kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Büyük Korsanmartı (Stercorarius skua)
VS
Seçildi Küt Kuyruklu Korsanmartı (Stercorarius pomarinus)

Büyük Korsanmartı

Stercorarius skua

Takım Charadriiformes
Familya Korsanmartıgiller (Stercorariidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri ağır yapı, kısa kuyruk ve kanadın iki yüzünde büyük beyaz el teleği parlaması

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Korsanmartı uzaktan dolgun gövdeli, koyu renkli bir deniz kuşu olarak görünür. Uçuşta kanatlarındaki beyaz parlamalar dikkat çeker. Gövde iriliği, baş-gaga yapısı ve kanat deseni birlikte değerlendirilmelidir; yalnız başka bir kuşu kovalaması tanı koydurmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Geniş, nispeten yuvarlak kanatları, dolgun gövdesi ve kısa, kama biçimli kuyruğu vardır. Renk kahverenginin farklı tonlarında olabilir; erişkinlerde açık benek ve çizgiler görülür. Gaga ile perdeli ayaklar siyahtır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin erişkin tüy görünüşü benzerdir. Açık beneklerin çokluğu, bir kuşun dişi olduğunu göstermez. Tek bir görüntüde görülen renk farkı kesin eşey etiketi olarak kullanılmamalıdır.

Genç kuş erişkine benzer; fakat genellikle daha koyu ve daha tekdüze görünür. Beyaz kanat alanı da daha az belirgin olabilir. Dolayısıyla çok pullu veya çok açık benekli görünüşü gençliğin değişmez işareti saymak doğru değildir.

Uçuşta Görünüm

Dıştaki uzun uçuş tüylerinin beyaz tabanları hem kanadın üstünden hem altından seçilir; alttaki beyaz alan daha dağınık görünebilir. Geri kalan uçuş tüyleri koyudur. Kısa kuyruk ve iri baş-gaga da uçuşta değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Üreme alanında seslidir; genizden gelen yakınmalı çağrılar ve kısa, sert alarm sesleri çıkarır. Deniz üstünde ve kışın genellikle sessizdir. Yuva çevresinde insana doğru dalış başlaması halinde ziyaretçi geri çekilmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Küt Kuyruklu Korsanmartı Stercorarius pomarinus da güçlü gövdeli, kalın gagalı ve beyaz kanat parlamalıdır; özellikle gençleri kolay ayırt edilmeyebilir. Onun üreme giysisindeki erişkininde uzamış orta kuyruk tüyleri kıvrılarak kaşık biçimi alır. Bu özellik her yaşta ve mevsimde bulunmaz; kuyruk, gaga ve bütün gövde oranları birlikte incelenmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde denize yakın fundalıkları, çayırları, kumlu ve taşlı açıklıkları kullanır. Gevşek koloniler halinde veya ayrı çiftler olarak yuvalayabilir. Beslendiği deniz alanıyla karadaki yuva yeri aynı yaşam ortamı değildir.

Yuva Yeri

Yuva, ot ve başka bitki parçalarıyla döşenmiş sığ bir zemin çanağıdır. Britanya kuşlarına ilişkin BTO uzman derlemesi tipik iki yumurta, iki eşin paylaştığı 26–32 günlük kuluçka ve 40–51 günlük uçuşa gelişim süresi verir. Bunlar kitaplardan derlenmiş tipik değerlerdir; her yuvada aynı sürenin doğrudan ölçüldüğü anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında açık denizde kalabilir; kışın kıyıdan birkaç kilometre açıkta gruplar görülebilir. Balıkçılıktan kalan besine ulaşabildiği alanlarda toplanabilir. Kıyıdaki bir gözlem, bütün günlük yaşamının karada geçtiğini göstermez.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, üreme alanını İzlanda, Faroe Adaları, İrlanda, İskoçya, Svalbard dahil Norveç ve Novaya Zemlya’ya kadar kuzeybatı Rusya olarak verir. Kışın Atlantik’in iki yanında, Batı Afrika açıklarında, Batı Akdeniz’de ve bazı kuşlarda kuzeydoğu Brezilya’ya kadar görülür. Stercorarius skua bu listede alt türlere ayrılmaz.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Doğu Akdeniz’de türü rastlantısal konuk olarak değerlendirir. Türkiye için verdiği altı kayıt, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 yayınına dayanır. Bu sayı 2025 veya 2026’da kabul edilmiş bütün kayıtların güncel toplamı gibi okunmamalıdır.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlasının 2012 araştırmasından aktardığı özete göre, İskoçya’da üreyen erişkinler kuzeybatı Afrika ve güney Avrupa açıklarında; İzlanda erişkinlerinin çoğu ise Kanada açıklarında kışlamıştır. Norveç’in Bjørnøya Adası’ndan çıkan kuşlarda da farklı kışlama alanları vardır. Bu topluluk bağlantıları, Türkiye’de görülen izlenmemiş bir bireye kesin köken veya rota atamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balıkların yanında küçük memeliler, başka kuşlar ve yumurtalarla beslenir. Leşten ve insan etkinliklerinden kalan besinlerden de yararlanır. Bu geniş liste, her bireyin aynı avı aynı sıklıkta seçtiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Başka deniz kuşlarını kovalayarak yakaladıkları besini düşürmeye veya geri çıkarmaya zorlar; düşen avı alabilir. Bu besin çalma davranışının yanında kendi avını da yakalar. Doğal kovalamayı görmek için tekneden balık atılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Bir Kolonide Farklı Beslenme Tercihleri İskoçya’nın Shetland Adaları’ndaki Hermaness’te 1998–2000 üreme dönemlerini inceleyen, 2004’te yayımlanmış araştırma aynı kolonide farklı beslenme uzmanlıkları buldu. Bazı çiftler daha çok deniz kuşu avına, çoğunluk ise balıkçılık atıklarına yöneliyordu. Tercihler, sindirilemeyen kalıntıların geri çıkarıldığı topaklar ve kuşların davranışlarıyla değerlendirildi. Kuş avına uzmanlaşanlar daha erken yavru çıkarmış ve beslenmeye daha az zaman ayırmıştı; buna rağmen yumurtadan çıkma, yavru uçurma ve yıllık yaşama başarısı balık ağırlıklı beslenenlerle benzerdi. Bir beslenme yöntemini her koşulda üstün ilan etmek bu sonuçla bağdaşmaz. ## Ömür Kaydı ve Beklenti BTO’nun Britanya halkalama hesabında 2017’de belirlenen en uzun kayıt 38 yıldır. Üreme yaşına ulaşan kuşlar için verilen tipik yaşam beklentisi ise 15 yıl, tipik üremeye başlama yaşı yedi yıldır. İlk değer halkalı bir bireyin kaydı, ikincisi üreme yaşına ulaşmış kuşlara ilişkin bir tahmindir; yumurtadan çıkan bütün yavruların beklenen ömrü değildir. ## Göç Sayımları Salgının Etkisini İzler İspanya’nın Galiçya kıyısındaki Estaca de Bares’te yapılan uzun süreli göç sayımlarını inceleyen 2026 makalesi, daha düzenli 2004–2023 dönemi için 35.828 geçiş kaydı bildirdi. Bu kayıtlar gençleri ve üremeyen kuşları da içerdiğinden, doğrudan üreyen erişkin sayısı değildir. Araştırmacılar salgından önceki 2004–2020 verileriyle hava koşullarına dayalı bir model kurdu. 2022–2023’te görülen düşük sayılar hava değişkenliğiyle tek başına açıklanamadı; sonuç kuş gribi salgınıyla uyumlu ek, geniş ölçekli bir etkiye işaret ediyordu. Sayım, geçen her kuşa virüs testi yapmış veya her eksik kuşun ölüm nedenini belirlemiş değildi.

Küt Kuyruklu Korsanmartı

Stercorarius pomarinus

Takım Charadriiformes
Familya Korsanmartıgiller (Stercorariidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Üreme giysisindeki erişkinde kaşık biçimli orta kuyruk telekleri ayırt edicidir. Gençlerde gaga, gövde oranları ve kanat deseni birlikte incelenir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küt Kuyruklu Korsanmartı, dolgun gövdeli, kalın başlı ve güçlü, ucu kancalı gagası olan bir deniz kuşudur. Üreme giysili erişkinin kuyruk ortasındaki iki tüyü bükülerek kaşık biçiminde genişler. Bu belirgin erişkin yapısını her yaştaki kuşta aramamak gerekir.

Küt Kuyruklu Korsanmartı, Pomarine Jaeger ve Stercorarius pomarinus aynı türdür. Britanya kaynaklarındaki Pomarine Skua adı da bu kuşa aittir. İncelenen AviList v2025b’de alt tür ayırımı yapılmaz. Korsanmartı ile Uzun Kuyruklu Korsanmartı ise farklı türlerdir; benzer adlar, aynı kuşun uzun ve kısa kuyruklu yaş evreleri anlamına gelmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Açık renkli erişkinin üst tarafı kahverengi, altı beyazdır. Siyah başlık, sarıya çalan yanaklar ve göğüsteki kahverengi kuşak dikkat çekebilir. Koyu görünüşlü kuşta ise gövde bütünüyle kahverengidir; boğaz ve boyun yanları da koyu görünür. Bu açık ve koyu biçimler aynı türün görünüşleridir; iki ayrı tür veya doğrudan erkek-dişi giysileri değildir.

Erişkinlerin hepsi açık ve koyu iki uç görünüşe sığmaz. Ara görünüşlü bireylerde koyu gövdeye daha açık karın, baş ve boyun eşlik edebilir. Kanattaki beyaz alanlar koyu kuşta da vardır; yalnız daha az belirgin olabilir. Koyu gövde üzerindeki bu kanat işaretini, açık renkli erişkinin beyaz karnından ayrı değerlendirmek gerekir.

Üreme dönemi dışındaki erişkinde orta kuyruk tüyleri daha kısa ve daha az bükülmüş olabilir ya da bu belirgin uzantılar bulunmayabilir. Yeni Zelanda uzman hesabı, güney yarımkürenin yazında bu tüylerin kaybının erişkinle gencin ayrımını zorlaştırdığını belirtir. Kuyruğu eksik bir kuşun yaşı bu nedenle yalnız bu özellikten çıkarılamaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Spitsbergen’de 1967–1969’da toplanan 12 örneği inceleyen araştırmacı, erkeklerle dişiler arasındaki renk farkının değişmez olmadığını ve eşey ölçütü olarak kullanılamayacağını belirtti. Örneklerin beşi erkek, yedisi dişiydi; yaşa bağlı tüy farkları da bu karşılaştırmaya karışıyordu. Bu nedenle daha beyaz karınlı bir kuşa yalnız bu özelliği nedeniyle erkek denmez.

Gençte kanat altı ve kuyruk altı örtü tüyleri açık-koyu enine çizgilidir. Dolgun gövde, geniş kanatlar ve kalın gaga bu yaşta da yararlıdır. Erişkinin kaşık biçimindeki kuyruğunu beklemek, genç bir kuşun gözden kaçmasına yol açabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu genellikle doğrudandır; Korsanmartıya göre daha ağır ve yavaş görünür, daha az süzülür. Havada bu ağır görünüşü seçerken gövdenin ön kısmının dolgunluğuna da bakılır. Böylece kuyruk tüyü görülmese bile kuşun uçuşu ve gövde yapısı birlikte değerlendirilebilir.

Dış kanattaki geniş beyaz alan hem üstten hem alttan seçilebilir. Bazı gençlerde, uzun dış uçuş tüylerindeki açıklığa kanat bileği yakınındaki ikinci açık alan eşlik eder; çift beyaz işaret izlenimi doğar. Bu yardımcı işaret her bireyde aynı güçte görünmez.

Ses ve Davranış

Üreme alanındaki sınır anlaşmazlıklarında art arda gelen yüksek, genizden çağrılar çıkarır. Alarm sesi daha kalın ve serttir. Üreme alanından uzakta ise genellikle sessizdir. Denizde bir kuştan ses duyulmaması bu yüzden şaşırtıcı değildir; gündüz deniz gözlemiyle tundradaki alan savunması aynı ses davranışını göstermez.

Kuzey Amerika uzman anlatımında kur sırasında iki eşin karşı karşıya durup kanatlarını titrettiği ve seslendiği belirtilir. Erkek dişiye besin sunabilir. Yuva alanını başka korsanmartılara karşı savunur. Bu davranışlar, denizde başka kuşların avını ele geçirmek için yaptığı kovalamacadan farklıdır; aynı güçlü kuş, üremede eşle iletişim ve alan koruma davranışı da gösterir.

Yuva açık tundrada hafif yüksekçe zemindeki sığ çukurdur; iki eş yapımına katılır ve az miktarda bitkiyle döşeyebilir. BTO’nun tür derlemesi tipik iki yumurta, iki eşin paylaştığı 25–27 günlük kuluçka ve 31–32 günde ilk uçuş bildirir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş üreme süreleri değildir. Yumurtalı ya da yavrulu alanlarda kuşları yuvadan uzaklaştırmadan gözlem yapılmalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Korsanmartı (Stercorarius parasiticus; Parasitic Jaeger) daha hafif yapılıdır. Üreme giysili erişkinin uzamış orta kuyruk tüyleri sivri uçludur; kaşık gibi genişlemez. Onun da açık ve koyu görünümleri bulunur. Açık biçimde gövde altı büyük ölçüde beyaz, göğüs kuşağı çoğu Küt Kuyruklu Korsanmartıdakinden daha silik olabilir. Dolayısıyla yalnız koyu veya açık kahverengi görmek yerine kuyruk uçlarıyla gövdenin ağırlığı karşılaştırılır.

Uzun Kuyruklu Korsanmartı (Stercorarius longicaudus; Long-tailed Jaeger) daha ince kanatlı, daha az dolgun karınlı ve zarif görünür. Gagası görece kısa ve kalındır. Üreme giysili erişkinin çok uzun, dar kuyruk tüyleri yumuşak uçuşta dalgalanabilir; gövdenin alt arka kısmı gri olabilir. Bu uzun erişkin kuyruğu bulunmayan gençte türün adı tanı yerine geçmez. Gövde, kanat ve gaga oranlarını birlikte karşılaştırmak gerekir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme ortamı ağaçsız, açık tundradır. Alaska’nın Barrow çevresinde 1957 ve 1958’de kuşlar görülmesine karşın üreme olmadı. Saha araştırmacısı bu yıllarda alan savunması ve kur da gözlemedi; 1959’da ise birkaç çiftin kalıp ürediğini bildirdi. Bu bölgesel izleme, aynı tundra parçasının her yıl aynı biçimde kullanılmadığını gösterir. Alaska’nın Barrow çevresinde 1956 ve 1960’ı karşılaştıran saha araştırmasında, bataklık tundrayla daha iyi süzülen topraklı tundra parçaları birlikte kullanıldı. 1956’da bataklık alana erken yerleşim daha belirginken 1960’ta aynı ayrım görülmedi. Araştırmacı bunu besin koşullarıyla tartıştı, fakat 1956 için doğrudan aynı besin ölçümünün bulunmadığını da belirtti.

Yuva Yeri

Kuzey Amerika uzman hesabında yuva çukuru açık tundranın hafif yüksekçe zeminindedir.

Günlük Alan Kullanımı

Yılın büyük bölümünde denizleri kullanır. Kuzey Amerika uzman hesabında kıta sahanlığı üzerindeki sular, akıntıların birleştiği sınırlar ve dipten yükselen suların besin topladığı yerler vurgulanır. Bunlar her zaman kara görülmeyecek kadar uzak derin okyanuslar değildir. Kuşun besin aradığı su parçası, kıyıya uzaklığından başka akıntı ve besin koşullarıyla da ilişkilidir.

Dünya Yayılışı

Kuzey Kutbu çevresinin yüksek enlemlerindeki tundralarda ürer. Rusya’nın kuzeybatısından kuzeydoğusuna, bazı kutup adalarına, Alaska’nın kuzey ve güneybatısına, Kanada’nın kutupsal kesimlerinden Baffin Adası’na uzanan alanlar bu yayılışın parçalarıdır. Üreme dışı dönemde dünyanın ılıman ve tropik kıyı sularıyla açık denizlerine yayılır. Böylece yazın karadaki üreme alanıyla yılın kalanında kullanılan denizler çok farklı coğrafyalardır.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ağustos 2024 listesi, Türkiye için muhtemelen düzenli fakat az sayıda geçen bir kuş değerlendirmesini aktarır. Bu ifade kesin sayılmış bir Türkiye nüfusu değildir; derleme aynı zamanda bölgedeki göç yollarının belirsizliğini belirtir. OSME, Hazar çevresinden ve bölgenin içlerinden geçişlere de değinir. Dolayısıyla bütün yolculukları yalnız kıyı boyunca çizmek de, Türkiye’deki her gözlem noktasını üreme alanı gibi göstermek de doğru olmaz.

Göç Yolculuğu

Britanya ve İrlanda’yı anlatan güncel BTO hesabında geçiş kayıtları sonbaharda, ağustos–kasım arasında, ilkbahardaki mayıs geçişinden daha çoktur. Erişkinlerin sonbahar geçişi genellikle gençlerden önce doruğa çıkar. İlkbaharda İrlanda’nın güney kıyısı ve İskoçya’nın kuzeybatısından bildirimler öne çıkar. Bu, o kıyılardaki gözlem düzenidir; aynı aylar Türkiye için ölçülmüş bir geçiş takvimi değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Spitsbergen’de 1967–1969’da toplanan kuşlardan dokuzunun midesi incelendi. Üçü boştu; dört midede balık kalıntısı, birinde küçük kuş kalıntısı bulundu. Az miktarda bitki kalıntısı da kaydedildi. Bunlar birkaç örneğin o sıradaki içeriğidir; türün yıllık beslenmesinin yüzdelerini vermez. Kategoriler aynı midede birlikte bulunabildiğinden sayıları birbirinden bağımsız öğünler gibi toplamak da doğru değildir.

Nasıl Avlanır?

Kar örtüsü eridikten sonra tundradaki küçük yükseltilerden çevreyi tarar; gördüğü ava koşar veya uçar. Üreme döneminde özellikle lemming denen küçük kemirgenleri yakalar. Denizde martı, sumru ve başka deniz kuşlarını takip ederek avlarını bırakmalarını sağlayabilir. Bu takiplerde küçük korsanmartıların kıvrak manevralarına göre daha çok gücünü kullanır. Beslenme biçimi, karadaki doğrudan avcılıkla denizde başka bir kuşun avını ele geçirme arasında değişir.

İlginç Bilgiler

## Av Azalınca Yavru Başarısı Alaska’nın Barrow çevresinde 1971 sezonunu inceleyen Custer ve Pitelka, yavru başarısının düşüklüğünü lemminglerin aniden azalmasıyla açıkladı. Araştırmanın yavru izleme bölümünde 26 yuvadan 44 yavru vardı. Yazarların açıklaması, o sezonun besin koşullarıyla ilgiliydi; lemming sayısını deneyle değiştirip sonucu sınadıkları anlamına gelmez. Bir yılın düşük başarısı da bütün üreme alanlarında her yıl aynı sonucun yaşandığını göstermez. ## Geçici Alan Savunması Alaska Cape Sabine’deki 1959 gözlemlerinde, haziran sonu ve temmuz başında batıya doğru geçen kuşlar kısa süreli alan savunmaya başladı. Gece sulak tundrada 50–60 kuşluk gruplar dinleniyordu; daha sonra geçiş sona erdi. William J. Maher, bu kuşların bir bölümünü o yıl orada üremeyen geçiciler olarak değerlendirdi. Bu örnekte yerde dinlenmek veya alan savunmak, tek başına yuvada yumurta bulunduğu anlamına gelmiyordu. ## Beyaz Alanları Göstermek Cornell’in uzman hesabı, kuşların yerde kanatlarını kaldırarak beyaz dış kanat alanlarını gösterdiğini anlatır. Bu duruş hem alana giren başka kuşa karşı tehditte hem de eşe kur yaparken kullanılır. Aynı hareketin anlamı, karşıdaki kuşa ve davranışın devamına göre değişir; yalnız kanatlarını kaldırmış tek bir görüntü iki durumu ayıramaz. ## Yazın Kuzeydeki Üremeyen Kuşlar Spitsbergen’deki 1967–1969 incelemesinde erişkin giysisine tam ulaşmamış kuşlar yazın kuzeyde görüldü. İncelenen 12 örneğin 11’i böyle ara giysilerde, biri tam erişkin giysisindeydi; hepsi üremeyen kuş olarak değerlendirildi. Araştırmacı kesin yaş sırasının daha çok örnekle sınanması gerektiğini vurguladı. Bu bulgular, erişkin görünüşün tamamlanmasını ve üremeyi aynı olay saymamak gerektiğini gösterir; tam erişkin giysili bir kuş da o yaz üremiyor olabilir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...