli, ona alan bırakılmalıdır. Bu davranış yıl boyunca insanlara saldırganlık olarak yorumlanmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Sitede Gümüş Martı adıyla yer alan Yellow-legged Gull (Larus michahellis), en önemli benzerlerindendir. Erişkininin bacakları özellikle üreme döneminde parlak sarı, gagası daha yüksek ve güçlüdür. Ana karadaki michahellis alt türünün sırtı, batılı argenteus Kuzey Gümüş Martısından daha koyudur. Genç kuşlarda erişkinin bacak rengi kuralı uygulanamaz.

Hazar Martısı (Caspian Gull, Larus cachinnans) daha uzun bacaklı, küçük başlı ve uzun boyunlu görünür. Alnı daha yatık, gagasının kenarları daha paralel ve alt gagasındaki köşe daha az belirgindir. Göz uzaktan koyu görünebilse de yakından daha açık olabilir. Bu ayrım, yalnız göz rengine değil baş-gaga oranlarına ve duruşa dayanmalıdır.

Kutup Martısının (Glaucous Gull, Larus hyperboreus) erişkin kanadında siyah uç bulunmaz. Genel görünüşü çok soluktur ve gagası güçlüdür. Kahverengi genç bir Kuzey Gümüş Martısı ile soluk genç Kutup Martısını karşılaştırırken erişkinlere ait renk ölçütleri tek başına kullanılmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme ortamları kıyı adaları, kayalık yamaçlar, kumullar ve çakıllı kıyılardır. Bazı koloniler binalarda da kurulur.

Yuva Yeri

Yuva, çoğu kez kaya veya otların koruduğu sığ bir çukura yerleştirilen çanaktır. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 3 yumurta, 28–30 günlük kuluçka ve 35–40 günde uçabilecek duruma gelme bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Oiseaux.net farklı bir derlemede ilk uçuş için 45–50 gün verir; bu nedenle bütün yavruların aynı gün uçacağı düşünülmemelidir. Yuva çevresindeki yavrulara ve savunma yapan erişkinlere yaklaşılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’da kıyı dışında büyük göller, barajlar, tarlalar ve atık alanlarında da görülebilir. Özellikle kışın bu alanlara gelen kuşun, beslendiği veya dinlendiği yerde yuvaladığı sonucu çıkarılmaz. Üreme kolonisi ile günlük beslenme alanı farklı yerlerde olabilir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı kuzey ve batı Avrupa’dadır. Argenteus alt türü İzlanda, Faroe ve Britanya adalarından batı Almanya’ya; argentatus ise İskandinavya’dan Rusya’nın kuzeybatısındaki Kola Yarımadası’na uzanır. AviList v2025b bu iki alt türü Kuzey Gümüş Martısında birleştirir. Amerika ve Doğu Asya’nın benzer martıları bu yayılışın içine katılmaz.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Türkiye’den bildirilen ilk iki Kuzey Gümüş Martısı kaydını Şubat 2014’e tarihler. Bunlar Türkiye’yi türün olağan üreme alanı veya düzenli göç güzergâhı olarak göstermeye yetmez. Listedeki tarihsel ilk kayıt bilgisi, günümüzde ülkede toplam yalnız iki kayıt bulunduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Hareketleri bölgeye göre değişir. EURING/CMS’nin Avrupa halkalama atlasında kuzey ve doğu Avrupa kuşları, batıdakilerden daha uzun yolculuklar yapar; çoğu güneybatıya veya batıya yönelerek Baltık ve Wadden denizleri çevresine ulaşır. Batı kuşları yerleşik kalabilir ya da daha kısa hareketler yapabilir. Gençler daha geniş dağılabilir. Atlas, eski geniş “Herring Gull” kayıtlarının Gümüş Martı ve Hazar Martısını da içerebileceğini özellikle belirtir; eski bir halka kaydı bu nedenle otomatik olarak bugünkü türe çevrilemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

BTO’nun Britanya tür hesabı, doğal deniz omurgalıları ve omurgasızlarını beslenmenin önemli parçaları olarak anlatır; kıyı yengeçlerini özellikle sayar. Balık, böcek, leş ve insan kaynaklı yiyecek artıklarından da yararlanabilir. Bu çeşitli menü, her bireyin her yerde aynı besini veya aynı oranları tükettiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

RSPB’nin Britanya rehberinde, ayaklarıyla zemine vurarak solucanların yüzeye çıkmasını sağladığı anlatılır. Böyle bir davranışı kaydetmek, yalnız kuşun bulunduğu tarlaya bakarak ne yediğini tahmin etmekten daha bilgilendiricidir. Kuşun hangi avı aldığını görmek için ona yiyecek atılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Eski araştırmalarda aynı ad farklı kuşu anlatabilir Eski “Herring Gull” adı bugünkünden daha geniş anlamda kullanılmış olabilir. AviList v2025b, Larus argentatus, L. smithsonianus, L. vegae ve L. mongolicus türlerini ayrı tanır. Bu nedenle Amerika’da eski Larus argentatus adıyla yapılan bir araştırma, ad aynı diye Avrupa’daki Kuzey Gümüş Martısına aktarılmaz. Araştırmadaki kuşun coğrafyası ve kullanılan sınıflandırma birlikte kontrol edilmelidir. ## GPS konumu yenen besinle aynı veri değildir İngiltere’nin Cumbria bölgesindeki South Walney kolonisinde 2014–2016 üreme dönemlerinde GPS ile izlenen kuşlar, kentteki yiyeceklere bağımlı bir martı görüntüsüne uymadı. 2021 makalesinin BTO’da yayımlanan özgün özetinde, yaşam alanı seçimi 21 kuş üzerinden modellenir. Koloni dışındaki konumların yüzde 75’i gelgit kuşağı ve kıyı çevresindeydi; midye yatakları özellikle seçiliyordu. Bu, besinin yüzde 75’inin midye olduğunu gösteren mide analizi değildir. Sonuç o kolonideki izlenen kuşlara aittir; bütün kent veya Türkiye martılarına genellenmez. ## Çatı yuvalarını saymak güçtür İngiltere için hazırlanan 2021 JNCC raporu, doğal alanlardaki yuvalarla çatılardakilerin aynı sayım güçlüğünü taşımadığını gösterir. Raporda 1998–2002 ile 2015–2020 dönemleri karşılaştırıldığında, doğal alanlarda yuvalayan Kuzey Gümüş Martısı nüfusunda yüzde 38 azalma hesaplandı. Buna karşılık çatı yuvaları yerden kolay görülmediği için düzeltme modelleri gerekti; iki yöntem farklı ve geniş belirsizlikli tahminler verdi. Araştırmacılar bu verilerle bütün İngiltere nüfusunun arttığını güvenle söylemedi. Bu tarihsel ve İngiltere’ye özgü sonuç, bir şehirde çok martı görmenin toplam nüfusun arttığını kanıtlamadığını anlatır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...