Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Büyük Korsanmartı
Stercorarius skua
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Büyük Korsanmartı uzaktan dolgun gövdeli, koyu renkli bir deniz kuşu olarak görünür. Uçuşta kanatlarındaki beyaz parlamalar dikkat çeker. Gövde iriliği, baş-gaga yapısı ve kanat deseni birlikte değerlendirilmelidir; yalnız başka bir kuşu kovalaması tanı koydurmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Geniş, nispeten yuvarlak kanatları, dolgun gövdesi ve kısa, kama biçimli kuyruğu vardır. Renk kahverenginin farklı tonlarında olabilir; erişkinlerde açık benek ve çizgiler görülür. Gaga ile perdeli ayaklar siyahtır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin erişkin tüy görünüşü benzerdir. Açık beneklerin çokluğu, bir kuşun dişi olduğunu göstermez. Tek bir görüntüde görülen renk farkı kesin eşey etiketi olarak kullanılmamalıdır.
Genç kuş erişkine benzer; fakat genellikle daha koyu ve daha tekdüze görünür. Beyaz kanat alanı da daha az belirgin olabilir. Dolayısıyla çok pullu veya çok açık benekli görünüşü gençliğin değişmez işareti saymak doğru değildir.
Uçuşta Görünüm
Dıştaki uzun uçuş tüylerinin beyaz tabanları hem kanadın üstünden hem altından seçilir; alttaki beyaz alan daha dağınık görünebilir. Geri kalan uçuş tüyleri koyudur. Kısa kuyruk ve iri baş-gaga da uçuşta değerlendirilir.
Ses ve Davranış
Üreme alanında seslidir; genizden gelen yakınmalı çağrılar ve kısa, sert alarm sesleri çıkarır. Deniz üstünde ve kışın genellikle sessizdir. Yuva çevresinde insana doğru dalış başlaması halinde ziyaretçi geri çekilmelidir.
Karıştırılabilecek Türler
Küt Kuyruklu Korsanmartı Stercorarius pomarinus da güçlü gövdeli, kalın gagalı ve beyaz kanat parlamalıdır; özellikle gençleri kolay ayırt edilmeyebilir. Onun üreme giysisindeki erişkininde uzamış orta kuyruk tüyleri kıvrılarak kaşık biçimi alır. Bu özellik her yaşta ve mevsimde bulunmaz; kuyruk, gaga ve bütün gövde oranları birlikte incelenmelidir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme döneminde denize yakın fundalıkları, çayırları, kumlu ve taşlı açıklıkları kullanır. Gevşek koloniler halinde veya ayrı çiftler olarak yuvalayabilir. Beslendiği deniz alanıyla karadaki yuva yeri aynı yaşam ortamı değildir.
Yuva Yeri
Yuva, ot ve başka bitki parçalarıyla döşenmiş sığ bir zemin çanağıdır. Britanya kuşlarına ilişkin BTO uzman derlemesi tipik iki yumurta, iki eşin paylaştığı 26–32 günlük kuluçka ve 40–51 günlük uçuşa gelişim süresi verir. Bunlar kitaplardan derlenmiş tipik değerlerdir; her yuvada aynı sürenin doğrudan ölçüldüğü anlamına gelmez.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışında açık denizde kalabilir; kışın kıyıdan birkaç kilometre açıkta gruplar görülebilir. Balıkçılıktan kalan besine ulaşabildiği alanlarda toplanabilir. Kıyıdaki bir gözlem, bütün günlük yaşamının karada geçtiğini göstermez.
Dünya Yayılışı
AviList v2025b, üreme alanını İzlanda, Faroe Adaları, İrlanda, İskoçya, Svalbard dahil Norveç ve Novaya Zemlya’ya kadar kuzeybatı Rusya olarak verir. Kışın Atlantik’in iki yanında, Batı Afrika açıklarında, Batı Akdeniz’de ve bazı kuşlarda kuzeydoğu Brezilya’ya kadar görülür. Stercorarius skua bu listede alt türlere ayrılmaz.
Türkiye’deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Doğu Akdeniz’de türü rastlantısal konuk olarak değerlendirir. Türkiye için verdiği altı kayıt, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 yayınına dayanır. Bu sayı 2025 veya 2026’da kabul edilmiş bütün kayıtların güncel toplamı gibi okunmamalıdır.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS atlasının 2012 araştırmasından aktardığı özete göre, İskoçya’da üreyen erişkinler kuzeybatı Afrika ve güney Avrupa açıklarında; İzlanda erişkinlerinin çoğu ise Kanada açıklarında kışlamıştır. Norveç’in Bjørnøya Adası’ndan çıkan kuşlarda da farklı kışlama alanları vardır. Bu topluluk bağlantıları, Türkiye’de görülen izlenmemiş bir bireye kesin köken veya rota atamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balıkların yanında küçük memeliler, başka kuşlar ve yumurtalarla beslenir. Leşten ve insan etkinliklerinden kalan besinlerden de yararlanır. Bu geniş liste, her bireyin aynı avı aynı sıklıkta seçtiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Başka deniz kuşlarını kovalayarak yakaladıkları besini düşürmeye veya geri çıkarmaya zorlar; düşen avı alabilir. Bu besin çalma davranışının yanında kendi avını da yakalar. Doğal kovalamayı görmek için tekneden balık atılmamalıdır.
İlginç Bilgiler
## Bir Kolonide Farklı Beslenme Tercihleri İskoçya’nın Shetland Adaları’ndaki Hermaness’te 1998–2000 üreme dönemlerini inceleyen, 2004’te yayımlanmış araştırma aynı kolonide farklı beslenme uzmanlıkları buldu. Bazı çiftler daha çok deniz kuşu avına, çoğunluk ise balıkçılık atıklarına yöneliyordu. Tercihler, sindirilemeyen kalıntıların geri çıkarıldığı topaklar ve kuşların davranışlarıyla değerlendirildi. Kuş avına uzmanlaşanlar daha erken yavru çıkarmış ve beslenmeye daha az zaman ayırmıştı; buna rağmen yumurtadan çıkma, yavru uçurma ve yıllık yaşama başarısı balık ağırlıklı beslenenlerle benzerdi. Bir beslenme yöntemini her koşulda üstün ilan etmek bu sonuçla bağdaşmaz. ## Ömür Kaydı ve Beklenti BTO’nun Britanya halkalama hesabında 2017’de belirlenen en uzun kayıt 38 yıldır. Üreme yaşına ulaşan kuşlar için verilen tipik yaşam beklentisi ise 15 yıl, tipik üremeye başlama yaşı yedi yıldır. İlk değer halkalı bir bireyin kaydı, ikincisi üreme yaşına ulaşmış kuşlara ilişkin bir tahmindir; yumurtadan çıkan bütün yavruların beklenen ömrü değildir. ## Göç Sayımları Salgının Etkisini İzler İspanya’nın Galiçya kıyısındaki Estaca de Bares’te yapılan uzun süreli göç sayımlarını inceleyen 2026 makalesi, daha düzenli 2004–2023 dönemi için 35.828 geçiş kaydı bildirdi. Bu kayıtlar gençleri ve üremeyen kuşları da içerdiğinden, doğrudan üreyen erişkin sayısı değildir. Araştırmacılar salgından önceki 2004–2020 verileriyle hava koşullarına dayalı bir model kurdu. 2022–2023’te görülen düşük sayılar hava değişkenliğiyle tek başına açıklanamadı; sonuç kuş gribi salgınıyla uyumlu ek, geniş ölçekli bir etkiye işaret ediyordu. Sayım, geçen her kuşa virüs testi yapmış veya her eksik kuşun ölüm nedenini belirlemiş değildi.
Uzun Kuyruklu Korsanmartı
Stercorarius longicaudus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Uzun Kuyruklu Korsanmartı (Stercorarius longicaudus), ince gövdesi, kısa ve kalınca gagası, uzun kanatlarıyla zarif bir deniz kuşudur. Üreme giysili erişkinin uzayan iki orta kuyruk tüyü en dikkat çekici özelliğidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Üreme giysisinde başın üstü siyahtır; bu koyu alan gözün altına kadar iner. Yanak ve göğüs beyazımsı, ense yanları sarımsıdır. Karın ve kuyruk altı daha gri olabilir; alt tarafın tamamında aynı temiz beyazı aramak doğru değildir. Üstte gri-kahverengi sırt, daha koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur.
Uzun orta kuyruk tüyleri, kuyruk gerisinde ince şeritler gibi uzanır. Bu tüyler kırılmışsa kuş beklenenden kısa kuyruklu görünebilir. Bu nedenle yalnız kuyruk uzunluğunu değil, dar kanatları ve küçük başla birleşen ince gövdeyi de değerlendirmek gerekir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi dış görünüşten güvenilir biçimde ayrılamaz. Kanada’nın Alert bölgesindeki erişkinleri inceleyen araştırmacılar da kuşları dış özelliklerden eşeylendirmek için güvenilir ölçüt bulunmadığını belirtir.
Gençlerin uzun kuyruk uzantıları yoktur. Tüyler koyu kahverengiden daha açık gri-beyaza kadar değişebilir; açık tüy kenarları sırt ve kanatlarda pullu bir görünüş oluşturur. Böyle bir genç, erişkinin siyah başlık ve açık göğüs düzenini taşımadığından, yalnız erişkin resmiyle karşılaştırılarak tanınamaz.
Üreme dışı giyside erişkinin başı açık ve koyu tüylerle beneklenebilir; gövde kahverengi-beyaz çizgiler taşır. Uzun kuyruk tüyleri de kaybolabilir. Dolayısıyla bu dönemde kuş, üreme giysisindeki temiz baş deseninden ve uzun kuyruklu silüetten oldukça farklı görünebilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu hafif ve sumruyu andırır. Üst kanatta gri örtü tüyleriyle siyaha yakın uçuş tüyleri birbirinden seçilebilir. Kanat altı koyudur; üst tarafın gri olması, kanat altının da açık gri olacağı anlamına gelmez.
Beyaz tüy sapları çoğunlukla dıştaki iki uzun uçuş tüyünde, ince çizgiler halinde görülebilir. Bunlar geniş bir beyaz kanat lekesiyle aynı özellik değildir. Erişkinin kanat altında beyaz parıltı çok azdır veya seçilmez.
Ses ve Davranış
Üreme alanında sert, uzayan “kreeah” benzeri sesler ile kesik ve takırtılı çağrılar çıkarır. Bu yazılı benzetme gerçek sesin yaklaşık karşılığıdır.
Kur uçuşunda eşler birbirlerini zikzaklar çizerek izler, yükselip dalış yapar. Bu gösteri, besin kapmak için başka bir deniz kuşunun peşine düşülmesinden farklı bir davranıştır.
Alan savunmasında kanatlarını aşağı doğru kavisli tutarak süzülür, çağrı çıkarır veya kanatlarını abartılı biçimde kaldırıp yavaşça yaklaşır. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında bu hareketler, üreme alanına giren başka kuşlara karşı yapılan gösteriler olarak anlatılır. Eş bağı kuran kuşlar sonraki yıl aynı eşle yeniden buluşabilir.
Yuva, açık tundrada hafifçe yüksek bir noktaya açılmış basit bir çukurdur; az miktarda bitkiyle döşenebilir. Audubon’un Kuzey Amerika hesabı genellikle iki, bazen bir, seyrek olarak üç yumurta bildirir. Her iki eşin paylaştığı kuluçka 23–25 gün sürer. İki ebeveyn de yavruları ağızlarından geri çıkardıkları besinle besler. Yavrular 22–27 günlükken uçabilir ve ardından bir–üç hafta daha ebeveynlerle kalabilir. Yuva savunması yapan kuşa yaklaşılmaz; gözlem uzaktan sürdürülür.
Yavru sayısındaki değişim, her zaman bölgedeki erişkin sayısıyla aynı yönde gitmez. Grönland’ın Zackenberg bölgesindeki 1996–2006 araştırmasında, çift sayısı görece kararlı kalırken bulunan yuva sayısı yıldan yıla belirgin değişti. Kar erimesi sırasındaki lemming bolluğuyla yumurta bırakılan yuva sayısı arasında ilişki vardı. Buna karşılık yavruların uçuşa ulaşma başarısı, sınanan çevresel değişkenlerin hiçbiriyle anlamlı ilişki göstermedi. Besinin bulunması ile bir yavrunun başarıyla büyümesi, ayrı aşamalardır.
Üremeyen kuşlar, kuzeyde de geçici topluluklar oluşturabilir. Grönland’ın kuzeydoğusundaki Zackenberg’de 1996–2006 izleminde, haziran sonundan itibaren üremeyen veya yuvası başarısız olan kuşların 15 bireye varan gevşek gruplar kurduğu ve birlikte uçuş gösterileri yaptığı görüldü. Bazı başarısız çiftler tundradan ayrıldıktan sonra alanlarına yeniden uğrayabiliyordu; aynı bölgede görülen her erişkinin o yıl yavru büyüttüğü varsayılamaz.
Karıştırılabilecek Türler
1. Korsanmartı (Stercorarius parasiticus, Parasitic Jaeger) daha dolgun göğüslü, daha uzun ve ince gagalı görünür. Üreme erişkininin orta kuyruk tüyleri sivridir, fakat Uzun Kuyruklu Korsanmartı’daki kadar uzamaz. Kanattaki beyazlık çoğunlukla daha geniştir. Gençlerde ise kuyruk, gövde oranı ve kanat deseni birlikte görülmelidir; tek bir renk tonu yeterli değildir.
2. Küt Kuyruklu Korsanmartı (Stercorarius pomarinus, Pomarine Jaeger) daha iri gövdeli, geniş kanatlı ve güçlü gagalıdır. Üreme erişkininde orta kuyruk tüylerinin uçları dönerek kaşık biçimini alır. Genç Küt Kuyruklu Korsanmartı’da uzun kaşık uçlar bulunmaz; daha ağır yapı ve belirgin kanat beyazlığı önem kazanır.
3. Büyük Korsanmartı (Stercorarius skua, Great Skua) kalın gövdeli, geniş ve daha yuvarlak kanatlıdır. Kuyruğu kısa ve kama biçimindedir. Koyu kahverengi kanatlarındaki iri beyaz alan, Uzun Kuyruklu Korsanmartı’nın ince beyaz tüy saplarından farklıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanı, ağaçsız Arktik tundradır. Kıyıya yakın kesimler kadar iç bölgelerde de yuva yapabilir. Kuzey Amerika tür hesabı daha yüksek ve kuru tundra kesimlerini özellikle belirtir; dolayısıyla türü yalnız sazlı kıyı bataklıklarına bağlı düşünmek doğru değildir. Açık zemin, bodur bitkiler ve kemirgenlerin bulunabildiği alanlar önemlidir.
Yuva Yeri
Grönland’ın Zackenberg bölgesindeki 1996–2006 izleminde kuşlar erken karsızlaşan tundrayı, çakıllı ve taşlı düzlükleri kullandı; bataklık kesimlerden çoğunlukla kaçındı. Üreme alanları yıllar arasında benzer yerlerdeydi. Araştırmacılar, yuvaları mümkün olduğunca uzaktan kontrol ederek tilkilerin yeri fark etmesi riskini azaltmaya çalıştı.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışında açık okyanus yaşam alanı haline gelir. BirdWeb’in Kuzey Amerika hesabı, kıyıdan uzaktaki sığ denizaltı düzlüklerini ve küçük balık sürülerinin yüzeye yaklaştığı alanları belirtir. Gençler ve üremeyen kuşlar bütün yıl denizde kalabilir. Bu nedenle yazın denizde görülen her birey, yakında yuva bulunduğunu göstermez.
Dünya Yayılışı
AviList’in v2025b sürümü, türün üreme alanlarını İskandinavya ve Svalbard’dan Sibirya’ya, Alaska’ya, Kuzey Kanada’ya ve Grönland’a uzanan kuzey kuşağında gösterir. İki alt tür tanır: Stercorarius longicaudus longicaudus Avrupa’nın kuzeyinden Lena Irmağı’na kadar, Stercorarius longicaudus pallescens ise Lena’nın doğusundan Kuzey Amerika ve Grönland’a kadar olan kesimlerde ürer. Üreme dışındaki yayılış, Güney Amerika ve Afrika’nın güneyindeki denizlere ulaşır. Bu üreme kuşağı, kuşun bütün yıl aynı kuzey alanlarında yaşadığı anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 tarihli bölge listesi, Uzun Kuyruklu Korsanmartı’yı Türkiye’de rastlantısal görülen bir tür olarak ele alır. Listede Mersin’de Aralık 2009’da iki kuş bildirildiği yazılıdır. Bu kayıt, Türkiye’de her kış aynı sayıda kuş bulunduğunu veya burada ürediğini göstermez. Bölge listesi İran, Irak ve bazı Arap Yarımadası ülkelerinde de seyrek ve rastlantısal kayıtlar verir; bunları birbirine bağlayan kesin bir Türkiye göç rotası göstermez.
Göç Yolculuğu
Svalbard ve Kuzeydoğu Grönland’da 2010–2011 yazlarında başlatılan çalışmada, ışık kaydeden cihaz takılan 15 kuştan sekizinin göç verisi kullanılabildi. Bu sekiz kuş Güney Yarımküre’de kışladı: beşi Afrika’nın güneybatı kıyıları açıklarında, üçü daha güneyde, Hint Okyanusu’nun güneybatısına uzanan alanlarda kaldı. Aynı örneklemde kuzeye dönüş yolu, güneye gidiş yolundan genellikle daha batıdaydı. Sonuç, izlenen Arktik kuşların yolculuğunu açıklar; Türkiye’deki bir konuğun aynı rotayı izlediği bilinmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Tundrada lemming ve tarla faresi gibi küçük kemirgenleri yer. Küçük kuşları ve yavrularını, böcekleri ve meyveleri de alabilir. Denizde balık ve küçük omurgasızlardan yararlanır; yüzeydeki ölü balıklar ve başka artıklar da besin olabilir. Beslenmesi yalnız başka kuşlardan av çalmaya dayanmaz.
Kanada’nın Ellesmere Adası’ndaki Hazen Gölü çevresinde 1966’da toplanan 242 taze kusmuk topağının yüzde 90,1’inde lemming kalıntısı bulundu. Topak, kuşun sindiremediği kemik ve benzeri parçaları ağızdan çıkardığı küçük birikimdir. Bu oran, yenilen toplam besinin ağırlıkça yüzde 90,1’inin lemming olduğunu söylemez; lemming kalıntısı bulunan örneklerin sıklığını gösterir.
Nasıl Avlanır?
Kemirgen ararken rüzgâra karşı havada asılı durabilir veya bir yükseltiden çevreyi gözetleyebilir. Kemirgen yuvalarının yakınında da bekler. Denizde yüzeyden besin kapar; zaman zaman başka deniz kuşlarını kovalayıp taşıdıkları avı bırakmaya zorlar.
İlginç Bilgiler
## Işıktan Hesaplanan Yolculuk Işık kayıtları, kuşun her anki yerini GPS gibi göstermez. Svalbard ve Kuzeydoğu Grönland’dan izlenen sekiz kuş için 2013’te yayımlanan araştırmada, güneşin doğuş ve batış zamanlarından konum hesaplandı; hesaplanamayan yol kesimleri tahminle tamamlandı. Yıllık yolun ortalaması, konaklama alanlarındaki hareketler dahil 48.322 kilometre olarak verildi. Bu, kesintisiz tek uçuş mesafesi veya bütün türün değişmez rotası değildir. Özellikle kutup gündüzü ve gece-gündüz eşitliği çevresindeki konum belirsizliği, haritadaki çizginin kuşun geçtiği her noktayı kesin gösterdiği düşüncesine karşı önemlidir. ## Yıllar Sonra Tanınan Kuş Halkalama, aynı kuşun yıllar sonra yeniden tanınmasını sağlar. Kanada’nın Alert bölgesinde 1987’de erişkin olarak halkalanan bir Uzun Kuyruklu Korsanmartı, 2008 yazında yeniden yakalandı. Araştırmacılar bunun kuşun en az 22 yaşında olduğunu gösterdiğini yazdı; bu bir bireyin belgelenmiş alt yaş sınırıdır, türün ortalama ömrü değildir. Aynı çalışmanın 1998–2008 sağkalım analizi 336 erişkine dayanıyordu. Kuşların çoğu askerî üssün atık su çıkışındaki beslenme alanında yakalandığından, buradaki besin koşulları bütün doğal üreme alanlarını temsil etmez. Yazarlar da yerel sağkalım tahminlerinin tüm üreme kuşağına doğrudan uygulanamayacağını belirtir. ## İzlanda’daki Seyrek Yuvalar İzlanda’nın resmî doğa enstitüsü, kuzey İzlanda’da ilk doğrulanmış yuvayı 2003’e tarihler ve daha sonra yılda bir–üç üreme bölgesi bildirildiğini belirtir. Bunların hepsinde her yıl yuva doğrulandığı söylenmez. Mart 2025’te güncellenen hesapta tür, İzlanda için çok seyrek bir üreyici olarak tanımlanır; ana Arktik üreme kuşağındaki geniş yayılışın yanında, adadaki bu küçük yerel durum ayrıca ayırt edilir.
