Hızlı Tanı

Van Gölü Martısı, iri martılar grubunun orta boylu ve görece tıkız yapılı üyesidir. Erişkinde beyaz baş ve alt taraf, orta-koyu gri sırt, sarı bacak, koyu iris ve sarı gaganın ucuna yakın siyah bant başlıca işaretlerdir. Alt gaga köşesindeki kırmızı leke çoğunlukla siyah bantla yan yana görünür. Kanat ucunda geniş siyah alan ve genellikle yalnız en dış el teleğinde belirgin beyaz ayna bulunması, uçuşta tanıyı destekler.

Güvenli tanı tek bir gaga bandına dayanmaz. Koyu göz, kısa ve kalınca gaga, yuvarlak-tıkız baş, görece koyu sırt, sarı bacak ve kanat ucu deseni birlikte aranır. Gaga bandının genişliği mevsim, yaş ve birey arasında değişebilir; bazı üreme giysili erişkinlerde bant dar veya silik olabilir. Uzaklıkta siyah bant görünmüyorsa kuş otomatik olarak Gümüş Martı sayılmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde güçlü fakat Hazar Martısındaki kadar uzun ve ince değildir. Baş daha yuvarlak, alın daha dik, gaga görece kısa ve derindir. Boyun orta uzunlukta, göğüs dolgun, kanatlar uzun ve uçları dinlenirken kuyruğa yaklaşır. Erişkinin başı üreme döneminde temiz beyazdır; kışın baş ve ensede ince gri-kahverengi çizgilenme gelişebilir. İris çoğu bireyde koyu kahverengidir, çevresindeki göz halkası kırmızımsı görünebilir.

Sırt ve kanat örtüleri Gümüş Martıdan çoğu zaman biraz daha koyu gri, Karasırtlı Martıdan ise belirgin biçimde daha açıktır. El teleklerinin siyahı kanat ucunda geniş yer kaplar. Bacaklar sarıdan turuncumsu sarıya değişebilir. Gaganın sarı zemini üzerinde kırmızı köşe lekesi ve siyah uç-altı bandı özellikle kış giysisinde belirgindir. Renkler ışık, ıslak tüy ve fotoğraf beyaz ayarıyla değişebileceği için gri ton tek başına ölçü sayılmaz.

Yerde dik durabilir, kıyıda ağır adımlarla yürür, suda yüzeyde yüzer ve açık alanda toplu dinlenir. Üreme kolonilerinde yuva çevresinde bölgeci, beslenme ve dinlenme alanlarında ise topluculdur. Çöplük, balıkçı barınağı ve tarım alanında insan kaynaklı besine yaklaşabilmesi doğal göl ekosistemine bağlılığını ortadan kaldırmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi dış görünüşte güvenilir biçimde ayrılamaz. Erkek ortalamada daha iri olabilse de ölçüler büyük ölçüde çakışır; uzaktan gövde büyüklüğü, gaga kalınlığı veya renk doygunluğuyla kesin eşey tayini yapılmaz. Eşey kutuları saha görünüşü değil, yalnız doğrudan yayımlanmış temsilî biyometri bulunduğunda ölçü bilgisini taşır.

Genç kuş kahverengi ağırlıklıdır. Baş ve gövde çizgili-lekeli, sırt telekleri açık kenarlı, gaga koyu, bacaklar pembemsi olabilir. Kuyruk tabanı beyazımsı ve kuyruk ucunda dar, belirgin koyu bant bulunabilir. Birinci kışta alt taraf açılır; sırt ve kanat örtülerindeki kahverengi desen sürer. İkinci ve üçüncü takvim yılı boyunca gri sırt, beyaz baş ve erişkin kanat deseni aşamalı gelişir. Yaş tayini tek tüy alanından değil, kuyruk, büyük örtüler, el telekleri ve gaganın birlikte okunmasıyla yapılır.

Yuva göl adalarında, kıyıdaki taşlık veya çimenli zeminde açılmış sığ çukur üzerine ot, sap ve başka bitki parçalarıyla kurulur; bazen seyrek çalı örtüsü altına yerleştirilir. Koloniler sık olabilir ve komşu yuvalar arasında yalnız birkaç metre bulunabilir. Filchagov'un Sevan çalışmasında tam yumurtalı yuvaların çoğu üç yumurtalıdır; Acopian saha rehberi de üç yumurtayı bildirir. Tür için güvenilir kaynaklarda kuluçkanın iki ebeveyn tarafından yaklaşık 25–28 gün paylaşıldığı verilir; kaynaklar arasında ayrıntı sınırlı olduğundan bu aralık kesin gün gibi daraltılmaz. Yavrular tüylü ve hareketli çıkar, fakat korunma ve beslenme için ebeveynlere bağlıdır.

Uçuşta Görünüm

Üstten görünüşte orta-koyu gri kanat üstü, beyaz arka kenar ve dış elde geniş siyah alan aranır. En dış el teleğindeki beyaz ayna çoğunlukla küçüktür; kanat ucundaki beyazlık Gümüş veya Hazar Martısındaki kadar geniş bir desen oluşturmayabilir. Alttan görünüşte gövde ve kanat altı büyük ölçüde açık, dış el teleklerinin uçları koyudur. Sarı bacaklar kısa süre aşağı sarktığında görülebilir, ancak bacak rengi tek karede ışık nedeniyle yanıltıcıdır.

Üst yüz ve alt yüz işaretleri birbirinin yerine kullanılmaz. Gri sırt yalnız üstten ya da yandan, kanat altı açıklığı yalnız alttan değerlendirilir. Van Gölü Martısında tanı değeri yüksek uçuş paketi; geniş siyah el teleği alanı, küçük dış ayna, tıkız gövde ve beyaz kuyruktur. Gençte kahverengi örtüler, açık iç el teleği alanı, beyazımsı kuyruk tabanı ve koyu kuyruk bandı daha önemlidir.

Ses ve Davranış

Çağrıları iri martıların yüksek, burundan ve boğuk tonda seslerine benzer. Uzun çağrı sırasında baş ve boyun kaldırılır; kolonide alarm, eş bağını koruma, yavru isteme ve komşu çatışması için farklı kısa notalar kullanılır. Ses tek başına Gümüş ve Hazar Martılarından güvenli ayrım sağlamaz. Kayıt ancak görünüş, yer, tarih ve davranışla birlikte değerlendirilir.

Beslenmede çok esnektir. Sığ suda yüzeyden toplar, kıyıda yürür, tarlada böcek ve küçük omurgalı arar, balıkçılık artığını ve çöplükleri kullanır. Tuz Gölü kolonilerinde karasal avlar; Beyşehir'de ise balık ve yusufçuk larvası gibi sucul avların yuvaya taşındığı bildirilmiştir. Bu fark, tek bir beslenme listesini bütün kolonilere genellemenin yanlışlığını gösterir.

Karıştırılabilecek Türler

Gümüş Martı genellikle biraz daha iri ve uzun gagalı görünür; erişkinde iris çoğu zaman daha açık, gaga bandı daha az düzenli ya da yok, sırt biraz daha açık ve kanat ucundaki beyaz aynalar daha geniş olabilir. Yine de yaş, mevsim ve bireysel değişkenlik vardır. Koyu gözlü veya gaga lekeli tek bir Gümüş Martı, yalnız bu özellik yüzünden Van Gölü Martısı yapılmaz.

Hazar Martısı daha uzun baş-gaga profili, daha yatık alın, daha uzun bacak ve kanat, daha açık manto ve farklı el teleği deseniyle ayrılabilir. Sarı bacak iki türde de görülebileceği için belirleyici değildir. Sarı Bacaklı Martı daha iri, daha güçlü gagalı ve çoğu zaman açık irisli görünür; Türkiye'deki temas bölgelerinde ara görünümlü bireyler tanıyı güçleştirir.

Karasırtlı Martıların sırtı çok daha koyudur. Genç iri martılarda yaş tayini yapılmadan tür tanısı güvenli değildir. Fotoğrafta gaga, göz, sırt ve kanat ucunun hepsi görünmüyorsa belirsizlik açıkça yazılır. En güvenli sonuç, yapı, baş-gaga oranı, iris, gaga deseni, sırt tonu, el teleği deseni, yaş, mevsim ve coğrafyanın birlikte değerlendirilmesiyle alınır.