kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Elmabaş Patka (Aythya ferina)
VS
Seçildi Karabaş Patka (Aythya marila)

Elmabaş Patka

Aythya ferina

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Eğimli alın, soluk orta bantlı gaga, erkeğin siyah göğsü ve geniş gri üstkanat bandı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Elmabaş Patkanın (Aythya ferina; İngilizce Common Pochard) üreme giysisindeki erkeği, kestane kızılı başı, siyah göğsü ve açık gri gövdesiyle kolay tanınır. Dişi daha az belirgindir: kahverengi ile gri tonlar ve açık yanaklar taşır. Tüy değiştiren erkek dişiye benzeyebilir; baş, göğüs ve yan tarafların renk birleşimi önemlidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi dolgun, kuyruğu kısadır. Gaga ile alın arasında kesintisiz bir geçiş görülür; yandan başın yükselen tepe çizgisi fark edilir. Bu baş biçimi, birbirine benzeyen kahverengi patkaları ayırırken yararlıdır. Boynunu çekmiş dinlenen kuşta baş ve gaga ayrıntıları saklanabileceğinden daha açık bir duruşu beklemek gerekir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin başı ve boynu kızıl kestane; göğsü ile kuyruk üstünü ve altını örten tüyleri siyahtır. Gövde ve kanat örtülerindeki açık gri, yakından bakıldığında ince dalgalı çizgiler taşır. Gözü kırmızımsıdır. Kuyruk çevresinin siyah görünmesinde, kuyruk üstünü ve altını örten bu tüyler belirgindir.

Dişinin üst tarafı kahverengiden soluk gri kahverengiye değişebilir. Başın ön kısmı, yanak ve boğaz daha açık; gözün arkasındaki çizgi bazı kuşlarda daha belirgindir. Gaga koyudur ve ucun gerisindeki açık bant erkektekinden dardır. Yüz deseninin değişmesi nedeniyle bütün dişilerde aynı büyüklükte açık leke beklenmez.

Genç kuş dişiye benzeyebilir. İspanya’daki uzman tanı rehberinde gençlerin daha dar kanat ve kuyruk tüyleri, göz arkasında soluk çizginin bulunmaması ve ilk yılda kalabilen eski tüyler değerlendirilir. Bu işaretlerin bir kısmı yakın tüy incelemesi ister; uzaktaki bir kuşun yaşını yalnız yüz lekesinden okumak güçtür.

Üreme sonrasında erkeklerin renkleri daha donuklaşır; bu geçici görünüm tutulma giysisidir. Dişi benzeri bir kuş erkek de olabilir. İspanya tanı rehberi, ilk yıl tüy değişiminin çok değişken olduğunu belirtir: bazı kuşlar yalnız gövde tüylerini, bazıları kanat ve kuyruktan daha fazla tüyü yeniler.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta soluk kanat alanı, uçuş tüylerinin büyük bölümüne yayılır; belirgin bembeyaz bir şerit gibi okunmamalıdır. Baş görece büyük, kuyruk kısa görünür. Tepeli Patkanın parlak beyaz kanat şeridiyle karşılaştırırken bu ton farkı yardımcıdır. Yine de ışık, açı ve uzaklık değişir; kanat görünümü baş ve gövdeyle birlikte değerlendirilir.

Sudan kalkarken yüzeyde koşar gibi hız alıp kanatlarını güçlü biçimde çırpar. Havaya yükseldikten sonra uçuşu hızlı ve doğrudandır; çoğunlukla grup hâlinde görülür.

Ses ve Davranış

Hong Kong Kuş Gözlem Derneğinin uzman hesabında erkeğin daha çok kur ve üreme sırasında sesli olduğu belirtilir. Dişinin çağrısı boğazdan gelen yuvarlanan bir ses olarak anlatılır ve uçuşta da duyulabilir.

Üreme dışında kendi türünden kuşlarla sık gruplar oluşturur; başka patkalarla da aynı suyu paylaşabilir. Tüy değişimi sırasında da topluluklar görülür. Tehlike karşısında bazen havalanmak yerine dalar.

Yuva, kıyı bitkilerinin içinde gizlenen ve dişinin yumuşak tüyleriyle döşediği bir çukurdur. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı 8–10, yalnız dişinin yaptığı kuluçka 25 gün, yavrunun uçabilir hâle gelmesi 50–55 gün olarak verilir. Yavrular yumurtadan hav tüyleriyle kaplı, hareket edebilecek durumda çıkar. Yüzmeye başlayabilmesi, kanatlarının uçuşa hazır olduğu anlamına gelmez. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş belirli bir yavru grubunun sonuçları değildir. Erkek genellikle kuluçkaya ve yavru bakımına katılmaz.

Bazı dişiler başka bir Elmabaş Patkanın yuvasına yumurtlar. Çekya’nın Güney Bohemya bölgesinde Dívčice yakınında, 2008’de altı balık havuzu ve adalarındaki yuvalarda yapılan genetik araştırma bu davranışı göstermiştir. İncelenebilen 28 yuvanın 25’inde başka dişiye ait en az bir yumurta bulunmuştur. Genetik olarak değerlendirilen 252 Elmabaş Patka yumurtasının 98’i, üzerinde kuluçkaya yatan dişiye ait değildir. Buna aynı tür içinde yuva parazitliği denir; farklı türlerin melezleşmesiyle aynı olay değildir.

Aynı Çekya çalışmasında, başka dişinin bıraktığı yumurtaların yaklaşık yüzde 65’i, yuvanın sahibi dişinin yumurtalarının ise yüzde 95’i açılmıştır. Gelişimi geri kalmış yumurtaların başarısı daha düşüktür. Araştırmacılar, yabancı yumurtaların yanlış zamanda bırakılmasının eşzamanlı çıkışı bozabileceğini düşünür. Bu, gözlenen fark için öne sürülen açıklamadır; her yuvadaki kaybın nedeni doğrudan belirlenmiş değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Patka (Aythya fuligula) erkeğinin başı ve göğsü siyah, yanları beyaz, gözü sarıdır; başında küçük bir tepe bulunur. Elmabaş Patka erkeğinde baş kızıl ve gövde gridir. Tepe görünmediğinde göz ve gövde deseni de kullanılır. Kahverengi dişi veya gençlerde tek bir kanat parıltısına güvenilmez.

Pasbaş Patka (Aythya nyroca) erkeğinde baş, göğüs ve yanlar koyu kestanedir; göz beyaz, kuyruk altı belirgin beyazdır. Dişisinin gözü koyudur, fakat beyaz kuyruk altı yine yardımcı olabilir. Gençte bu beyazlık daha kirli görünebilir. Elmabaş Patkanın gri erkek gövdesiyle karıştırılmaz; kahverengi kuşlarda birkaç özellik birlikte görülmelidir.

Macar Ördeği (Netta rufina) erkeği, turuncu kahverengi başı, kırmızı gagası ve açık yanlarıyla ayrılır; Elmabaş Patkadan daha iridir. Dişisi kahverengi ve açık yanaklıdır. Uçuşta kanat altı beyazımsı görünür. Suya dalarak, yüzeyden veya başını aşağıya sokup arka tarafını yukarıda tutarak beslenebilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

BTO’nun Birleşik Krallık hesabında, besin maddelerince zengin göllerin hem üreme hem kış kullanımında önemli olduğu belirtilir. Üreyen kuşlar İngiltere’nin doğusundaki alçak kesimlerde yoğunlaşır. Asitli ve besin maddesince yoksul yüksek kesim sularında kış dağılımı seyrektir. Bu bölgesel örnek, her gölün su derinliği kadar besin koşullarının da değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Yuva Yeri

Yuva yerleri arasında kıyıdaki bitki kuşakları ve adalar bulunur. Çekya’nın Güney Bohemya bölgesindeki araştırma alanında yuvalar, adalarda ve su kıyısındaki bitkili kuşakta aranmıştır. Açık su yüzeyi ile yuva saklayan karasal örtü, bu üreme alanında birbirine komşudur. Yuvayı görmek için kıyı bitkilerine girilmez.

Günlük Alan Kullanımı

Besin bulunması, suyun yalnız kıyıda sığ olmasından daha önemlidir. Kuzey İrlanda’daki Lough Neagh araştırmasının 1994’te yayımlanan özgün özeti, kıyıdaki avların küçük veya seyrek olması nedeniyle dalıcı ördekler için zayıf beslenme koşulları oluşabildiğini belirtir. Elmabaş Patkanın da içinde bulunduğu dört tür, en azından kısmen olağan beslenme derinliklerinin ötesinde beslenmiştir.

Dünya Yayılışı

Doğal üreme alanı Avrasya boyunca uzanır. AviList v2025b’in güncel yayılış özetinde Britanya Adaları ve güney İskandinavya’dan Rusya’ya, güneyde İber Yarımadası ve Türkiye’den kuzeydoğu Çin’e kadar geniş bir kuşak verilir. Kışın Afrika’nın tropikal kesimleri, Hindistan ve Doğu Asya yönünde daha güneye yayılır; Japonya ve kuzey Filipinler de kış yayılışı içindedir. Bu geniş dağılımda bütün topluluklar aynı uzaklığa göç etmez: batıdaki üreme alanlarının bir bölümü kışın da kullanılırken, Sibirya ve Asya’daki topluluklar belirgin göç hareketleri yapar.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye doğal üreme kuşağındadır; kışın kullanılan sulak alanlar da vardır. Van Gölü Havzasındaki Arin Gölü ve Ahlat Sazlıkları, Kasım 2021–Mart 2022 ile Kasım 2022–Mart 2023 kış dönemlerinde incelenen iki örnektir. İngilizce yayımlanan bilimsel çalışma, iki alandaki gündüz davranışlarını karşılaştırır. Kış sürülerinin görüldüğü bir su alanı, sırf bu nedenle üreme alanı sayılmaz; yuvalama ile kış kullanımı ayrı değerlendirilir.

Göç Yolculuğu

EURING’in 2022 Avrupa göç hesabı, kuzeydoğu ile kuzeybatı Avrupa arasındaki bağlantıları ve Orta-Kuzeydoğu Avrupa’dan Karadeniz ile Akdeniz’e uzanan hareketleri ayırır. Baltık çevresindeki kuşların kış dağılımı İrlanda’dan Akdeniz’e kadar açılabilir. Kış içinde su alanları arasında yer değiştirmeler görülür. Avrupa’da doğuya dönüşler çoğunlukla martta başlar ve nisanda belirginleşir; bu bölgesel özet, Türkiye’deki her kuş için geliş-gidiş günü değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su bitkilerinin tohumları ve diğer parçaları, salyangozlar ve küçük su omurgasızları besinidir. The Wildlife Trusts’ın uzman tür hesabı, su yüzeyinin altındaki bu besinlere dalarak ulaştığını anlatır. Böylece yalnız bitki yiyen ya da yalnız balık avlayan bir ördek gibi düşünülmez; hem bitkisel hem hayvansal kaynaklardan yararlanır.

Nasıl Avlanır?

Beslenmek için tüm gövdesiyle dalar; sığ yerde suyu karıştırarak yüzeyden de besin alabilir. Oiseaux.net’in uzman anlatımında bitkilerin özellikle tohum, kök ve yaprakları; hayvansal besinler arasında ise yumuşakçalar, küçük kabuklular, solucanlar ve böcek larvaları sayılır. Su mercimekleri gibi küçük su bitkilerinden de yararlanır.

Kuzey İrlanda’daki Lough Neagh çalışmasının 1994 tarihli özgün özetinde, kışlayan Elmabaş Patkaların besininde sucul sinek larvalarının baskın olduğu bildirilir. Aynı göldeki Tepeli Patkalarda yumuşakçalar daha önemlidir. Birlikte yaşayan patkaların besini bu nedenle tamamen aynı değildir; örnekteki larva ağırlığı o gölün koşullarıyla ilgilidir.

İlginç Bilgiler

## Erkek ve Dişileri Saymak 2017’de yayımlanan Avrupa ve Kuzey Afrika araştırmasında, aynı 13 ülkenin 1989–1990 ocak sayımları ile 9–24 Ocak 2016 verileri karşılaştırılmıştır. Sürü büyüklükleri hesaba katıldığında erkeklerin tahmini oranı yüzde 61,7’den yüzde 70,7’ye yükselmiştir. Ancak ülkelerin hepsinde aynı yönde değişim görülmemiştir. Türkiye bu 13 ülkelik karşılaştırmada yer almaz. İki sayım dönemi, aradaki her yılın düzenli eğilimini ölçmez. Sonuç dişilerin daha düşük sağkalımı olabileceğine işaret eder; kuşların ölüm nedenleri bu sürü sayımıyla doğrudan ölçülmüş değildir. ## İki Sulak Alan, İki Günlük Kullanım Van Gölü Havzasındaki Arin Gölü ve Ahlat Sazlıklarında, Kasım 2021–Mart 2022 ile Kasım 2022–Mart 2023 dönemlerinin gündüz davranışları incelenmiştir. 2026’da yayımlanan İngilizce araştırmada, iyi hava koşullarında 09.00–18.00 arasında 5–40 kuşluk gruplar beş dakika aralıklarla taranmıştır. Ahlat kayıtlarında dinlenme, Arin kayıtlarında beslenme daha baskındır. Aynı kuş grubunun tekrar görülebildiği bu gözlemler gündüzle sınırlıdır. ## Üreme ve Kış Sayısını Ayırmak Tür, küresel değerlendirmede Hassas (VU) sınıfındadır. BTO’nun Birleşik Krallık hesabında kışlayan kuş sayısı 1998–2023 arasında belirgin azalırken, küçük üreme topluluğu 2019’a kadar olan on yıllık dönemde dalgalanmalarla birlikte görece kararlı kalmıştır. Avrupa’daki değişimler için aşırı besin yüklenmesi, su kalitesinin bozulması, balıklarla besin rekabeti ve yuva kayıpları gibi birden fazla olası etken tartışılır. Kış sayısı ile üreyen çift sayısı farklı ölçütlerdir; bu ülke ve Avrupa sonuçları Türkiye için ölçülmüş bir düşüş oranı vermez. ## Tüy Değişimi İçin Hareket EURING’in Avrupa uzman hesabında erkeklerin tüy değişimi için büyük topluluklara katıldığı ve dişi ile gençlerden daha erken yer değiştirebildiği anlatılır. Bu topluluklar bazen kış alanlarında veya o alanlara doğru oluşur. Yazın erkeklerin bir suda toplanması bu nedenle yalnız yuvalama sayısını yansıtmaz; tüy yenileme döneminin hareketleri de görünür kuş topluluklarını değiştirir.

Karabaş Patka

Aythya marila

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş gaga, düzgün yuvarlak baş ve el teleklerine uzanan beyaz kanat şeridi.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Karabaş Patka dolgun gövdeli, geniş gagalı ve yuvarlak başlı bir dalıcı ördektir. Erkeğin siyah başı, göğsü ve arka tarafı; açık gri sırtı ve beyaz yanlarıyla karşıtlık oluşturur. Dişi kahverengidir ve gaga dibinde çoğunlukla beyazlık taşır. Baş biçimi, gaga genişliği ve gövde deseni birlikte değerlendirildiğinde uzaktaki bir patka sürüsünün içinde aranabilir.

Dişinin gaga dibindeki beyaz alan dikkat çekse de tek başına türü belirlemez. Andy Stoddart’ın uzman karşılaştırması, yakın patka türlerinde de beyaz yüz lekeleri bulunduğunu ve lekenin büyüklüğünün değiştiğini gösterir. Kuşun başı ve gagası da incelenmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Başın en yüksek noktası genellikle göz hizasına veya biraz önüne yakındır; arkası daha yuvarlak görünür. Pierre Deviche’nin Kuzey Amerika kuşlarına ilişkin tanı incelemesi, baş tüylerinin duruşla değişebildiğini vurgular. Yeni dalmış, tüylerini kabartmış veya dikkat kesilmiş bir kuşun anlık profili tek başına güvenilir değildir.

Üreme dışı dönemde sıkı sürüler halinde görülebilir. Oiseaux.net’in uzman anlatımında, besinli kış sularında binlerce kuşun bir araya gelebildiği belirtilir. Uçan sürüler çizgi halinde veya düzensiz topluluklar oluşturabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin mavimsi gagası ve sarı gözü yakından görülür. Açık gri sırtta çok ince siyah çizgiler vardır. Baştaki yeşil parıltı uygun ışıkta belirir. Üreme dışı, geçici yaz giysisindeki erkeğin sırtı ve yanları kahverengi-gri, başı koyu görünebilir; bu giysi, belirgin siyah-beyaz görünüm kadar kolay tanınmaz.

Dişi genel olarak kahverengi, başı daha koyu ve gözü sarıdır. Gaga dibindeki beyazlığın genişliği değişir. Cornell’in uzman anlatımında, yaz giysisindeki bazı dişilerin başının arka yan tarafında soluk bir leke gösterebildiği de belirtilir. Bu ek leke bütün dişilerde bulunmaz; dişiyle genç kuşu ayırırken genel giysi de incelenmelidir.

Gençler çoğunlukla dişiye benzer kahverengi giysilidir. İlk kış erkeklerinde, kış ilerlerken erkek görünümünün açık ve koyu tüyleri parça parça ortaya çıkabilir. Stoddart’ın uzman rehberi bu geçişin yakın patkalarda da görüldüğünü anlatır. Böyle bir ara giysi, tek bir açık yan tüyüne bakılarak erişkin dişi veya tam erişkin erkek diye adlandırılmamalıdır.

Uçuşta Görünüm

Üst kanatta beyaz şerit, iç bölümdeki uçuş tüylerinden dıştaki uzun uçuş tüylerine doğru uzanır. Deviche’nin tanı incelemesi bunun Karabaş Patkada genellikle daha geniş olduğunu, fakat Küçük Karabaş Patka ile arasında örtüşme bulunduğunu belirtir. Beyazlığın miktarı yaş ve eşeyle de değişebilir. Bu nedenle kanat bandı güçlü bir yardımcıdır; her bireyi tek başına kesin ayıran değişmez bir sınır değildir.

Ses ve Davranış

Cornell’in uzman ses anlatımına göre iki eşey de üreme döneminde daha seslidir; diğer zamanlarda genellikle sessizdir. Erkek kur sırasında yumuşak, genizden gelen ıslıksı ses çıkarır. Dişi ise boğuk ve pürüzlü çağrılar verebilir. Kalabalık ördek sürüsünde sesin hangi kuştan geldiği görülmeden yalnız yazılı bir heceyle tür belirlenmemelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Patka (Aythya fuligula; Tufted Duck) gerçek bir karışma türüdür. Erkeğinin sırtı siyah, yanları beyazdır ve başının arkasında sarkık bir tepe bulunur. Dişi ve gençlerde tepe daha az belirgin olabilir; daha küçük ve toplu gövde, koyu sırtla yanlar arasındaki karşıtlık ve gagadaki daha geniş koyu uç birlikte incelenir. Karabaş Patkanın daha iri görünmesi tek başına yeterli değildir; uzaklık boy karşılaştırmasını yanıltabilir.

Küçük Karabaş Patka (Aythya affinis; Lesser Scaup) çok benzerdir. Deviche’nin Kuzey Amerika incelemesinde bu küçük türün tepesinin daha geride yükseldiği ve gagasının daha dar olduğu anlatılır. Karabaş Patkanın gagası uca doğru daha genişler; bazı erkeklerde siyah uç yana doğru da yayılarak üçgenimsi görünür. Bu siyah alanın genişlememesi Karabaş Patkayı dışlamaz. Başın yeşil veya mor parlaması da bu iki türü tek başına ayırmaz.

Yakın patkaların melezleri de ara özellikler gösterebilir. Stoddart’ın rehberi, baş, gaga ve sırt deseni aynı türün tipik özellikleriyle uyuşmadığında melez olasılığının dikkatle ele alınmasını önerir. Ancak bir özellik seçilemiyor diye kuşa hemen melez denmez; önce yetersiz ışık, uzaklık ve tüy değiştirme durumu değerlendirilmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Oiseaux.net’in uzman anlatımında yaz yaşam alanı, tundra ve ona komşu kuzey orman kuşağındaki göl ve küçük sulardır. Kışın deniz kıyıları, haliçler ve korunaklı koylar öne çıkar; iç sularda da daha küçük topluluklar görülebilir. Yuva, bitkilerin arasında gizlenen sığ bir çukurdur; otlar ve dişinin hav tüyleriyle döşenir. Türkiye’de bir kış kaydı, yuvalama kanıtı değildir.

Yuva Yeri

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı 8–11’dir; kuluçkayı dişi yürütür ve süre 26–28 gün olarak verilir. Yavrular hav tüyleriyle kaplı ve hareketli çıkar; uçabilir hale gelmeleri için 40–45 gün belirtilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş süreler olarak sunulmamaktadır. Üreme döneminde yuvaya yaklaşılmamalı, dişi yerinden kaldırılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Polonya’daki Odra Halici üzerine 2015’te yayımlanan çalışma, gece beslenip gündüz dinlenme alanına geçme davranışının Almanya ve İsveç’teki önceki araştırmalarda anlatıldığını belirtir. Aynı yayın, gündüz beslenmesinin de kaydedildiğini açıklar. Bu bölgesel bilgiler, Türkiye’deki bütün sürülere değişmez bir gece-gündüz programı yüklemek için kullanılamaz.

Dünya Yayılışı

AviList Karabaş Patkayı iki alt türle tanır. Aythya marila marila, İzlanda ve İskandinavya’dan Sibirya’daki Lena Nehri’ne kadar ürer; kışın kuzeybatı ve doğu-orta Avrupa kıyıları ile Karadeniz ve Hazar’a ulaşır. Aythya marila nearctica ise Lena’nın doğusundan Kamçatka’ya, ayrıca Alaska’dan kuzey Quebec’e uzanır. Dolayısıyla ikinci alt tür yalnız Kuzey Amerika’ya ait değildir. Onun kış alanları Doğu Asya ve Kuzey Amerika’nın çeşitli kıyı ve büyük göl bölgelerini kapsar.

Türkiye'deki Durumu

2007–2011 dönemini kapsayan ve 2014’te yayımlanan İngilizce Türkiye Kuş Raporu, Karabaş Patkayı ülkenin batıdaki üçte ikisinde, özellikle kıyılarda görülen az rastlanan kış ziyaretçisi olarak değerlendirir. İç sularda daha seyrek olduğunu belirtir. Bu tarihli durum özeti, bugün her kıyıda aynı sıklıkta görüldüğü veya Türkiye’nin tamamındaki kayıtların eşit ölçüde doğrulandığı anlamına gelmez.

Aynı Türkiye raporu, doğu ve güneydoğudan bildirilen bazı kayıtların o tarihte yeterli belgelenmediğini açıkça söyler. Bu nedenle yalnız raporda bir yer adının geçmesi, kaydın doğrulandığı anlamına gelmez. Türkiye’deki olağan kış konukluğunu üreme gibi sunmamak, yazın görülen bir kuş için de ayrıca yuva veya yavru kanıtı aramak gerekir.

Göç Yolculuğu

EURING’in Avrupa atlasında İzlanda kuşlarının Britanya Adaları ve Kuzey Denizi’ne; Baltık ve Sibirya kuşlarının ise ağırlıkla güneybatıya uzanan halka bağlantıları görülür. Ancak buluntuların çoğu 1970’ler–1990’lardan kalmadır; yakın dönem halkalama çabası düşüktür ve avcılığın zamanı ile yeri kayıtları etkiler. Bu yüzden atlas, Türkiye’de görülen her kuşun güncel yolunu veya doğduğu ülkeyi kesinleştirmez. Farklı kökenler ve kış koşulları aynı türde farklı yolculuklar oluşturabilir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Karabaş Patkanın besini su ortamına ve mevsime göre değişir. Oiseaux.net’in uzman özeti, kuzeydeki yaz ortamlarında böceklerle bitkisel besinleri; kışın ise yumuşakçalar, kabuklular ve deniz solucanlarını öne çıkarır. Özellikle midye gibi çift kabukluların bol olduğu kış alanlarında büyük topluluklar oluşabilir. Bu genel anlatım, Türkiye’de her kuşun aynı av listesini aynı oranda tükettiğini göstermez.

Polonya’daki Odra Halici’nde, Kasım–Nisan dönemlerinde 2008–2013 arasında balık ağlarında ölmüş 38 kuştan 32’sinin sindirim kanalında besin bulunmuştur. Bu 32 örnekte zebra midyesi (Dreissena polymorpha), ölçülen besin biyokütlesinin yüzde 96,6’sını oluşturmuştur. Buradaki biyokütle, besinlerin tartılarak belirlenen toplam kütlesidir; yüzde kuşların sayısını veya av adedini anlatmaz. Bulgular o haliçteki bu örnekleme aittir. Ağlara yakalanmış kuşlardan alınan sonuç, bütün Türkiye sürülerinin veya her mevsimin değişmez besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Cornell’in Kuzey Amerika tür anlatımında, çamurlu dipte besin ararken gagasını yumuşak zemine sokup yüzerek ilerlediği ve gagasını hızla açıp kapattığı açıklanır. Sucul omurgasızların yanı sıra su bitkileri ve tohumlar da alınabilir. Kıyıdan dalışı görmek kolay olsa da su altındaki av seçilemiyorsa yenilen canlı kesin bir adla kaydedilmemelidir.

İlginç Bilgiler

## Kış Sayımı ile Dağılım Değişimini Ayırmak Kuzeybatı Avrupa’daki kış sayımlarını inceleyen 2020 tarihli araştırma, 1988–2018 verilerinden bölgesel bir azalış hesaplamıştır. 1988–1991 ile 2015–2018 dönemlerinin modellenmiş sayıları karşılaştırıldığında düşüş yüzde 38,1’dir. Buna karşın bazı kuzey ve doğu ülkelerinde sayılar artmıştır. Araştırmacılar bu durumu kış dağılımının kuzeye ve doğuya kaymasıyla ilişkilendirir. Daha az donlu gün ile daha çok kuş bulunması arasındaki ilişki de incelenmiştir; fakat bu, her bireyin aynı nedenle yer değiştirdiğini gösteren bir deney değildir. Sonuçlar, Türkiye’de ölçülmüş bir nüfus eğilimi veya bütün dünya sayımı olarak okunmamalıdır. ## Alaska’da Yıllara Göre Değişen Yuva Başarısı ABD’nin Alaska eyaletindeki Yukon–Kuskokwim Deltası’nda 1991–2000 arasında yürütülen ve 2006’da yayımlanan araştırmada 1.056 yuva bulunmuştur. USGS’deki özgün özete göre yazarların hesapladığı yuva başarısı yıllara bağlı olarak yüzde 7 ile 61 arasında değişmiştir; ilk yumurtalarını kaybeden, radyo vericisiyle izlenen dişilerin bir bölümü yeniden yuvalamıştır. Bu değişkenlik, tek bir üreme mevsiminden türün her yerdeki başarısını çıkarmanın güçlüğünü gösterir. Bulgular Alaska’daki topluluğa aittir; Avrupa’daki kış sayımlarıyla aynı örneklem değildir ve Türkiye’nin üreme oranı olarak kullanılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...