Hızlı Tanı

Dağ Kuyruksallayanı ince gövdeli, kuyruksallayanlar içinde çok uzun kuyruklu ve kısa bacaklı bir su kenarı kuşudur. Her giyside en güçlü birleşim; kül grisi baş ve sırt, belirgin beyazımsı kaş ile bıyık çizgisi, koyu kanatta açık şerit, sarı-yeşilimsi sağrı ve özellikle parlak sarı kuyruk altıdır. Üreme erkeğinde boğaz siyah, alt tarafın büyük bölümü sarıdır. Dişi ve kış kuşunda boğaz açık; sarı renk çoğunlukla kuyruk altında ve alt karında yoğunlaşır. “Gri” adı kuşun bütünüyle renksiz olduğu anlamına gelmez.

Sahada önce oranlara bakılır: kuyruk gövdeye göre olağanüstü uzun, bacaklar Sarı Kuyruksallayana göre daha kısa, gövde ince ve sırt saf griye yakındır. Kuş çoğunlukla dere taşı, çamurlu kıyı, köprü ayağı veya bent üzerinde yürür; kuyruğunu güçlü biçimde aşağı-yukarı sallar. Tek başına sarı alt taraf teşhis değildir. Uzun kuyruk, kısa bacak, gri sırt, yüz çizgileri, suya bağlı davranış ve çağrı birlikte aranır.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş küçük ve yuvarlak, gaga ince-sivri, boyun kısa, gövde uzun ve zarif görünür. Kuyruk koyu merkezli, dış telekleri beyaz ve gövdeden belirgin derecede uzundur. Bacaklar pembe-kahverengi ile koyu et renginde ve nispeten kısadır. Kuş yataya yakın durur; yürürken başı sabit tutup kuyruğunu aralıksız sallar. Su üstündeki böceğe kısa sıçrama yapabilir, taşın kenarında aniden yön değiştirir.

Üreme erkeğinde baş ve sırt mavi-kül grisi, kaş ile bıyık çizgisi beyaz, boğaz siyah; alt taraf göğüsten kuyruk altına kadar canlı sarıdır. Kanat siyahımsı, örtü teleği kenarları ve üçüncül telekler açık renkli şeritler oluşturur. Sağrı sarı-yeşil, kuyruk siyah-beyazdır. Siyah boğazın genişliği ve saflığı bireye, tüy aşınmasına ve tarihe göre değişebilir; tek başına eşey veya yaş için yeterli değildir.

Dişi üreme giysisinde üst taraf yine gri, kuyruk altı sarıdır; boğaz çoğunlukla beyaz, bazen gri-siyah benekli veya kısmen koyu olabilir. Kış erişkininde boğaz beyaz, göğüs daha soluk, sarı renk alt karın ve kuyruk altında belirgindir. Genç kuş daha kahverengi-gri, kaş ve bıyık çizgisi devetüyü, alt tarafı daha soluk; kuyruk altı yine sarımsıdır. Tüy aşınması ve ışık, griyi kahverengi ya da sarıyı soluk gösterebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinin siyah boğazı tipik ve güçlüdür. Baş-sırt soğuk gri, alt taraf parlak sarı; beyaz kaş ile bıyık çizgisi siyah alanı çerçeveler. Dişi ortalama daha soluk ve boğazı açık renklidir; ancak bazı dişiler boğazda belirgin koyu tüyler gösterebilir. Bu nedenle “siyah boğaz erkek, beyaz boğaz dişi” kuralı yalnız tipik uçları anlatır, her ara giysiyi kesin eşeylendirmez.

Kışın erkek de siyah boğazını kaybedip dişiye yaklaşır. Tarih, tek başına cinsiyet belirlemez; erken ilkbaharda dönüşmekte olan, sonbaharda tüy değiştiren erişkinler görülebilir. Erkek-dişi sürgüsü tipik üreme giysilerini karşılaştırmalı, ara giysilerde kesin sonuç vaat etmemelidir. Biyometri panelindeki ortak değerler popülasyon ölçüleridir; bir kuşun görünüşten ağırlığını ya da eşeyini belirlemez.

Genç kuş daha mat kahverengi-gri, alt tarafı beyazımsı-devetüyü ve göğsü hafif çizgili olabilir. Sarı renk en güvenilir biçimde kuyruk altı örtülerinde kalır; uzun kuyruk ve kısa bacak oranı erken gelişir. Yeni uçmuş yavrunun kuyruğu henüz tam uzamamış olabileceğinden yapı erişkine göre farklı görünür. Aile grubu görülürse yuvaya doğru takip edilmez; genç kuşun konumu hassas tutulur.

Uçuşta Görünüm

Uçuş derin dalgalı, hızlı ve çeviktir; seri kanat vuruşlarını kanatların kapandığı belirgin alçalışlar izler. Üstten gri sırt, sarı-yeşil sağrı, koyu kanat ve uzun siyah-beyaz kuyruk görülür. Kanat örtülerindeki açık kenarlar üst yüzde bir veya iki şerit etkisi yaratabilir. Dış kuyruk teleklerinin beyazı dönüşte parlar. Uzun kuyruk uçuş siluetini diğer kuyruksallayanlardan bile daha geriye uzatır.

Alttan bakışta geniş açık-beyazımsı kanat şeridi koyu uçuş telekleri arasında belirginleşebilir; sarı kuyruk altı ve alt karın, uzun kuyruğun beyaz dış telekleriyle birlikte görülür. Alt kanat işareti yardımcıdır ama tek başına tür teşhisi değildir. Üstten ve alttan işaretler ayrı anlatılır; başlık, görsel ve metin aynı yüzeyi göstermelidir. Kuş yere indiğinde gri sırt, kaş-bıyık çizgileri, kısa bacak ve su kenarı davranışı doğrulanır.

Mevcut sayfada yalnız tüneme ve üst uçuş adıyla bağlanmış iki görsel vardır; ikisi de Dağ Kuyruksallayanını değil, siyah-beyaz baş ve göğüslü, beyaz alt taraflı Ak Kuyruksallayanı gösterir. Sarı kuyruk altı, sarı-yeşil sağrı ve türün çok uzun kuyruklu gri-sarı birleşimi yoktur. Dişi, kafa ve kanat altı levhaları da bağlı değildir. Kullanıcının levha koruma kuralı gereği dosyalar değiştirilmemiş, kritik hata rapora yazılmıştır.

Ses ve Davranış

Uçuş çağrısı keskin, metalik ve çoğu zaman iki heceli “tsit-tsit” ya da “zi-zi” benzeri notalardır; Ak Kuyruksallayanın daha kuru çağrısından ve Sarı Kuyruksallayanın seslerinden deneyimle ayrılır. Şarkı kısa, tiz ve tekrarlı diziler içerir; erkek kaya, çatı veya tel gibi yüksek noktadan ya da kısa gösteri uçuşunda söyleyebilir. Yazılı ses taklidi kesin kayıt değildir; temiz ses kaydı, kuşun görüntüsü ve çağrı anı eşleştirilmelidir.

Kuş hızlı akan dere, şelale, bent ve köprü çevresinde taşlar arasında yürür; kuyruğunu neredeyse sürekli sallar. Suyun yüzeyinden çıkan böceğe sıçrar, kısa havada asılı kalma veya alçak uçuş yapabilir. Kışın daha yavaş akarsu, gölet, kanal, park havuzu ve şehir içi su kenarına iner. Genellikle tek veya çift halinde görülür; göç ve geceleme sırasında gevşek topluluklar oluşabilir.

Alarm veren kuş, gagasında besin taşıyan erişkin veya aynı oyuğa tekrarlı giriş yuva yakınlığını düşündürür. Böyle bir durumda fotoğraf için köprü altına, duvar oyuğuna ya da dere yatağına girilmez. Ses geri çalma yapılmaz; kuşun besin taşıma hattı kesilmez. Taş üstünde kuyruğunu sallaması huzursuzluk kanıtı değildir, fakat tekrar uçması ve alarmı gözlemci baskısını gösterebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Ak Kuyruksallayan en önemli karşılaştırmadır. Ak Kuyruksallayanda alt taraf büyük ölçüde beyaz, baş-göğüs siyah-beyaz, sırt gri veya siyah; sarı kuyruk altı yoktur. Kuyruk uzun olsa da Dağ Kuyruksallayanında gövdeye göre daha uzun ve bacaklar daha kısadır. Mevcut levhalar bu yanlış türü gösterdiği için kullanıcı görsele dayanarak teşhis yapmamalıdır; doğru metin ve doğal referans fotoğraf gereklidir.

Sarı Kuyruksallayan daha kısa kuyruklu, daha uzun bacaklı ve üstten zeytin-yeşil ya da alt türe göre farklı baş desenlidir; çoğunlukla açık ıslak çayır, tarla ve bataklık kenarında bulunur. Dağ Kuyruksallayanının saf gri sırtı, çok uzun kuyruğu, kısa bacağı ve hızlı akarsu bağı güçlü birleşimdir. Sitrin Kuyruksallayanda baş deseni, geniş sarı yüz ve üst taraf tonu farklıdır; yine yapı ve çağrı gerekir.

Güvenli teşhis en az üç bağımsız grubu birleştirir: çok uzun kuyruk-kısa bacak oranı; gri üst taraf, açık yüz çizgileri ve sarı kuyruk altı; dere taşlarında kuyruğunu sallayan davranış ile uygun çağrı. Habitat tek başına kimlik değildir; Ak Kuyruksallayan da su kenarında bulunabilir. Sarı renk görüldü diye Sarı Kuyruksallayan, gri sırt görüldü diye Ak Kuyruksallayan seçilmez.

Hızlı Tanı

Sarı Başlı Kuyruksallayan ince gövdeli, uzun kuyruklu ve sürekli kuyruk sallayan bir sulakalan ötücüsüdür. Üreme giysisindeki erişkin erkek limon sarısı baş ve alt taraf, gri sırt, koyu ense-boyun alanı, iki açık kanat çizgisi ve beyaz dış kuyruk telekleriyle belirgindir. Sarı başın yüzü bütünüyle kaplaması, Sarı Kuyruksallayanın çoğu erkek biçimindeki gri, siyah, yeşil veya kaşlı baş deseninden ayrılır. Bununla birlikte güneyde üreyen werae biçiminde siyah ense halkası zayıf ya da olmayabilir; tek “siyah kolye” şartı türü dışlamak için kullanılamaz.

Dişi, genç ve kış giysisindeki kuşlar çok daha zordur. Baş ile göğüste sarı sınırlı, üst taraf gri-kahverengi, yüz daha soluk, kanatta iki açık çizgi ve kuyruk uzundur. Kulak örtülerini üstten ve alttan çevreleyen açık yüz çizgileri kapalı bir çerçeve izlenimi verir. İlk kış kuşunda saf sarı çok az olabilir veya hiç görünmeyebilir. Bu giysilerde uzun kuyruk, gri üst taraf, güçlü çift kanat çizgisi, yüz çerçevesi, beyaz dış kuyruk ve ince sivri gaga birlikte aranır.

Türkiye'de sığ su kenarı, taşkın çayırı, sazlık açıklığı, çamurlu kıyı ve yüksek rakımlı ıslak düzlüklerde görülür. Ülkenin kuzeydoğusunda üreme bağlamı vardır; başka bölgelerde geçit veya kışlama kaydı tek başına sabit rota ya da üreme kanıtı sayılmaz. Sarı renk, kuyruk sallama veya tek ince çağrı kesin teşhis değildir. Özellikle Sarı Kuyruksallayan ve genç Ak Kuyruksallayan sistemli biçimde dışlanmalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde narin fakat Sarı Kuyruksallayana göre çoğu zaman daha dolgun başlı ve uzun kuyruklu görünür. Bacaklar koyu, gaga ince ve sivridir. Duruş dik ile yatay arasında değişir; yürürken gövdesini öne alır, kısa adımlarla su kenarını tarar ve kuyruğunu düzenli biçimde aşağı-yukarı pompalar. Kuyruk hareketinin hızı heyecan, beslenme ve zemine göre değişir; hareketin kendisi kuyruksallayan grubunu gösterir, türü tek başına belirlemez.

Üreme erkeğinde alın, tepe, yüz, boğaz, göğüs ve karın yoğun limon sarısıdır. Sırt ve kürek tüyleri temiz mavi-gri ile kurşuni gri arasında, kanatlar koyu ve iki açık kanat çizgilidir. Nominal citreola erkeğinde ense çevresindeki siyah alan sarı başı gri sırttan ayırabilir; werae erkeğinde bu alan daralır veya kaybolur. Kuyruk koyu, dış telekler beyazdır. Sarı Kuyruksallayanda sırt daha sık zeytin yeşili ve baş deseni alt türe göre farklıdır.

Dişide baş sarımsı-gri, kaş ve kulak örtüsü çevresi açık, boğaz ile göğüs değişen ölçüde sarıdır. Sırt gri-kahverengi, kanat çizgileri belirgin, alt karın daha açık olabilir. Erişkin olmayanlarda yüz deseni soluk krem, üst taraf kahverengi-gri, göğüs bandı gölgeli ve kanat çizgileri açık görünür. Tüy aşınması yaz sonunda çizgileri daraltır; taze sonbahar tüyü ise açık kenarları büyütür.

Beslenirken çoğunlukla suya çok yakın kalır. Çamur, kısa saz, yüzen bitki ve sığ su kenarında yürür; böceğin peşinden kısa koşu veya havaya sıçrama yapar. Açık arazide görünür olsa da uzun ot içine girip kaybolabilir. Dinlenirken tel, taş, saz sapı veya alçak çalı kullanabilir. Sürülerde Sarı ve Ak Kuyruksallayanlarla karışabilir; topluluğun içindeki tek soluk kuşu yalnız komşularına bakarak adlandırmak güvenli değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeği çoğu durumda kolay ayrılır; fakat alt tür ve mevsim farkı önemlidir. Nominal biçimde limon sarısı başın arkasında siyah ense bandı görülürken, Türkiye'nin kuzeydoğusuyla ilişkilendirilen werae biçiminde siyah daha azdır veya yoktur. Erkek yine temiz gri sırt, sarı baş-alt taraf, çift açık kanat çizgisi ve beyaz dış kuyrukla tanınır. Tek bir siyah ense alanını alt tür için kesin ölçüt yapmak doğru değildir.

Dişi üreme giysisinde erkekten daha soluk, gri ve az kontrastlıdır; başı sarımsı-gri, yüz çerçevesi açık, alt tarafı özellikle boğaz-göğüste sarıdır. Bazı yaşlı dişiler parlaklaşabilir. Üreme dışı erkek dişiye yaklaşır ve ense siyahını büyük ölçüde kaybedebilir. Bu nedenle tarih, tüy aşınması ve birden çok anatomik işaret görülmeden eşey etiketi verilmez.

Genç ve ilk kış kuşları sarı rengi en az taşıyan gruptur. Kulak örtülerinin açık çizgilerle çerçevelenmesi, belirgin çift kanat çizgisi, nispeten uzun kuyruk ve gri-kahverengi genel ton önem kazanır. Göğüste kirli açık bir bant veya ince gölgelenme olabilir. Genç Sarı Kuyruksallayanla ayrımda tek fotoğraf çoğu zaman yetersizdir; yüz, kanat, kuyruk, sağrı, çağrı ve hareket birlikte belgelenmelidir.

Eşeyler ölçü bakımından geniş ölçüde örtüşür. Sayfadaki biyometri pillleri, ayrı tek eşey ortalamaları doğrulanmadığında ortak doğrudan yayımlanmış tür değerini tekrarlar ve sahada eşey tayini yaptırmaz. Şarkı ve alan savunması erkek için güçlü davranış kanıtıdır; sessiz kuşun dişi olduğu sonucu çıkarılamaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuş dalgalı, hızlı ve çoğu kez alçaktır. Kuş birkaç güçlü kanat vuruşundan sonra kanatlarını kısa süre kapatarak yay çizer; uzun kuyruk silueti uzatır. Kalkışta ince, keskin bir çağrı duyulabilir. Üstten gri sırt, koyu kanatlar üzerindeki iki açık çizgi ve koyu kuyruğun beyaz dış telekleri görünür. Üreme erkeğinde sarı baş ve ense sınırı dönüş anında destekleyici olur.

Alttan görünüşte sarı veya açık gövde, koyu uçuş telekleri ve beyaz dış kuyruk öne çıkar; fakat bu yüzey Sarı Kuyruksallayanla geniş ölçüde paylaşılır. Alttan tek sarı göğüs kesin tanı sağlamaz. Üst yüzeyde çift kanat çizgisi, gri sırt ve yüz deseni daha değerlidir; kuş konduğunda başın tamamı, ense, kulak örtüsü çerçevesi ve kuyruk oranı yeniden kontrol edilmelidir.

Uçuş ipucu görseli hangi yüzeyi gösteriyorsa başlık ve metin aynı açıdan söz etmelidir. Üstten görünümdeki kanat çizgisine bağlanan pin altkanat işareti gibi sunulmaz; alttan levhada gerçekte görünmeyen sırt veya ense ayrıntısı anlatılmaz. İki yüzey de gerekli olduğunda ayrı ayrı gösterilir. Tek beyaz dış kuyruk, dalgalı uçuş veya sarı gövde türü kesinleştirmez.

Ses ve Davranış

Çağrı ince, keskin ve hafif cızırtılı bir “tsrii/tsiip” izlenimi verebilir; çoğu kez Sarı Kuyruksallayandan daha dolgun ve yükselen bir nitelik taşır. Uçuş çağrıları değişken olduğundan kısa, rüzgârlı tek kayıtla karar verilmez. Şarkı yerde, saz sapında veya kısa gösteri uçuşunda verilen ince tekrarlar ve cıvıltılı dizilerden oluşur. Temiz kayıt spektrogram ve deneyimli dinleyici incelemesi için değerlidir.

Kuyruğunu yürürken düzenli pompalar; sığ suda, çamurda ve kısa bitki arasında böcek toplar. Kaçan böceği kısa koşuyla kovalar veya havada yakalar. Göç ve kış alanlarında küçük gruplar oluşturabilir, başka kuyruksallayanlarla birlikte beslenebilir. Üreme erkeği alan savunur, kısa şarkı uçuşları yapabilir ve yüksekçe bir bitki üzerinde görünürleşir.

Yuva yakınında ebeveyn alarm veriyorsa yaklaşma kesilmelidir. Yerden kalkan kuşun bulunduğu ot kümesini açmak, yürüyerek yuvayı aramak veya ses geri çalmak yumurta ve yavruları yırtıcıya, ezilmeye ve terk riskine açar. Hassas üreme koordinatı anlık yayımlanmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Kuyruksallayan en önemli karşılaştırmadır. Üreme erkeklerinin baş rengi alt türe göre çok değişir; Türkiye'de kara başlı feldegg yaygındır. Sarı Başlı Kuyruksallayanda baş bütünüyle limon sarısı, sırt daha temiz gri, kanat çizgileri daha güçlü ve kuyruk ortalamada daha uzundur. Ancak dişi ve gençlerde örtüşme yüksektir; yüz çerçevesi, kanat çizgileri, sağrı, kuyruk ve çağrı birlikte değerlendirilir.

Ak Kuyruksallayanın genç ve kış kuşları gri-beyazdır, belirgin sarı baş-göğüs taşımaz; yüz ve göğüs deseni farklı, kanat çizgileri güçlü olabilir. Gri Kuyruksallayan uzun kuyruklu ve sarı altlıdır fakat üst tarafı gri, sağrısı sarı-yeşil, bacakları daha kısa görünür ve hızlı akan taşlı suyla ilişkilidir; üreme erkeğinin siyah boğazı ayrıca ayırıcıdır.

Doğu Sarı Kuyruksallayan ve melez görünümler doğu Palearktik'te ek güçlük yaratır. Türkiye'deki olağandışı bireylerde alt tür veya melezlik tek baş görünümünden çıkarılmaz. Tanı sırası; yapı ve kuyruk oranı, yüz çerçevesi, iki kanat çizgisi, sırt-sağrı tonu, dış kuyruk, ses ve tarih olarak kurulmalıdır. Tek sarı alın ya da tek açık kaş kesin karar değildir.