kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Dağ Kuyruksallayanı (Motacilla cinerea)
VS
Seçildi Sarı Başlı Kuyruksallayan (Motacilla citreola)

Dağ Kuyruksallayanı

Motacilla cinerea

Takım Passeriformes
Familya Kuyruksallayangiller (Motacillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kısa bacak, çok uzun kuyruk, gri sırt ve sarı kuyruk altı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Dağ Kuyruksallayanı (Motacilla cinerea; İngilizce Grey Wagtail, bazı listelerde Gray Wagtail), gri üst tarafıyla sarı kuyruk altını bir araya getirir. Çok uzun kuyruğu, benzer kuyruksallayanlara göre ince ve uzamış görünüşünün önemli parçasıdır. RSPB, kuyruk altındaki limon sarısını özellikle vurgular.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırt ve baş gri, kanatlar koyudur. Uzun kuyruğun orta bölümü koyu, dış kenarları beyazdır; kuyruk önündeki sırt bölümü sarımsı olabilir. Wildlife Trusts hesabı, üreme erkeğinde gri yüzün altındaki siyah boğazı ve beyaz yan çizgileri tarif eder.

Oiseaux.net anlatımında baştaki açık kaş, göz çevresindeki beyaz yaylarla birleşir; boğazın iki yanında geniş beyaz çizgiler vardır. Gaga koyudur. Bacakların pembemsi-kahverengi görünmesi, gri sırt ve sarı kuyruk altıyla birlikte yardımcı olur. Su kıyısında yürürken kuyruğunu aşağı yukarı hareket ettirmesi belirgindir; bu hareket sırasında kuyruğun uzunluğu da daha kolay fark edilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Tipik erişkin üreme erkeği siyah boğazlıdır; fakat bu işaret her bireyde kesin eşey anahtarı değildir. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin rehberi bazı dişilerde de erkektekine benzer siyah boğaz bulunabildiğini, ikinci takvim yılındaki bazı erkeklerin ise açık boğazlı olabildiğini açıkça belirtir. Dişinin boğazında beyazlıkla karışan koyuluk görülebilir. Bir fotoğraftaki boğaz rengine bakarak bütün kuşlara kesin erkek veya dişi etiketi koymak bu değişkenliği gözden kaçırır.

Kışın erkekle dişinin giysileri daha çok örtüşür. Erkek çoğu kez daha sarı olsa da rehber, giysi deseninin güvenli eşey ayrımı sağlamadığını söyler. Genç kuşun alt tarafı krem-beyaz ve gaga tabanı açık olabilir. Bu yüzden sarının zayıflığı, tek başına başka bir tür görüldüğü veya kuşun mutlaka dişi olduğu anlamına gelmez.

İlk kış kuşunda yenilenmiş iç kanat tüyleriyle daha eski, solmuş dış tüyler arasında fark kalabilir. Rehber bu yenilenme sınırlarını yaş değerlendirmesinde kullanır; ancak bazı tüylerin doğal desen farkı, gerçekte olmayan bir sınır izlenimi de verebilir. Bunlar yakından uzman incelemesi gerektiren ayrıntılardır. Dışarıdan yalnız daha parlak veya daha soluk görünmek, kuşun yaşını kesin belirlemez.

Uçuşta Görünüm

Uzun kuyruğun beyaz dış tüyleri uçuşta açığa çıkar. Naturalis, uçuş tüylerinin tabanındaki geniş beyaz alanın da açık kanatta belirgin olduğunu anlatır. Bu alan, kuş konmuşken kanat üstünde görülen ince açık kenarlarla aynı şey değildir. Kanat açılıp kapanırken farklı beyaz alanlar görünür; bir tek parlama yerine kuyruğun ve kanadın bütün desenini izlemek daha yararlıdır.

Uçuşu doğrudan ve belirgin dalgalıdır. Erkek, alanını duyurduğu gösteri uçuşunda alçalarak da ötebilir; bunun yanında kaya, dal veya alçak bir duvar üstünden şarkı söylediği olur. Böyle bir kuşu yalnız su yüzeyine yakın aramak yeterli değildir.

Ses ve Davranış

Çınlayan uçuş çağrısı kısa bir “tsit” ya da iki parçalı “tsit-tsit” benzetmesiyle anlatılabilir. Şarkı, ritmi değişebilen ince notaların yinelenmesinden oluşur. Akarsu sesi içinde bile belirgin duyulabilir. Oiseaux.net, Ak Kuyruksallayanın bazı çağrılarının buna benzediğini de belirtir; sesin kendisi kadar, aynı anda görülen kuşun kuyruk uzunluğu ve renkleri de değerlendirilir.

Genellikle tek veya çift görülür. Buna karşın kışın geceleme yerlerinde görece büyük gruplar bir araya gelebilir. Naturalis hesabı, tek ve çift dolaşmayı kışın toplu geceleme davranışından ayırır.

Yuvası su yakınındaki oyuk ve yarıklarda, kaya aralarında veya insan yapılarındaki korunaklı boşluklarda bulunabilir. Wildlife Trusts, içi yosun ve ince dallarla düzenlenen yuva yerlerini anlatır. BTO tür özetinde tipik beş yumurta, kayıtlarda 2–7 yumurta; dişi kuluçkası 12–13 gün ve yavruların yuvadan ayrılması 14–15 gün olarak verilir.

Yavruya getirilen av her zaman yakalandığı haliyle taşınmaz. Kıbrıs’ta 2021’deki yuva gözlemlerini anlatan araştırmacılar, kuşların iri kanat ve bacakları avdan sık sık kopardığını bildirir. Bu nedenle fotoğraflardaki avın boyunu hesaplarken gövde uzunluğunu esas aldılar. Ağızda kanadı görünmeyen bir böceğin, başlangıçta da kanatsız olduğu sonucuna hemen varılamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Ak Kuyruksallayan (Motacilla alba; İngilizce White Wagtail), siyah, beyaz ve gri giysisiyle benzer olabilir; fakat kuyruk altı beyazdır. Dağ Kuyruksallayanındaki sarı kuyruk altı bu karşılaştırmada önemlidir. Ak Kuyruksallayanın başındaki siyah-beyaz alanlar yaş ve mevsimle değişir; bütün bireylerde aynı koyu boğaz beklenmez. Yalnız dere kenarında bulunmak ayırıcı değildir; iki tür de su yakınında görülebilir.

Sarı Kuyruksallayan (Motacilla flava; İngilizce Western Yellow Wagtail), daha kısa kuyruk ve koyu bacaklarla ayrılabilir. Erişkin üst tarafı çoğunlukla yeşil tonludur; baş rengi alttürlere göre çok değişir. Yeni uçmuş gençleri sarı veya yeşil göstermeyebilir. Dolayısıyla sarı göğüslü iki kuşu karşılaştırırken sırt ve kuyruk oranları; soluk gençlerde ise yüz, kanat ve kuyruk deseni birlikte incelenir.

Sarı Başlı Kuyruksallayanın (Motacilla citreola; İngilizce Citrine Wagtail) üreme erkeğinde baş ve boyun sarıdır. Dişi ve kış kuşlarında bu parlak görünüş azalır; yanak çevresini kuşatan açık çerçeve ve iki geniş açık kanat şeridi daha yararlı hale gelir. İlk kışta saf sarı çok az olabilir. Dağ Kuyruksallayanının gri başı ve çok uzun kuyruğu bu değişken giysilerle karşılaştırılır; yalnız sarının varlığı veya yokluğu yeterli olmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık ve hızlı akan dereyle nehirler tipik üreme ortamlarıdır. Ağaçlı kıyılar, çakıllı beslenme şeritleri ve yuva kurulabilecek oyuklu yüzeyler bir araya gelebilir. Avrupa hareket atlası, orman veya ağaçlarla çevrili akarsuları da vurgular. Kuşun yalnız yüksek dağlarda bulunması gerekmez; önemli olan su kıyısında av arayabildiği ve yuva kurabildiği uygun küçük alanların bulunmasıdır.

Yuva Yeri

Yuva çanağı ot, kök, yosun ve yapraklardan yapılabilir; içi ince lif ve kılla döşenir. Kaya çatlağı veya köprü boşluğu, bu yapıyı saklayan yer olabilir. Oiseaux.net, kuluçkaya iki eşin katılmasını ve 12–14 günlük süreyi anlatırken BTO özetinde dişi kuluçkası 12–13 gün verilir. Bu farklı kaynak anlatımları tek bir yeni süreye çevrilmez. Yuvaya yaklaşmadan, ebeveynlerin besin taşımasını engellemeden izlenmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın daha yavaş akarsular, gölet kıyıları ve kent içindeki su kenarları da kullanılabilir. BTO, türün kasaba ve kentlerdeki göl ve gölet çevrelerinde sucul böcek avlayabildiğini anlatır. Bu kullanım, hızlı akan dağ derelerindeki üreme görüntüsünden daha geniştir. Kıyıdaki dar beslenme şeridini kapatmadan uzaktan gözlemek, kuşun doğal yürüyüşünü sürdürmesine olanak verir.

Dünya Yayılışı

Avrasya’da geniş, fakat uygun su kenarlarına bağlı bir yayılışı vardır. AviList v2025b, cinerea alttürünün Kanarya Adaları, Avrupa ve Kuzey Afrika’daki Atlas Dağları’ndan Sibirya ve Japonya’ya uzanan üreme yayılışını verir; kış alanları kuzey ve doğu Afrika ile güney ve güneydoğu Asya’ya uzanır. Patriciae Azorlar’da, schmitzi Madeira’da bulunur. Bu ada toplulukları aynı türün alttürleridir.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Türkiye’deki topluluğu yerleşik olarak niteler. Uygun akarsularda ürer ve yıl boyunca görülebilir. Aynı bölgesel liste Kafkasya, kuzey Irak, kuzey ve güney İran’daki yerleşik toplulukları da kaydeder. Bu dağılış, türün yalnız Avrupa’nın batısındaki derelere bağlı olmadığını gösterir. Yerleşiklik ülke ölçeğindeki durumdur; belirli bir kıyının yuva yeri olup olmadığı ayrıca gözlenir.

Göç Yolculuğu

Avrupa halkalama derlemesinde Orta Avrupa kuşlarının İspanya ve Güney Fransa’yla, Çekya ile Slovakya’da üreyenlerin bazılarının ise İtalya ve Yunanistan’la kış bağlantıları görülür. Britanya kuşlarının çoğu ülke içinde, daha kısa mesafelerde hareket eder. İskandinavya ve Orta Avrupa kuşlarının batı Avrupa’dan geçişleri eylül–ekimde belirginleşir. Bunlar farklı toplulukların hareketleridir; Türkiye’de görülen bir bireye otomatik olarak aynı başlangıç ülkesi veya rota atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcekler ve larvaları başlıca besinlerdir; küçük yumuşakçalar ve başka omurgasızlar da alınabilir. Su yüzeyinin hemen yanındaki kara parçası da besin sağlar. Wildlife Trusts, dere çevresinde karınca ve küçük sinekleri, sığ suda küçük salyangozları örnek verir. Kuşun akarsu boyunca dolaşması bütün avlarının suyun içinde büyüdüğü anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Yerde avı gagasıyla toplar, hareket eden avın peşinden gidebilir ve havadaki böcekleri kısa uçuşlarla yakalayabilir. Naturalis’in bu farklı yöntemleri birlikte vermesi önemlidir: taş üstünde duran kuş yalnız dinleniyor olmayabilir; çevresindeki avları izlediği bir durak da kullanabilir. Sığ kıyı, açık taş yüzeyi ve hemen üzerindeki hava aynı beslenme alanına katılır.

Cezayir’in Béjaia bölgesindeki 2010 araştırması, besin bileşiminin üreme döneminin bölümlerine göre değiştiğini gösterdi. Kuluçka öncesinde dışkı örneklerinde daha çok farklı av grubu saptanırken sonraki dönemlerde çeşitlilik azaldı. Yuva çevresinde bulunan 90 dışkı örneği incelenmişti; bunlar doğrudan yavruya uzatılan bütün avların sayımı değildi.

İlginç Bilgiler

## Kıbrıs’ta Doğrulanan Üreme Kıbrıs’ın batısındaki Paphos Devlet Ormanı’nda 2020–2021 araştırmasında 23 yuva bulundu; 12 üreme girişimi izlendi. Yuvaların çoğu akarsu yanındaki yol şevlerinin çatlak ve oyuklarındaydı. Çalışma adadaki ilk doğrulanmış üreme kayıtlarını sundu. Bu, yalnız yazın bir kuş görülmesinden daha güçlü kanıttır; burada doğrudan yuva ve üreme sonuçları kaydedilmişti. ## Su ve Karadan Gelen Avlar Béjaia’daki Ighezer n’reha akarsuyu çevresinden Şubat–Temmuz 2010’da toplanan dışkılarda 139 av grubu ayırt edildi: 72’si sucul, 67’si karasal kökenliydi. Bu sayılar yenilen besinin ağırlıkça yarısının sucul olduğunu söylemez; burada karşılaştırılan, tanımlanan av gruplarıdır. Bulgular kuşun suyla kara arasındaki iki besin ortamını aynı bölgede kullandığını gösterir. ## Fotoğrafla Besin Araştırması Paphos çevresinde 2021’de dört yuvaya besin taşınması 54 saat fotoğraflarla izlendi. Kaydedilen 518 avın 78’i fotoğraftan tanınamadı; kuş bazen aynı anda birden fazla av taşıyor, görüntü açısı da ayrıntıyı kapatıyordu. Tanınabilenlerin çoğu böcekti. Bu örnek hem yavru beslenmesini belgeler hem fotoğrafların araştırmada hangi ayrıntıları saklayabildiğini gösterir. ## Üreme Takvimi Çevreye Bağlıdır Galler’in orta ve güney kesimlerindeki 1978–1985 araştırması, yüksek yerlerdeki çiftlerin daha geç yumurtladığını buldu. İlk yumurtlama tarihlerinin yıllar arasındaki değişimi mart ayının hava sıcaklığıyla ilişkiliydi. Mayısta başlayan yumurta kümeleri de nisan veya hazirandakilerden daha büyüktü. Bu sonuçlar aynı türün üreme takviminin çevre ve mevsimle değişebildiğini gösterir; tek bir tarih bütün yayılışa uygulanamaz. ## Bir Yuvadaki Bitki Çeşitliliği Béjaia’da üremeyi ele alan 2011 yayını, yuva yapımında toplam 17 bitki türü kullanıldığını bildirir. Her yuvada bütün bu bitkiler bulunmuyordu; yuva başına bitki çeşitliliği daha düşüktü. Yayının tartışması bitki parçalarının çoğunlukla yakın çevreden toplandığını anlatır. Böylece dışarıdan yalnız ot yığını gibi görünen bir yuva, yerel bitkilerin farklı parçalarından kurulmuş bir yapı olabilir.

Sarı Başlı Kuyruksallayan

Motacilla citreola

Takım Passeriformes
Familya Kuyruksallayangiller (Motacillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı baş-alt taraf, gri sırt, çift açık kanat çizgisi, uzun kuyruk ve beyaz dış kuyruk telekleri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sarı Başlı Kuyruksallayan (Motacilla citreola; Citrine Wagtail), su kenarlarında yürüyen ince gövdeli bir ötücüdür. Üreme erkeğinin sarı başı dikkat çeker; soluk kuşlarda yanağı çevreleyen açık desen ve iki belirgin beyaz kanat çizgisi daha yararlıdır.

Açık kaş çizgisi koyu yanağın arkasını dolaşıp altına uzanır; gaga ile göz arası da açıktır. Gri-beyaz gençte bu yüz çerçevesi önemlidir. Çerçevenin görünmeyen kısmı tamamlanmış varsayılmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası ince ve koyu, bacakları siyahtır. Erişkin erkeğin gözü sarı yüz içinde koyu görünür. Yürürken uzun kuyruğunu aşağı yukarı oynatır; bu hareket başka kuyruksallayanlarda da görülür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Gri sırtlı üreme erkeğinin başı ve alt tarafı parlak sarı, ensesi siyahtır. Koyu kanatlardaki iki beyaz çizgi, açık kenarlı uzun iç kanat tüyleri ve beyaz dış kuyruk tüyleri belirgindir. Calcarata alt türünün üreme erkeğinde üst taraf siyahtır.

Dişi ve üreme dışındaki erkek daha soluk sarıdır; gri tepe ve sırt ile açık yüzün içindeki koyu yanak seçilir. Yalnız sarının canlılığından eşey belirlenmez.

Kış giysisindeki erkek siyah ense çizgisini kaybedip koyu yanak deseni kazanır. Dişide göğsün sarısı azalırken yüzdeki sarılık kalabilir.

Genç ve ilk kış kuşu gri-beyaz olabilir. Hong Kong uzman hesabında aşınmış kahverengimsi kanat örtüleri ve uzun iç kanat tüyleri yaşa yardımcıdır; sarı başın parlaklığıyla yapılan eşey tahmini kesin kabul edilmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalıdır. Kuyruğun dış tüyleri beyaz, ortası koyudur; kanattaki iki açık çizgi ise ayrı bir desendir. Beyaz dış kuyruk tek başına bu türe özgü değildir.

Ses ve Davranış

Çağrısı keskin ve cızırtılı bir “tsriip” gibi duyulur. Ancak Sarı Kuyruksallayanın feldegg, iberiae ve cinereocapilla biçimleri de cızırtılı ses verebilir. Sert bir çağrı tek başına kesin tanı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Kuyruksallayan (Motacilla flava; Western Yellow Wagtail) en önemli benzeridir. Üreme erkeklerinde sırt genellikle yeşil tonlu, baş alt türe göre değişkendir; lutea biçiminin başı da sarıdır. Gençte boğazı çevreleyip göğse uzanan koyu desen yardımcı olabilir. Baş rengi tek başına yeterli değildir.

Ak Kuyruksallayan (Motacilla alba; White Wagtail) siyah, beyaz ve gri ağırlıklıdır. Üreme giysisinde boğazı ve göğsü siyahtır; kışın boğazı açılır. Gri-beyaz gençlerde ayrım zorlaşır; yalnız “sarı yok” diye karar verilmez.

Dağ Kuyruksallayanı (Motacilla cinerea; Grey Wagtail) çok uzun kuyruğu, sarı-zeytin kuyruk sokumu ve pembemsi-kahverengi bacaklarıyla ayrılır. Üreme erkeğinin boğazı siyahtır. Dişi, genç ve kış kuşlarında boğaz açılabilir; gri sırtla sarı alt taraf tek başına ayırıcı değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Islak çayırları, turbalıkları, alçak bitkili bataklıkları ve su kıyılarını kullanır. Suya yakın açık yüzeyler besin aramaya, ot kümeleri ise saklanmaya elverişlidir.

Yuva Yeri

Yuva yerde, otlar arasında gizlenen, kuru bitkilerden yapılmış ve içi kıllarla döşenmiş bir çanaktır. Polonya’nın Gdańsk Körfezi çevresinde 1997–2001’deki 28 üreme girişiminin 25’inde 4–6 yumurta kaydedildi; en sık 5 görüldü. Kuluçkası izlenen 4 girişimde 11–12 gün, yuvadaki yavru dönemi izlenen 6 girişimde 10–13 gün bildirildi. Uzman derleme ise kuluçka için 14–15 gün verir; sayılar ortalanmaz veya Türkiye ölçümü sayılmaz. Yuvadan ayrılan yavrular henüz iyi uçamıyordu. Yuva örtüsü açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’un uzman hesabında özellikle Long Valley’in ıslak tarlaları, ayrıca bataklıklar ve balık havuzları kullanılır. Çimenlikte tekil kayıtlar da vardır. Bu bölgesel gözlemler, Türkiye’de bütün alanların aynı mevsimde ve aynı sayıda kullanılacağını göstermez.

Dünya Yayılışı

AviList, citreola ve calcarata adlı iki alt tür tanır; eski yayınlardaki werae ayrı kabul edilmez. Üreme alanları kuzey ve doğu Avrupa’dan Sibirya, Moğolistan ve Çin’e; güneyde doğu İran’dan Afganistan, Tibet ve Myanmar’a uzanır. Kışı ağırlıkla Hint alt kıtası ve Güneydoğu Asya’da geçirir.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin 2025 derlemesi kuzeydoğu, doğu-orta ve güney Türkiye’de üremeyi bildirir; eski werae adını kullanır. BirdLife’ın 2021 tablosundaki 2.000–6.000 çift tahmini 2002–2012 dönemine, çok sınırlı veriyle uzman görüşüne dayanır. Güncel tam sayım değildir; aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri veri yetersizliğiyle belirsizdir.

Göç Yolculuğu

Polonya’da 2016–2017’de ışık kaydıyla izlenen tek erkek, sonbaharda Karadeniz’in kuzeyi ve İran üzerinden Pakistan’ın İndus bölgesine ulaştı. İlkbaharda Türkiye’de olası kısa bir durak hesaplandı; enlem belirsizliği vardı. Bu tek kuşun yolculuğu, Türkiye’deki bütün bireylerin rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcekler, larvalar ve küçük yumuşakçalarla beslenir. Polonya Gdańsk’ta 1997–2001 araştırması içinde, beş yavrulu tek yuva 12 gün ve günde yaklaşık 15 saat izlendi. Taşınan avlar arasında örümcekler, solucanlar ve salyangozlar da vardı; bu örnek Türkiye’nin sabit besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Yerde ve bitkilerdeki avı toplar; bazen yerden havalanıp uçan böceği yakalar. Kısmen suya batmış bitkilerde de besin arayabilir. Bu yöntemler başka kuyruksallayanlarda da görülür.

İlginç Bilgiler

## Cihazı Geri Almak da Gerekir Kuzeydoğu Polonya’da Haziran 2016’da 6 erkek ve 3 dişiye ışık kaydedici takıldı. 2017’de yalnız bir erkeğin cihazı geri alındı; cihazlı başka erkek görülse de yakalanamadı. 2021 makalesi, konumları GPS ile değil gün doğumu ve batımındaki ışık değişiminden hesapladı. 8–21 Nisan 2017’de ışık kaydı bozuldu. Bu yüzden elde edilen yol tek kuşa aittir ve bütün günleri aynı kesinlikle göstermez. ## Tanımayı Öğrenmek Kayıtları Değiştirir Hong Kong’un 2023 tarihli hesabı, 1994’teki kayıt artışını kısmen tanı özelliklerinin daha iyi bilinmesine ve kuyruksallayan gruplarının dikkatle incelenmesine bağlar. Bu bölgesel açıklama Türkiye’de nüfus artışı kanıtı değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...