kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çıvgın (Phylloscopus collybita)
VS
Seçildi Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus)

Çıvgın

Phylloscopus collybita

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İki notalı şarkı, koyu bacak, zayıf kaş, kısa kanat, kuyruk indirme

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çıvgın (Phylloscopus collybita; Common Chiffchaff), ağaç ve çalılar içinde hareket eden küçük bir yaprak ötleğenidir. Genellikle zeytin-kahverengi görünür; soluk kaşı ve çoğu bireyde koyu bacakları vardır. Bacak rengi tek başına kesin tanı sağlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Batı Avrupa’daki collybita alt türünde üst taraf donuk zeytin-kahverengi, alt taraf açık bej ve sarımsıdır. Göz çevresindeki açık halkayı, gözün önündeki ve arkasındaki koyu izler keser. İnce gaga koyudur.

Yapraklı dallar arasında kıpır kıpırdır; kuyruğunu sık sık indirip kaldırır. Bu hareket tanımaya yardımcı olur, fakat her an görülmesi beklenmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy görünümü aynıdır. Fotoğraftaki sarılık ya da genel irilik üzerinden güvenli eşey tayini yapılamaz.

Genç kuşun henüz değişmemiş tüyleri tazedir. İlk sonbaharındaki bireylerde yeni ve eski kanat tüylerinin yan yana bulunması yaş değerlendirmesine yardımcı olabilir. Bu, yakın inceleme gerektiren bir ayrıntıdır; yalnız sarımsı görünüş gençlik kanıtı değildir.

Uçuşta Görünüm

Ağaçlar arasında doğrudan uçar; bitkilerin içinde çevik kısa geçişler yapar. Uçan küçük böcekleri yakalamak için de havalanabilir.

Ses ve Davranış

“Çif-çaf, çif-çaf” gibi duyulan, art arda yinelenen notalar en tanınan şarkısıdır. İngilizce adı da bu sesi yansıtır. Sessiz bir kuşta şarkıdan yararlanılamayacağından görünüş ve hareket birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

En sık benzetildiği Söğütbülbülü (Phylloscopus trochilus; Willow Warbler), genellikle daha açık bacaklı ve daha sarı, belirgin kaşlıdır. Bu farklar kuşlar arasında değişebildiğinden, yalnız bacağın rengine dayanarak karar verilmez.

Kapalı kanatta, içteki uzun kanat tüylerinin ucunu aşan dış uçuş tüyleri bir uzantı oluşturur. BTO’nun tanı rehberinde bu uzantı Çıvgında içteki tüylerin görünür uzunluğunun yaklaşık yarısı, Söğütbülbülünde ise yaklaşık tamamı kadardır. Yan görünüşteki bu oran kısa kanatlı Çıvgını ayırmaya yardım eder; tüyler ve kanadın duruşu açıkça görülmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında ağaç örtüsünün çok sık olmadığı, altında çalı ve genç ağaçların bulunduğu ormanları kullanır. Ağaç tepeleri arasındaki açıklıklar ile gelişmiş alt örtü bir aradadır: besin aranan dallar ve yere yakın saklanma yerleri aynı çevrede bulunur.

Yuva Yeri

Dişi, yere yakın otların veya yaprak örtüsünün gizlediği yan girişli kubbeli yuva yapar. Kuru ot ve yapraklardan oluşan yapının içi tüylerle döşenir. BTO’nun Avrupa kuşları kaynaklarına dayanan özetinde tipik yumurta sayısı 5–6, dişinin yürüttüğü kuluçka 13–14 gündür. Yavrular yaklaşık 13,5–15,5 günde yuvadan ayrılır. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir. Yuva örtüsünü açmadan, uzaktan gözlem yapılmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Ağaçların ve çalıların yapraklı kısımlarında dolaşır; kısa süre durduktan sonra başka bir dala geçebilir. Görünür olduğu tek bir dal, gün boyunca kullandığı bütün alanı temsil etmez.

Dünya Yayılışı

Avrasya’da, Atlas Okyanusu kıyılarından Rusya’nın doğusuna uzanan geniş bir üreme alanı vardır. Kışın Akdeniz çevresi, Kuzey Afrika, Arap Yarımadası ve Hint alt kıtasına ulaşan topluluklar bulunur. Her topluluğun üreme ve kışlama alanı aynı değildir; bütün Çıvgınlar aynı mesafeye göç etmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen Çıvgınlar bulunur. Güncel AviList, brevirostris alt türünün yayılışını Batı Türkiye’nin yüksek kesimleri ile Kuzey Türkiye’nin Karadeniz kıyı kuşağında verir; collybita alt türünün üreme alanı da kuzeybatı Türkiye’ye uzanır. OSME’nin bölgesel listesinde brevirostris’in Türkiye’de ürediği ayrıca belirtilir. Bunlar toplulukların yayılış bilgileri olduğundan, tek bir fotoğraftaki kuşu otomatik olarak alt türe bağlamaz.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS göç atlasında, Finlandiya ve doğu Avrupa bağlantılı halkalı kuşların Türkiye ve Yakın Doğu’da yeniden karşılaşıldığı kayıtlar yer alır. Bu, Türkiye’nin yalnız üreme değil, göç bağlantılarında da rol aldığını gösterir. Farklı topluluklar güneye, güneybatıya veya güneydoğuya hareket eder; tek bir sabit ülke dizisi bütün türü temsil etmez. İki karşılaşma noktasının arasına çizgi çekilmesi, kuşun aradaki bütün yolu doğrudan izlenmiş olduğu anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca küçük böcekleri ve larvalarını yer; örümcekleri de alır. Yapraklar arasındaki avları toplayabilir. Yavruların besininde küçük böcekler ve larvalar önemlidir; erişkinin menüsüyle yavrunun her öğünü aynı kabul edilmez.

Nasıl Avlanır?

Ağaç ve çalıların üzerinden küçük avları gagasıyla alır; uçarken yakaladığı böcekleri de tüketir. Yalnız açık havada avlanmadığı gibi, yalnız yaprağa konmuş avla da sınırlı değildir.

İlginç Bilgiler

## Görünüş ile Genetik Köken Rusya’daki Arkhangelsk çevresi ve Güney Ural Dağlarında iki topluluğun bir arada bulunduğu alanları da kapsayan araştırma, 2007–2009 üreme dönemlerinde örneklenen 245 erkeğin verilerini kullanmıştır. 2017’de yayımlanan çalışmada tüy görünüşü, şarkı ve DNA karşılaştırılmış; her özellik bütün kuşlarda ölçülememiştir. Genom incelemesi için bunlardan 40 kuş seçilmiştir. abietinus ve tristis topluluklarının bir arada bulunduğu yerlerde, dış görünüş ile genetik köken her zaman örtüşmemiştir. Karışık kökenli kuşlar ve iki şarkı biçiminin öğelerini birleştiren erkekler bulunmuştur. Bu, gri veya yeşilimsi tek bir fotoğrafın kuşun bütün genetik geçmişini göstermediğini anlatır. Araştırma Türkiye’deki her soluk kuşun melez olduğu anlamına gelmez. ## Yuva Kaybının Paydası İngiltere’nin Oxford yakınındaki Wytham ormanında, 1992–1994 dönemine ait Çıvgın yuvaları incelenmiştir. 1997’de yayımlanan çalışmanın başarısızlık nedenleri tablosunda değerlendirilen 60 yuvadan 32’si kaybedilmiştir. Kaybedilen bu 32 yuvanın yaklaşık yüzde 81’i başka hayvanların yumurta veya yavruları yemesine bağlanmıştır. Bu oran bütün 60 yuvanın kayıp oranı değildir. Araştırma, belirli bir orman ve dönemin bulgusudur; Türkiye’deki yuvalar için hazır bir oran olarak kullanılamaz. ## Halka Kayıtları Nasıl Değişti? Avrupa’daki Çıvgın halkalama kayıtlarının elde edilme biçimi zamanla değişmiştir. EURING/CMS atlasına göre 1960’a kadar yeniden karşılaşmaların yarıdan fazlasında kuşlar ölü olarak kaydedilmişti; 1991’den sonraki kayıtlar ise neredeyse bütünüyle canlı kuşlara aittir. Dolayısıyla eski ve yeni kayıtların aynı yolla toplandığı varsayılamaz. Atlasın haritaladığı uzak karşılaşmalar, en az 50 kilometrelik yer değiştirmeleri içerir. Bu kayıtlar göç bağlantılarını gösterir; kuşun aradaki her konumunu ölçen bir takip cihazıyla aynı ayrıntıyı sağlamaz. ## Sibirya Çıvgınının Adı Sibirya Çıvgını olarak anılan tristis, bazı sınıflandırmalarda ayrı tür sayılır. Burada izlenen güncel AviList ise onu Phylloscopus collybita’nın alt türü olarak kabul eder. Bu nedenle farklı kaynaklardaki Çıvgın adının her zaman aynı tür sınırını anlattığı varsayılmamalıdır.

Esmer Çıvgın

Phylloscopus fuscatus

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus; İngilizce Dusky Warbler) küçük, gri kahverengi bir kuştur. Düz sırtı, açık kaşı, koyu göz çizgisi ve böğürlerle kuyruk altındaki açık devetüyü rengi birlikte aranır. Yüz çizgileri özellikle gözün önünde belirgindir. İnce bacaklarında ve alt gagasında turuncumsu ton görülebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kaş ince ve uzundur; göz önünde beyazımsı, gerisinde daha devetüyü tonunda görünür. Altında güçlü koyu bir çizgi bulunur. Gözün altında ince açık bir yay seçilebilir. Tam göz halkası ile gözün üzerindeki kaş aynı işaret değildir. Gaga ince, gövde Çıvgına benzer orandadır; kuyruk köşeleri hafif yuvarlak olabilir.

Üst taraf, kapalı kanat ve kuyruk genel olarak kahverengidir. Boğaz beyazımsı; göğüs ve karın açık krem, yanlarında gri tonlar görülebilir. Böğür ve kuyruk altında sıcak devetüyü tonu seçilir. Üst gaga koyu, alt gaganın büyük bölümü daha açık renklidir. Bacakların ön ve arka yüzleri aynı tonda görünmeyebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin genel tüy deseni benzerdir. Rusya’nın Uzak Doğusundaki üreme araştırmasında da bu benzerlik belirtilir. Görünüşteki bu benzerlik, yuva başındaki görevlerin bütünüyle aynı olduğu anlamına gelmez; eşeyleri yalnız tüyün daha sıcak veya soluk görünmesinden ayırmak güvenilir değildir.

Rusya’nın Uzak Doğusunda 1997–1999 araştırmasında, gövde tüylerini henüz değiştirmemiş gençler erişkinden daha gri anlatılmıştır. Bu erken gençlik görünümü, bütün sonbahar kuşlarını renkten yaşlandırma ölçütü değildir.

Genç ve erişkin dışarıdan benzeyebilir. Britanya Kolumbiyası için hazırlanmış uzman tanı yazısında, yaş ayrımının elde incelenen tüylerle daha güvenilir olduğu belirtilir. Kuşun yalnız kahverengi görünmesi, sonbahardaki her bireyin yaşını göstermez.

Uçuşta Görünüm

Kapalı kanatta dışarı uzanan uçuş tüylerinin görünen bölümü kısadır. Kanat genel olarak kısa görünür; belirgin renkli bir panel tanı işareti değildir.

Kanadın altındaki küçük örtü tüyleri, koltuk altı ve bazı uçuş tüylerinin iç kenarları açık devetüyü beyazımsı olabilir. Williamson’ın uzman rehberinde bu solukluk ayrı tüy grupları için tarif edilir; bütün kanadın altında kesintisiz parlak bir şerit anlamına gelmez.

Ses ve Davranış

Çağrısı iki küçük taşın birbirine vurulmasını andıran kısa, sert bir “tak” sesidir. Çalının içindeki kuş önce bu sesle fark edilebilir. İlkbaharda daha uzun şarkılar da duyulur; kısa çağrı ile üreme şarkısı aynı ses değildir.

Bitkilerin içinde saklanan, fakat hareketli bir kuştur. Öterken kanatlarını sık sık seğirtebilir; duruşu bazen gergin ve boyunsuz izlenimi verir. BirdGuides’ın uzman anlatımı bu görünüşü, ince gagası ve güçlü yüz çizgileriyle birlikte değerlendirir. Gövdeyi dik tutmasıyla sürekli küçük hareketler yapması aynı kuşta bir arada görülebilir.

Üreme şarkısı tek bir değişmez dizi değildir. Rusya’da Krasnoyarsk çevresinde 2009, Sahalin’de 2010 yazında yapılan çalışmada 48 Esmer Çıvgın erkeğinin sesi kaydedilmiş, en uzun dört kayıt ayrıntılı incelenmiştir. Bu dört erkeğin şarkı çeşitleri çoktur; bazı çeşitler sık, bazıları yalnız bir kez duyulmuştur. Bir erkek iki yüzden fazla şarkı söyledikten sonra bile daha önce o kayıtta duyulmayan bir çeşit ekleyebilmiştir. Erkeklerin sık kullandığı 3–7 çeşit, ses üretimlerinin önemli bir bölümünü oluşturmuştur. Bu, aynı türün bir bireyinden yalnız birkaç kısa ses parçasıyla bütün şarkı repertuvarını öğrenmenin neden güç olduğunu açıklar.

Aynı Rusya çalışmasında, kısa bir sesin veya iki-üç sesten oluşan küçük bir grubun art arda yinelenerek şarkının temel bölümlerini oluşturduğu görülmüştür. Bazı şarkılar iki farklı ses grubundan oluşan iki bölümlüdür; bu yapı incelenen Esmer Çıvgın şarkı çeşitlerinin yaklaşık onda birinde bulunmuştur. Şarkıların arasında da duraklar vardır. Bu karmaşık yapı, günlük kısa “tak” çağrısının uzun süre yinelenmesinden farklıdır.

Rusya’nın Uzak Doğusunda Malkachan Nehri çevresindeki 1997–1999 araştırmasında dişi, otlarla yan girişli kapalı yuva yapmış ve içini tüylerle döşemiştir. Yuvalar çoğunlukla alçak çalılardadır. 84 yumurta kümesinde 3–7 yumurta görülmüştür. Sık kontrol edilen 23 yuvada, normalde son yumurtanın bırakıldığı günden sayılan kuluçka 12–15 gün; 35 yuvada yavrunun yuvada kalışı 12–15 gündür. Geç dönemde yenilenen kuluçkalarda yumurtalar tamamlanmadan yatmaya başlanabilmiştir. Kuluçkayı dişi yapar. Bunlar Rusya’daki yerel örneklemin sonuçlarıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Çıvgın (Phylloscopus collybita) benzer boy ve yapıdadır. Batı biçimleri çoğunlukla zeytin ve sarı tonlar, Sibirya biçimi tristis ise daha kahverengi ve beyazımsı bir görünüm taşır. Hong Kong uzman hesabı, Çıvgını koyu gaga-bacak, kanattaki yeşilimsi tüy kenarları ve daha silik yüz çizgileriyle ayırır. tristis güncel taksonomide Çıvgının alt türüdür. Esmer Çıvgına karar verirken yalnız yeşilin yokluğuna değil, güçlü yüz çizgilerine, alt gagadaki açık alana ve doğal çağrıya birlikte bakılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme yayılışında seyrek tayga, bataklık çevresindeki çalılar ve alçak ağaçlar önemlidir. Göçte ve kışın da dere, hendek ve gölet yakınındaki sık bitkiler, sazlar ve uzun otlar kullanılır. Kuşu yalnız yüksek ağaç tepelerinde aramak bu saklı alt kat kullanımını gözden kaçırabilir. Sık bitki örtüsünde görülmesi, bulunduğu yerde yuva yaptığı anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Rusya’nın Malkachan çevresinde 1997–1999’da incelenen 101 yuvanın dördü uzun otların, diğerleri alçak çalıların içindedir; çoğu yerden 10–30 cm yüksektedir. Yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’daki uzman gözlem hesabında nemli alan yakınındaki bitkileri daha çok kullandığı, çalılıklarda ve orman kenarlarında ise seyrek görüldüğü belirtilir. Deep Bay çevresindeki alçak bitki örtüsü bölgesel kayıtlarda öne çıkar. Bu dağılım, kışın kullanılan nemli çalılıklar ile her türlü ağaçlık alanı aynı habitat gibi düşünmemek gerektiğini gösterir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b’te Esmer Çıvgının iki alt türü kabul edilir. Türe adını veren fuscatus, Sibirya’dan Moğolistan ve batı Çin’e uzanan alanda ürer; Hindistan ve Çinhindi’nde kışlar. robustus ise Gobi Çölü’nün güneyindeki kuzey Çin’den kuzey Sichuan’a kadar ürer ve Çinhindi’ne göçer. Bu iki topluluk aynı türün parçalarıdır. Eski rehberlerin daha geniş alt tür düzeni, güncel kabul edilen iki alt türün yerine kullanılmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de ana yayılışının dışına çıkan seyrek bir konuktur. Sandgrouse’un 2014 bölgesel raporu, 24 Ekim 2013 Kızılırmak Deltası gözlemini ülkenin ilk kaydı olarak bildirir ve kuşun fotoğrafını belgelendirir. Bu tek tarih, düzenli yıllık geçiş veya yerel üreme kanıtı değildir. Sonraki kayıtların toplamı bu rapordan çıkarılamaz. Nadir tür tanısı için birden fazla açıdan görüntü ve doğal çağrı saklanır; bulunduğu yer veya kahverengi renk tek başına kimlik kanıtı olmaz.

Göç Yolculuğu

Ana göç sistemi kuzey Asya’daki üreme alanları ile güney ve güneydoğu Asya’daki kışlama alanları arasındadır. Avrupa’nın batısına ulaşan kuşlar olağan yayılışlarının uzağındadır. Britanya Kolumbiyası için hazırlanmış uzman yazısı da Avrupa kayıtlarının çoğunu sonbahar bağlamında anlatır. Türkiye’de görülen bir kuşun hangi ülkeden geldiği, ne kadar yol uçtuğu veya neden batıya yöneldiği yalnız görülme tarihinden anlaşılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük omurgasızlarla beslenir. Rusya’nın Uzak Doğusunda Malkachan çevresindeki 1997–1999 saha gözlemlerinde yavrulara tırtıl, örümcek ve sinek taşındığı görülmüştür. Bazı yerlerde küçük ağustosböcekleri de alınmıştır.

Nasıl Avlanır?

Hong Kong uzman hesabında çalıların ve alçak bitkilerin içinde böcek aradığı anlatılır. Rusya’nın Uzak Doğusundaki 1997–1999 gözlemlerinde de bitkiler üzerinde ilerleyerek av toplama öne çıkmış, kısa uçuşla av alma daha seyrek görülmüştür. Çalının içinde ilerlemek ile havadaki avın peşine uçmak, beslenmesinin farklı hareketleridir.

Rusya’nın Krasnoyarsk bölgesindeki Mirnoye istasyonunda 1999–2004 arasında yapılan kontrollü çalışma, yedi çıvgın türünün gençlerini karşılaştırmıştır. Esmer Çıvgına ait 30–45 günlük 10 kuş, bitki dalları bulunan büyük bir kafeste toplam 60 kez gözlenmiştir. Bu deneyde yüzeydeki avı gagalayarak ve uzanarak toplama öne çıkmış; uçuş içeren av hamleleri öteki türlerden daha seyrek kullanılmıştır. Bu, serbest yaşayan Türkiye kuşlarında ölçülmüş bir günlük zaman bütçesi değildir.

İlginç Bilgiler

## Şarkıdaki ölçüler Çin’in Hebei bölgesindeki Saihanba’da 5 Temmuz–10 Ağustos 2015’te 33 erkeğin doğal şarkısı kaydedilmiş ve kuşlar tartılmıştır. 2019’da yayımlanan çalışma, farklı şarkı özellikleri ile ağırlık arasında istatistiksel ilişkiler bulmuştur; bütün ses ölçüleri aynı yönde değişmemiştir. Burada ölçülen ağırlık ile bacağın alt bölümünün uzunluğuna göre hesaplanan vücut durumu da ayrı değişkenlerdir. Kayıtlar iyi havada, sabah saatlerinde ve yakın mesafeden alınmıştır. Sonuç, telefondaki tek ses kaydından kuşun gramını, yaşını veya bütün sağlığını ölçen bir cetvel değildir. ## Bir noktadaki göç araştırması Rusya’nın Uzak Doğusunda Muraviovka Parkı’nda yedi çıvgın türünün göç zamanı karşılaştırılmıştır. Çalışma, 2013 ve 2015–2017 ilkbaharları ile 2013–2015 ve 2017 sonbaharlarında ağla yakalanan toplam 9.211 kuşu kapsar; bu sayı yalnız Esmer Çıvgına ait değildir. Esmer Çıvgın burada ürediği için yerel kuşla geçiş yapan kuşu ayırmanın sınırlı olduğu da belirtilmiştir. Üreme döneminde yeniden yakalananlar çıkarılmıştır. Türlerin farklı zamanda görünmesi, aynı noktadaki tüy değişimi ve kışlama alanlarıyla ilişkilendirilmiştir; çalışma Türkiye takvimi veya her kuşun kökenini vermez. ## Erken dönüşün anlamı Rusya’nın Uzak Doğusundaki Malkachan araştırmasında 1997–1999 üreme dönemleri izlenmiştir. İlkbahar varışları için veri 1998 ve 1999’dan, üreme sonrası tüy değişimi davranışı için 1997 ve 1998’den alınmıştır. Daha önce iyi bir alanı tutmuş erkekler ilkbaharda daha erken dönme eğilimi göstermiştir. Araştırmacı bunu erken gelmekten kazanacaklarıyla yorumlamış; “ilk gelen her zaman en güçlüdür” şeklinde açıklamamıştır. Bu sonuç, renkli halkalarla izlenen o topluluğa aittir. Türkiye’de kısa süre görülen bir kuşun eşeyi veya eski yuva alanı buradan belirlenemez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...