Hızlı Tanı

Kuzey Gümüş Martısı, iri gövdeli ve geniş kanatlı bir martıdır. Erişkinin başı ve alt tarafı beyaz, sırtı açık inci grisi, kanat uçları siyah ve bu siyah alanın içinde beyaz uçlar ile beyaz “ayna” lekeleri bulunur. Gaga sarıdır; alt gaganın köşesine yakın kırmızı bir benek taşır. Bacaklar çoğunlukla et pembesidir. Üreme dışı dönemde baş ve boyunda gri-kahverengi ince çizgiler belirir. Bu işaretlerin hiçbiri tek başına yeterli değildir; sırt tonu, bacak rengi, baş-gaga oranı, kanat ucu deseni, yaş ve mevsim birlikte okunur.

Türkiye’de en sık karışacağı türler Sarı Bacaklı Martı ve Hazar Martısıdır. Çok değişken iri martılarda yalnız “pembe bacak gördüm” ya da “sırtı açıktı” demek güvenilir teşhis sağlamaz. Açık kanadın üst ve alt yüzünü, ayakları, yandan baş profilini ve kuyruk desenini aynı bireyde belgelemek gerekir. Melezleşme ve bölgesel değişkenlik de olası olduğundan, bütün özellikleri uyuşmayan kuşlara kesin ad verilmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde derin göğüslü, sırtı uzun ve karınlı görünür. Baş çoğu bireyde dolgun ve yuvarlağa yakın, alın orta eğimli, boyun kalındır. Gaga güçlüdür; ancak iri erkeklerde daha kalın, küçük dişilerde daha ince görünebilir. Erişkinin gözü genellikle açık sarı, göz çevresindeki çıplak halka sarımsı ya da turuncumsudur. Üreme giysisinde baş temiz beyazlaşır; kışın baş, ense ve boyun yanlarında yoğunluğu bireyden bireye değişen koyu çizgiler gelişir.

Sırt ve kapalı kanadın büyük bölümü açık gridir. Dış el telekleri siyah bir uç alanı oluşturur; telek uçlarındaki beyaz benekler ve dış teleklerdeki daha iri beyaz aynalar bu alanı böler. Kuyruk erişkinde beyazdır. Bacak rengi çoğunlukla donuk et pembesi olsa da ışık, ıslaklık ve yerel değişkenlik algıyı etkileyebilir. Bazı kuzeydoğu bireylerinde sarımsı ton görülebileceği için bacak rengi tek işaret olarak kullanılmaz.

Yaş, iri martı teşhisinin temelidir. Birinci takvim yılı kuşu yoğun kahverengi benekli, koyu gözlü ve koyu gagalıdır; kuyruk ucunda koyu bant vardır. Sonraki yıllarda sırtta gri tüyler artar, baş ve alt taraf açılır, gaga ile göz rengi değişir ve kanat ucu giderek erişkin desenine yaklaşır. Tam erişkin görünüşüne birkaç tüy değişimi sonunda ulaşılır. Fotoğraftaki kahverengi bir kuşu yalnız boyutla bu türe atamak güvenli değildir.

Biyolojik bilgiler panelindeki 55–67 santimetre boy, 130–150 santimetre kanat açıklığı ve 690–1.440 gram ağırlık The Wildlife Trusts tarafından doğrudan yayımlanan tür aralıklarıdır. Kaynak bu değerleri eşeylere ayrı vermediğinden aynı aralıklar erkek ve dişi kutularında ortak tür değeri olarak gösterilir; aralık uçları eşeylere paylaştırılmaz ve orta nokta uydurulmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenine sahiptir. Erkekler ortalamada daha iri, daha ağır başlı ve daha kalın gagalıdır; fakat ölçüsüz tek birey yalnız görünüşten güvenle eşeylendirilemez. Bir çift yan yana durduğunda fark sezilebilir, ancak yaş, duruş ve fotoğraf açısı aynı ölçüde etkili olabilir. Renk üzerinden erkek-dişi ayrımı yapılmaz.

Genç kuşlar erişkinlerden bütünüyle farklıdır. İlk tüylerinde baş, gövde ve kanatlar kahverengi-krem beneklidir; gaga koyu, göz koyu, kuyruk beyazımsı zemin üzerinde koyu uç bantlıdır. İkinci yaşta sırtta açık gri erişkin tipi tüyler görünmeye başlar, fakat kanat ve kuyrukta kahverengi gençlik izleri sürer. Üçüncü yaş kuşları erişkine yaklaşır; gagada koyu işaretler ve kanatta kahverengi telekler kalabilir. Aşınma, tüy değişiminin zamanı ve alt tür farkı görünüşü değiştirir.

Yuva doğal kıyılarda ada, kayalık çıkıntı, uçurum sekisi, kumul veya kısa bitkili zeminde; yerleşimlerde ise düz çatı ve yapı çıkıntılarında kurulabilir. İki eş sığ bir çukuru ot, yosun, deniz yosunu ve küçük dallarla döşer. BTO verileri tipik üç, genel olarak 2–4 yumurta bildirir. Kuluçkaya iki eş katılır; yayımlanmış hesaplarda yaklaşık 28–30 gün sürer. Tüylü yavrular yuvadan çevreye yürüyebilir ve yaklaşık 35–40 günde uçmaya başlar. Çatı ya da uçurum kolonisine yaklaşılmaz; alarm veren erişkinin hattı izlenmez, yavru sırf yerde görüldüğü için alınmaz ve yuva konumu yaygınlaştırılmaz.

Uçuşta Görünüm

Erişkin üstten görüldüğünde açık gri kanatların dış kısmı siyah bir kama ile biter. Siyah alan içindeki beyaz telek uçları ve aynalar özellikle iyi ışıkta seçilir. Alttan kanat büyük ölçüde açık renkli, dış uç ise siyah-beyaz desenlidir. Kuyruk beyaz ve görece kısa görünür. Geniş kanatlar düzenli güçlü vuruşlarla çalışır; kuş rüzgârda uzun süre süzülebilir.

Genç kuşun uçuş görünüşü daha koyudur: üst kanatta kahverengi damalı desen, iç kanatta daha açık bir alan ve kuyruk ucunda belirgin koyu bant görülür. Bu desen diğer genç iri martılarla büyük ölçüde örtüşür. Yaş belirlenmeden erişkin ölçütleri genç kuşa uygulanmaz. Kanat altındaki tek bir açık ya da koyu alan da kesin teşhis değildir.

Uçuş fotoğrafında kanat ucu, kuyruk, başın öne uzanışı ve bacakların rengi birlikte kaydedilmelidir. Fazla pozlanmış fotoğraf siyah telekleri gri, gölgeli fotoğraf pembe bacağı koyu gösterebilir. Kuşu açık kanat görüntüsü almak için kovalamak doğru değildir; doğal kalkış veya süzülme anı beklenir.

Ses ve Davranış

Uzun çağrı, başın geriye atıldığı güçlü ve dalgalı bir kahkaha dizisidir. Alarm sesleri kısa, sert ve havlamayı andıran heceler içerir. Büyük martıların sesleri birbirine benzediğinden tek bir ses kaydı türü kesinleştirmez. Kayıtta ritim, bütün çağrı dizisi ve ses çıkaran bireyin görüntüsü birlikte saklanmalıdır.

Tür kıyıda yürüyerek, suda yüzerek, yüzeyden toplayarak, sığ dalış yaparak ve kısa hava ataklarıyla beslenir. Balıkçı teknelerini izleyebilir, tarlalarda solucan arayabilir, başka kuşlardan yiyecek çalabilir ve insan kaynaklı atıklardan yararlanabilir. Bu esneklik “yalnız çöp yiyen kuş” anlamına gelmez; doğal deniz omurgasızları ve balıklar beslenmede önem taşır.

Koloni döneminde bölgesini ve yavrularını yüksek sesle savunur. Kent çatılarında insanlara yaklaşan yetişkinler çoğu kez saldırganlıktan çok yuva savunması gösterir. Yiyecek atmak sürüleri toplar, davranışı değiştirir ve çatışmayı büyütebilir. Gözlem mesafesi kuşun beslenmeye ya da yuvaya dönmesine engel olmayacak kadar geniş tutulur.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Bacaklı Martının erişkininde bacaklar genellikle parlak sarı, sırt daha koyu gri, baş daha köşeli ve gaga daha güçlü görünür. Kış başı çoğu zaman Kuzey Gümüş Martısına göre daha az çizgilidir. Bununla birlikte bacak rengi ve baş biçimi değişken olduğundan açık kanat deseni, yaş ve bütün yapı birlikte değerlendirilir.

Hazar Martısı çoğunlukla daha uzun bacaklı ve uzun kanatlı, gövdesi daha ince, başı küçük, alnı daha uzun eğimli ve gagası daha uzun-paralel kenarlı görünür. Duruş sıkça daha diktir. Genç ve ara yaş kuşlarında örtüşme fazladır; tek fotoğrafla kesin karar verilmez.

Kutup Martısı daha iri ve çok soluktur; erişkin kanat ucunda siyah bulunmaz. Kara sırtlı martılarda sırt ve kanat üstü belirgin biçimde daha koyudur. Avrupa Gümüş Martısı ile Amerika Gümüş Martısı geçmişte geniş bir tür kavramında birlikte ele alınmıştır; güncel kayıtta bilimsel ad, coğrafya ve taksonomik kaynak açıkça kontrol edilir.