kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çeltikçi (Plegadis falcinellus)
VS
Seçildi Kelaynak (Geronticus eremita)

Çeltikçi

Plegadis falcinellus

Takım Pelecaniformes
Familya Aynakgiller (Threskiornithidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kıvrık gaga, koyu göz, metalik koyu gövde ve boynu uzatarak uçuş

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çeltikçi (Plegadis falcinellus; Glossy Ibis), uzun bacaklı, uzun boyunlu ve aşağı kıvrılan ince gagalı bir su kuşudur. Uzakta siyah sanılabilir; yakın ve iyi ışıkta gövdesindeki pas-kestane rengi ile yeşil metalik yansımalar seçilir. Üreme dışındaki tüyleri daha mattır.

Üreme giysisinde gaga tabanı ile göz arasındaki çıplak deri mavi-siyahtır. Bu alanın üst ve altındaki ince, açık mavi çizgiler gözün çevresini bütünüyle dolaşmaz. Göz kahverengidir; gaga gri-kahverengi, bacaklar koyu kahverengi ile zeytin grisi arasında olabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu ve ovaldir. Boynu ile bacakları uzun, gagası aşağı doğru düzgün kıvrıktır. Uzakta renk seçilemese bile bu parçaların birlikte oluşturduğu siluet değerlidir; yalnız koyu renkli olması yeterli değildir.

Üreme erişkininin başı, boynu, üst sırtı ve alt tarafı kestane rengidir. Alt sırt, kanatlar ve kuyrukta bronz, mor ve yeşil yansımalar görülür. Işık zayıfken bu renkler belirginliğini kaybedebilir; her açıdan aynı parlak görünüm beklenmez.

Üreme dışı erişkinde renkler solar; baş ve boyunda sık, ince, beyazımsı çizgiler belirir. Yüzdeki açık sınır da daha az belirgindir. Bu giysi, üreme döneminin temiz kestane başından farklı görünür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve erkek benzer renklidir; dişi genellikle daha küçüktür. Bu genel boyut farkı, uzaktaki tek kuşu güvenle dişi veya erkek diye adlandırmaya yetmez.

Genç kuş daha kahverengi ve daha az parlaktır. Alın, boğaz ve boynun önündeki beyazlık değişebilir. Üreme dışı erişkine benzediğinden, yalnız başındaki beyaz çizgilere bakarak genç olduğu söylenmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta gövdesi koyu görünür; uzun boyun öne, bacaklar geriye uzanır ve kıvrık gaga seçilir. Geniş kanatlarını düzenli vuruşlarla kullanır, araya süzülmeler katar. Gruplar V biçimli diziler oluşturabilir.

Ses ve Davranış

Koloniden uzakta çoğunlukla sessizdir. Üreme kolonisinde boğuk homurtular ve hırıltılı sesler, uçarken daha pes temas sesleri çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kervançulluğu (Numenius arquata; Eurasian Curlew) da aşağı kıvrık uzun gagalıdır; fakat kahverengi üstü koyu desenli, altı beyazımsıdır. Uçuşta sırtına kama gibi uzanan beyaz kuyruk üstü seçilir; belirgin bir beyaz kanat şeridi yoktur. Onu Çeltikçiden ayırırken genel boyuttan çok bu açık-koyu desenlere bakılır.

Kaşıkçı (Platalea leucorodia; Eurasian Spoonbill) beyaz gövdesi ve uçta kaşık gibi genişleyen düz gagasıyla ayrılır. Gençte kanat uçları siyah olabilir; bu, bütün gövdesinin Çeltikçi gibi koyu olduğu anlamına gelmez. İkisi de boynunu uzatarak uçabildiği için yalnız uçuş boyun duruşu yeterli değildir.

Amerika’da yayılışı olan Ak Yüzlü Çeltikçi (Plegadis chihi; White-faced Ibis) çok benzer. Üreme erişkininde beyaz yüz sınırı gözün arkasını da çevreler, çıplak yüz derisi pembedir. Üreme dışı ve genç görünümler uzaktan ayrılmayabilir. Bu farklar giysiyle birlikte değerlendirilir; tür Türkiye’nin olağan kuşuymuş gibi sunulmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

2016–2018 arazi taramalarını da içeren 2019 Türkiye derlemesinde, yuvaların özellikle söğütlerde kurulduğu belirtilir. Su seviyesi dengeli, insan etkinliği ve karasal yırtıcı baskısı düşük yoğun sazlıklar da kullanılır. Yazarlar, söğüt kesimi ve saz yangınlarıyla üreme alanlarının bozulmasına dikkat çeker. Sığ beslenme alanı kadar, yuvayı taşıyabilecek örtünün korunması da önemlidir.

Yuva Yeri

İki eşin kurduğu yuva, saz ve dallardan yapılmış kalınca bir platformdur; sazlık zeminde, çalıda veya alçak ağaçta olabilir. Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabı 3–4 yumurta, 20–22 günlük kuluçka ve 8–9 günlük yuvada kalış verir. Yuvadan erken ayrılma uçabilme anlamına gelmez. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş ayrı bir üreme takvimi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Çeltikçiler topluca beslenip dinlenebilir. Dinlenme ve geceleme için kullanılan ağaçlar beslenme yerinden birkaç kilometre uzakta bulunabilir.

Dünya Yayılışı

Çeltikçi, Avrupa ve Afrika’dan Asya ile Avustralasya’ya; ayrıca Amerika’nın bazı bölgelerine uzanan geniş fakat kesintili bir yayılışa sahiptir. Güncel AviList onu alt türlere ayrılmayan tek tür olarak tanır. Afrika, Avrasya ve Amerika’da bulunması, aradaki her alanı sürekli doldurduğu anlamına gelmez. Yaşamı, kullanabildiği sulak alanlarla bağlantılıdır.

Türkiye’deki Durumu

Onmuş ve Karauz’un 2019 Türkiye derlemesinin özetinde, 1950–1960’lar için yaklaşık 2.500–2.795 çiftlik tarihsel tahmin ile daha sonraki dönem için 282–421 çiftlik tahmin karşılaştırılır. Aynı yayının özet tablosunda ise 281–410 çift yazılıdır. Son rakam farklı yıllara ait koloni verilerini birleştirir; tek bir yılın eşzamanlı sayımı değildir. Çalışmanın yeni arazi taramaları 2016–2018’de yapılmıştır. Bazı yerlerde dolu yuvalar sayılmış, erişilemeyen kolonilerde ise gözlenen kuşlardan tahmin üretilmiştir. Bu nedenle rakamlar güncel kesin nüfus sayısı olarak okunmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Aynı 2019 Türkiye çalışması, 1990–2017 kış sayımlarını ve 1968–2017 gözlem kayıtlarını değerlendirmiştir. Küçük sayılarda kışlamanın 2005’ten itibaren belirginleştiğini bildirir. Bu bulgu, bütün bireylerin göçü bıraktığını göstermez. İlkbaharda görülen sürülerle yerel üreyen çiftler de aynı sayım değildir. Yazarlar gözlemci sayısındaki artışın, geçitte kaydedilen kuş artışıyla karışabileceğini açıkça belirtmiştir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yumuşakçalar, solucanlar, böcekler ve böcek larvaları yer. Kıyılarda çekirge ve kurbağa da yakalayabilir. Beslenme alanı yalnız suyun üstü değildir; gagasını çamura sokarak saklı avlara da ulaşır. Gördüğümüz tek bir av, türün bütün besinlerini temsil etmez.

Nasıl Avlanır?

Cornell’in Kuzey Amerika hesabında avını hem görerek hem dokunarak bulduğu anlatılır. Islak zemini gagasıyla yoklayabilir, su veya çamur içinde gagasını yana doğru tarayabilir. Karada böceklerin yanında pirinç ve sorgum taneleri de alır. Yalnız hayvansal besin yediği veya gagasını hiç yana taramadığı şeklinde kesin kurallar kurulmaz.

İlginç Bilgiler

## Kayıt Sayısı ve Kuş Sayısı Samraoui ve arkadaşlarının 2023 çalışmasında, kuzeydoğu Cezayir’in Numidia kolonilerinde 2008–2018 döneminde 1.121 yavru halkalanmıştır. Makalenin sonuç bölümü ve birinci tablosu, 265 ayrı kuş için 605 yeniden görülme kaydı bildirir. Başka bir tablodaki toplamlar farklı olduğundan bunlar kesinleşmiş tek toplam gibi görülmemelidir. Kayıt sayısıyla birey sayısının farkı önemlidir: aynı halkalı kuş farklı günlerde yeniden görülebilir. Bu kayıtlar GPS cihazından alınmış kesintisiz yolculuk çizgileri değildir. ## Koloniler Arasındaki Bağlantı Aynı 2008–2018 Cezayir halkalama çalışması, Numidia ile özellikle İber Yarımadası’ndaki koloniler arasında genç ve henüz üremeyen kuşların karşılıklı yer değiştirdiğini göstermiştir. Bu bağlantı, her koloninin tamamen yalıtılmış olmadığını anlatır. Sonuç, Türkiye’deki işaretsiz bir Çeltikçinin de aynı güzergâhı izlediğinin kanıtı değildir. ## Bir Besin Yüzdesi Nasıl Okunur? Cezayir’in Numidia bölgesinde 2003–2006’nın mayıs–temmuz dönemlerinde yavruların çıkardığı besin örneklerini inceleyen, 2012’de yayımlanmış araştırmanın Çeltikçi tablosunda 21 örnek ve 169 av bulunur. Yusufçuklar av sayısının yüzde 13’ünü oluşturmuştur. Bu, besinin ağırlıkça yüzde 13’ü veya bütün Türkiye Çeltikçilerinin değişmez menüsü değildir; yavru beslenmesine ait yerel bir örneklemdir. ## Aynı Sulak Alanda Farklı Avlar Aynı araştırmanın Cezayir Numidia’daki 2003–2007 dönemi, altı su kuşu türünü karşılaştırmıştır. Çeltikçinin açık sığlıklarda yusufçuk larvalarını kullanması, bazı balıkçılların daha derin su veya bitki kenarıyla ilişkili beslenmesinden ayrılmıştır. Yazarlar besin kullanımında hem örtüşme hem ayrışma bulur. Bu gözlemler, türlerin hiç rekabet etmediği ya da yalnız tek çeşit av yediği şeklinde yorumlanamaz.

Kelaynak

Geronticus eremita

Takım Pelecaniformes
Familya Aynakgiller (Threskiornithidae)
IUCN Durumu EN
Arazide Teşhis İpucu
Çıplak kırmızı baş; uzun kıvrık kırmızı gaga; ensede püsküllü siyah tüyler; beyazsız metalik siyah gövde; kırmızı bacaklar

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kelaynak, uzun ve aşağı kıvrık kırmızı gagası, erişkinde çıplak kırmızı başı ve siyah gövdesiyle tanınır. Ensesindeki uzun, dağınık tüyler yele görünümü oluşturur. Tüylerinde ışığa göre yeşil ve mor metalik parıltılar görülür.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi dolgun, boynu ve bacakları Çeltikçininkinden kısadır. Koyu kanadın omuz çevresindeki örtü tüyleri morumsu parlayabilir; ışık değiştikçe siyah görünüm baskınlaşır. Gaga, toprağa doğru uzanan belirgin bir yay çizer.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy renkleri benzerdir. Tek başına görülen bir kuşun eşeyi yalnız boyuna bakılarak güvenle söylenemez.

Gençler daha mattır; başları koyu renkli ve tüylüdür, ense tüyleri daha az gelişmiştir. Erişkinin çıplak kırmızı başını arayan bir gözlemci bu genç kuşları gözden kaçırabilir.

Uçuşta Görünüm

Çeltikçiye göre uçuşu daha yavaş, boynu daha kısa, kanat uçları daha belirgin parmaklı görünür. Ayakları kuyruğun gerisine taşmaz. Kısa ve yumuşak kanat vuruşlarıyla ilerleyebilir, süzülebilir ve birlikte uçarken V düzeni oluşturabilir.

Ses ve Davranış

Koloni ve geceleme yerleri dışında genellikle sessizdir. Yakında boğazdan gelen kısa, kaba çağrıları duyulabilir. Eşlerin karşılaşması sırasında baş eğme ve karşılıklı tüy düzeltme gibi davranışlar da görülür.

Karıştırılabilecek Türler

Çeltikçi (Plegadis falcinellus), kıvrık gagası ve koyu parıltılı tüyleri nedeniyle özellikle uzaktan karışabilir. Daha ince yapılıdır; erişkin Kelaynağın çıplak kırmızı başı ve uzun ense tüyleri onda bulunmaz. Genç Kelaynağın başı tüylü olduğundan bu yaşta yalnız başın çıplak olup olmadığıyla yetinilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kurak ve yarı kurak bölgelerde yuva kurabileceği kaya duvarlarıyla beslenebileceği açık alanları birlikte kullanır. Fas’ta kıyı kayalıklarında da ürer; yalnız yüksek dağlara bağlı değildir.

Yuva Yeri

Koloni içinde çiftler ayrı yuvalar kurar. Yuva kaya çıkıntısı veya oyukta, dal ve otlardan hazırlanan bir platformdur. Zoobotánico Jerez’in İspanya’daki uzman tür hesabı 2–4 yumurta, iki eşin katıldığı 24–28 günlük kuluçka ve 43–47 günde yuvadan ayrılacak gelişime ulaşma bildirir. Bunlar uzman derleme değerleridir; Birecik’te ölçülmüş tek bir yuvanın takvimi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Birecik’te 2013–2014 üreme dönemindeki gözlemler, istasyonda ek yem sağlanan kuşların çevredeki tarım ve çayırlık alanlarda da beslendiğini gösterdi. Güvenli yuva yerleriyle birlikte bu açık beslenme alanlarının korunması gerekir.

Dünya Yayılışı

Geçmişte kuzey Afrika, Orta Doğu ve Avrupa’nın bazı kesimlerinde daha geniş yayılışı vardı. 2021’de yayımlanan kapsamlı koruma derlemesi, Fas’ın doğal yabani topluluğunu, Türkiye’nin yarı serbest kuşlarını ve Avrupa’da yeniden oluşturulan toplulukları ayrı değerlendirir. İspanya’nın Cádiz bölgesinde yerleşik bir topluluk kurma programı, Avusturya ve Almanya’dan İtalya’ya göç eden topluluk oluşturma çalışmalarıyla aynı program değildir.

Türkiye'deki Durumu

Birecik, doğu kökenli topluluğun korunduğu başlıca merkezdir. 2025 tarihli araştırmanın anlattığı yarı serbest yönetimde kuşlar ilkbahar ve üreme döneminde çevrede uçup beslenir, yazın yeniden koruma altına alınarak göç sırasında karşılaşacakları kayıplar azaltılmaya çalışılır. Bu, Türkiye’nin her yerinde insan desteğinden bağımsız yaşayan bir göçmen topluluk bulunduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Suriye’de üreyen üç erişkinin, ikisi dişi ve biri erkek olmak üzere, 2006–2007 uydu izlemesi Ürdün, Suudi Arabistan ve Yemen üzerinden Etiyopya’nın yüksek kesimlerine ulaşan yolculuğu belgeledi. Dönüşte Kızıldeniz’in batısını izleyip Eritre ve Sudan üzerinden Suudi Arabistan’a geçtiler. Bunlar izlenen kuşların tarihli rotalarıdır; bugünkü Birecik kuşlarının her yıl aynı yolculuğu yaptığı söylenemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besinleri böcekler ve diğer küçük omurgasızlardır. Küçük sürüngenler, iki yaşamlılar ve başka küçük omurgalılar da tüketir. Besinlerin payı yöreye göre değişir.

Nasıl Avlanır?

Açık zeminde yürüyerek gagasıyla yüzeyi yoklar; topraktaki çatlak ve küçük boşluklara gagasını sokarak besin arar. Çoğu zaman gevşek gruplar halinde beslenir.

Birecik’teki araştırmanın 2014’te farklı beslenme alanlarını karşılaştıran bölümü, 46 kuşun 233 beslenme gözlemine dayanıyordu. Nane tarlalarında ve gübre bulunan alanlarda avı yutuncaya kadar gereken gagalama sayısı daha azdı. Bu, nane yaprağının yendiğini göstermez. Ancak aynı çalışmada kuşların marul yapraklarını koparıp yediği doğrudan görüldü; o alanlarda hayvansal av yakalama başarısı bu nedenle ölçülemedi. Beslenme alanıyla yavru başarısı arasındaki ilişkiler gözlemseldi; deneysel neden–sonuç kanıtı veya her alana gübre dökme önerisi değildi.

İlginç Bilgiler

## Birecik Kuşlarında Genetik Çeşitlilik 2025’te yayımlanan Birecik araştırmasında 51 erişkin ve 49 yavrudan veterinerlerce alınan kan örnekleri kullanıldı. Kalıtsal farklılıkları izlemek için beş küçük DNA bölgesi incelendi. Hücre çekirdeğindeki bu sınırlı bölüm kümesinde genetik çeşitlilik yüksek bulundu. Ayrıca incelenen başka bir DNA parçasında doğu kökenli kuşları batı kökenlilerden ayıran bir değişiklik saptandı. Bulgular Birecik topluluğunun koruma değerini destekler; kalıtım bilgisinin tamamının incelendiği veya gelecekte genetik sorun yaşanmayacağı anlamına gelmez. ## Eşini Sesinden Ayırt Etmek Avusturya’nın Grünau bölgesinde Mayıs 2010’da yapılan ses deneyinde, yarı serbest kolonide kuluçkaya yatan 12 kuşa kendi eşinin ve başka koloni üyelerinin çağrıları dinletildi. Kayıtlar Mart 2008’de alınmıştı. Sekiz dişi ve dört erkekten oluşan deney grubundaki kuşlar, eşlerinin sesine daha sık ve daha uzun süre başlarını kaldırıp hoparlöre yönelerek karşılık verdi. Bu, belirli koşullarda sesle eş tanımayı destekler; gözlemcinin her çağrıdan bireyin kimliğini veya duygusunu çıkarabileceğini göstermez. ## Kuluçkada İki Eşin Görevi Birecik’te 2012–2015 arasında yürütülen kuluçka araştırmasının İngilizce özeti, iki eşin de yumurtalar üzerinde oturduğunu ve 2013–2015 gündüz gözlemlerinde erkeklerin ortalama nöbet sürelerinin daha uzun bulunduğunu bildirir. Burada dakika ile ölçülen şey günlük kuluçka görevidir; yumurtanın kaç günde açıldığı değildir. Sonuç her yuvada, her saatte aynı görev paylaşımının bulunduğunu söylemez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...