Hızlı Tanı

Hazar Sumrusu dünyanın en iri sumrusudur. Uzaktan büyük bir martıyı andırabilir; yakından kalın boyun, iri baş, çok büyük ve kama biçimli mercan-kırmızı gaga, geniş sivri kanatlar ve yalnız sığ çatallı kuyruk onu hemen farklılaştırır. Üreme giysisindeki erişkinin tepesi alın üzerinden enseye kadar siyahtır ve arkada kısa, dağınık bir tepe oluşturabilir. Gövde beyaz, sırt ve kanat üstü çok açık gri, bacaklar siyahtır.

Uçuşta en değerli paket büyüklük + iri kırmızı gaga + geniş kanat + sığ kuyruk çatalı + alttan koyu dış primerlerdir. Koyu dış el telekleri özellikle alt yüzeyden teşhis değeri taşır; üst yüzey soluk gri ve beyaz arka kenarlıdır. Tek başına kırmızı gaga yeterli değildir; Kraliyet Sumrusu ve diğer iri sumrularla kıyı bölgelerinde karışabilir. Türkiye'de benzer büyüklükteki martılardan düz sivri gaga, siyah tepe ve sumru uçuşuyla ayrılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde güçlü ve derin, boyun martıdan daha kısa görünse de sumrulara göre kalındır. Baş büyük, gaga baş uzunluğuna yaklaşan ölçüde iri, tabanda yüksek ve uçta sivridir. Gaga kırmızıdan turuncu-kırmızıya değişir; uçta koyu siyahımsı leke bulunabilir. Siyah bacaklar görece kısa, ayaklar perdelidir. Kuyruk çoğu sumrudaki uzun makas biçiminden uzaktır; geniş ve sığ çatallıdır.

Erişkin üreme giysisinde siyah tepe göz hizasına iner; yanak, boğaz, boyun ve bütün alt taraf beyazdır. Üst taraf açık inci grisidir. Üreme dışı erişkinde alın ile ön tepe beyazlar, siyah alan arka tepede parçalı ve çizgili kalır. Rüzgârda ense tüyleri kabarınca kısa bir ibik izlenimi oluşabilir. Tüy aşınması ve ışık soluk gri üst tarafı beyazmış gibi gösterebilir.

Dinlenirken yatay veya hafif öne eğik durur; dev gaga başın ağırlığını görsel olarak artırır. Kum adasında diğer sumru ve martılarla karışık kümelenebilir. Büyüklük karşılaştırması ancak aynı düzlemdeki kuşlarla yapılır; önde duran birey yanlış biçimde iri görünür. Kıyıda kanatlarını kapattığında koyu primer uçları arka gövdede ince bir hat oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ile dişi dış görünüşte aynıdır. Boyut, gaga kalınlığı veya tepe şekli geniş ölçüde örtüşür; tek fotoğraftan güvenilir eşey tayini yapılamaz. Kur davranışı sırasında balık sunan birey çoğu kez erkektir, fakat tek davranış anı da moleküler eşey doğrulaması değildir. Biyometri panelinde kaynakların ortak tür değerleri iki eşeyde aynı gösterilir.

Genç kuşun tepesi kahverengi-siyah karışık ve alın bölgesi çizgili olabilir. Sırt ve kanat örtülerinde gri-kahverengi benekler, pullu kenarlar ve koyu lekeler görülür; gaga erişkinden daha donuk kırmızı-turuncu, bazen koyu uçludur. Kuyruk ve uçuş telekleri yaşa göre daha koyu desen taşır. Birinci kışta üst taraf temizlenir, fakat baş ve kanatlarda gençlik işaretleri kalabilir.

Yeni uçan gençler aylar boyunca ebeveyni izleyebilir ve havada yüksek sesle yiyecek ister. Cornell, yetişkinlerin kış alanında dahi gençleri beslemeyi sürdürebildiğini bildirir. Avrupa aileleri üzerine vericili çalışma, göç bilgisinin aktarımında özellikle babanın belirgin rol oynadığını göstermiştir. Bu ilişki her görülen iki kuşun baba-yavru olduğu anlamına gelmez; davranış ve yaş birlikte belgelenir.

Yuva kum, çakıl, kabuk veya seyrek bitkili düz zemindeki sığ kazıntıdır. İki eşey alanı seçer, çukuru açar ve çevredeki ot, yosun, kabuk, dal ve küçük taşlarla sınırlar. CIESM Akdeniz özeti tipik 2–3 yumurta ve 20–22 gün, Cornell Kuzey Amerika hesabı 1–3 yumurta ve 25–28 gün kuluçka bildirir. Coğrafya ve kaynak kapsamı farklı olduğundan bu değerler birleştirilip tek sayı yapılmaz. Yavrular gözleri açık ve tüylü çıkar, kısa sürede yuvadan ayrılabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuş güçlü, ölçülü ve martımsıdır; geniş kanatlar yavaş fakat derin vuruşlar yapar. Balık ararken su üzerinde çoğunlukla 3–30 metre arasında ilerler, başı ve büyük gagayı aşağı doğru çevirir. Av gördüğünde kanatlarını geriye toplayıp dik veya eğik dalış yapar; gövdenin çoğu suya girebilir. Balığı çoğu kez havada yutar veya eşe/yavruya taşır.

Üstten kanat açık gri, iç ve orta bölüm geniş, arka kenar beyazdır. Dış primerler aşınma ve ışığa göre daha koyu gri görünebilir, fakat üst yüzeyde tüm elin tekdüze siyah olması temel tanı işareti değildir. Kuyruk beyaz ve sığ çatallıdır. Üst görünüş türün iri oranını, soluk sırtını ve geniş kanadını gösterir; benzer iri sumrulardan ayrımda gaga ve kuyrukla birlikte kullanılır.

Alttan gövde ile iç kanat beyazdır; dış primerlerin geniş koyu gri-siyahımsı alanı belirgindir ve türün en değerli uçuş işaretlerinden biridir. Cornell ve BirdLife kaynakları özellikle bu alt dış kanat koyuluğunu vurgular. Uçuş ipucunda bu nedenle alt yüz önceliklidir. Üst ve alt yüz ayrı gösterilmeli; alt yüzün koyu primerleri yanlışlıkla üst yüzün aynı ölçüde siyah deseni gibi kopyalanmamalıdır.

Siluette geniş el, güçlü gövde, büyük baş-gaga ve kısa-sığ çatallı kuyruk birlikte aranır. Tek bir koyu kanat ucu başka sumrularda ve ışığa bağlı gölgede de görülebilir. Kanat yüzeyi, yaş, gaga rengi, tepe deseni, kuyruk biçimi ve ses birlikte doğrulanır.

Ses ve Davranış

Çağrı derin, kaba, gırtlaktan gelen “kra-a” veya “karr” benzeri sestir; küçük sumruların ince ve hızlı çağrılarından belirgin biçimde ağırdır. Kur ve koloni savunmasında daha uzun diziler, gençlerde ısrarlı besin isteme sesleri duyulur. Uçan bireyin sesi iri gaga ve ağır uçuşla birleştiğinde tanıyı güçlendirir; tek uzaktaki hece kesin değildir.

Beslenirken suyu yukarıdan tarar ve dalışla balık yakalar. Bazen yüzeye değmeden avı kapar, nadiren kıyıdan ölü balık veya omurgasız toplar; başka sumruları kovalayıp balıklarını düşürmeye zorlayabilir. Üreme alanında küçük bir yuva çevresini güçlü biçimde savunur; komşuya gaga açma, tepe kaldırma ve saldırı görülebilir. Bazı topluluklar kolonide, bazı çiftler tek başına ürer.

Koloni yakınında insan görünmesi erişkinleri kaldırıp yumurta ve yavruları sıcak, soğuk veya yırtıcıya açık bırakabilir. Araştırma dışı ses çalma, maket, drone ve yuvaya yaklaşma kullanılmaz. Kıyıda dinlenen kuş uçuş fotoğrafı için kaldırılmaz; doğal av uçuşu beklenir.

Karıştırılabilecek Türler

Kraliyet Sumrusu da iri ve kırmızı-turuncu gagalıdır; genellikle daha uzun, ince ve turuncu gaga, daha belirgin ense tepesi, daha uzun kuyruk ve daha soluk alt dış primer gösterir. Hazar Sumrusu daha ağır başlı, kırmızı gagalı, kısa-sığ çatallı kuyruklu ve alt dış kanadı daha koyudur. Bu karşılaştırma Akdeniz'de nadir konuklar için çok açılı belge gerektirir.

Kara Gagalı Sumru daha küçük, daha ince siyah gagalı ve farklı tepe desenlidir; balık için yüksekten dalmak yerine sığ su ve tarlalarda yüzeyden av toplayabilir. Sumru daha küçük, ince kırmızı-siyah uçlu gagalı, uzun derin çatallı kuyruklu ve çok daha hafif uçuşludur. Sandviç Sumrusu daha küçük, ince siyah sarı uçlu gagalı ve açık alt kanatlıdır.

Büyük martılar benzer kanat açıklığına yaklaşabilir fakat kancalı/kalın martı gagası, siyah başlığın yokluğu, daha geniş kuyruk ve farklı kanat ucu deseni taşır. Karabaş Martı yazın koyu başlı olsa da belirgin biçimde küçük, gagası ve kanat yapısı farklıdır. Doğru tanı için iri kırmızı gaga, siyah tepe, sumru gövdesi, sığ kuyruk çatalı ve alttan koyu dış primerler aynı kuşta görülmelidir.