kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek46 cm
dişi46 cm
Kanat Açıklığı
erkek77 cm
dişi77 cm
Ağırlığı
erkek1.140 g
dişi1.070 g

Tür Bilgisi

Türkçe Elmabaş Patka
İngilizce Common Pochard
Bilimsel Aythya ferina
Takım Anseriformes
IUCN Durumu
VU • Duyarlı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Elmabaş Patkanın (Aythya ferina; İngilizce Common Pochard) üreme giysisindeki erkeği, kestane kızılı başı, siyah göğsü ve açık gri gövdesiyle kolay tanınır. Dişi daha az belirgindir: kahverengi ile gri tonlar ve açık yanaklar taşır. Tüy değiştiren erkek dişiye benzeyebilir; baş, göğüs ve yan tarafların renk birleşimi önemlidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi dolgun, kuyruğu kısadır. Gaga ile alın arasında kesintisiz bir geçiş görülür; yandan başın yükselen tepe çizgisi fark edilir. Bu baş biçimi, birbirine benzeyen kahverengi patkaları ayırırken yararlıdır. Boynunu çekmiş dinlenen kuşta baş ve gaga ayrıntıları saklanabileceğinden daha açık bir duruşu beklemek gerekir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin başı ve boynu kızıl kestane; göğsü ile kuyruk üstünü ve altını örten tüyleri siyahtır. Gövde ve kanat örtülerindeki açık gri, yakından bakıldığında ince dalgalı çizgiler taşır. Gözü kırmızımsıdır. Kuyruk çevresinin siyah görünmesinde, kuyruk üstünü ve altını örten bu tüyler belirgindir.

Dişinin üst tarafı kahverengiden soluk gri kahverengiye değişebilir. Başın ön kısmı, yanak ve boğaz daha açık; gözün arkasındaki çizgi bazı kuşlarda daha belirgindir. Gaga koyudur ve ucun gerisindeki açık bant erkektekinden dardır. Yüz deseninin değişmesi nedeniyle bütün dişilerde aynı büyüklükte açık leke beklenmez.

Genç kuş dişiye benzeyebilir. İspanya’daki uzman tanı rehberinde gençlerin daha dar kanat ve kuyruk tüyleri, göz arkasında soluk çizginin bulunmaması ve ilk yılda kalabilen eski tüyler değerlendirilir. Bu işaretlerin bir kısmı yakın tüy incelemesi ister; uzaktaki bir kuşun yaşını yalnız yüz lekesinden okumak güçtür.

Üreme sonrasında erkeklerin renkleri daha donuklaşır; bu geçici görünüm tutulma giysisidir. Dişi benzeri bir kuş erkek de olabilir. İspanya tanı rehberi, ilk yıl tüy değişiminin çok değişken olduğunu belirtir: bazı kuşlar yalnız gövde tüylerini, bazıları kanat ve kuyruktan daha fazla tüyü yeniler.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta soluk kanat alanı, uçuş tüylerinin büyük bölümüne yayılır; belirgin bembeyaz bir şerit gibi okunmamalıdır. Baş görece büyük, kuyruk kısa görünür. Tepeli Patkanın parlak beyaz kanat şeridiyle karşılaştırırken bu ton farkı yardımcıdır. Yine de ışık, açı ve uzaklık değişir; kanat görünümü baş ve gövdeyle birlikte değerlendirilir.

Sudan kalkarken yüzeyde koşar gibi hız alıp kanatlarını güçlü biçimde çırpar. Havaya yükseldikten sonra uçuşu hızlı ve doğrudandır; çoğunlukla grup hâlinde görülür.

Ses ve Davranış

Hong Kong Kuş Gözlem Derneğinin uzman hesabında erkeğin daha çok kur ve üreme sırasında sesli olduğu belirtilir. Dişinin çağrısı boğazdan gelen yuvarlanan bir ses olarak anlatılır ve uçuşta da duyulabilir.

Üreme dışında kendi türünden kuşlarla sık gruplar oluşturur; başka patkalarla da aynı suyu paylaşabilir. Tüy değişimi sırasında da topluluklar görülür. Tehlike karşısında bazen havalanmak yerine dalar.

Yuva, kıyı bitkilerinin içinde gizlenen ve dişinin yumuşak tüyleriyle döşediği bir çukurdur. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı 8–10, yalnız dişinin yaptığı kuluçka 25 gün, yavrunun uçabilir hâle gelmesi 50–55 gün olarak verilir. Yavrular yumurtadan hav tüyleriyle kaplı, hareket edebilecek durumda çıkar. Yüzmeye başlayabilmesi, kanatlarının uçuşa hazır olduğu anlamına gelmez. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş belirli bir yavru grubunun sonuçları değildir. Erkek genellikle kuluçkaya ve yavru bakımına katılmaz.

Bazı dişiler başka bir Elmabaş Patkanın yuvasına yumurtlar. Çekya’nın Güney Bohemya bölgesinde Dívčice yakınında, 2008’de altı balık havuzu ve adalarındaki yuvalarda yapılan genetik araştırma bu davranışı göstermiştir. İncelenebilen 28 yuvanın 25’inde başka dişiye ait en az bir yumurta bulunmuştur. Genetik olarak değerlendirilen 252 Elmabaş Patka yumurtasının 98’i, üzerinde kuluçkaya yatan dişiye ait değildir. Buna aynı tür içinde yuva parazitliği denir; farklı türlerin melezleşmesiyle aynı olay değildir.

Aynı Çekya çalışmasında, başka dişinin bıraktığı yumurtaların yaklaşık yüzde 65’i, yuvanın sahibi dişinin yumurtalarının ise yüzde 95’i açılmıştır. Gelişimi geri kalmış yumurtaların başarısı daha düşüktür. Araştırmacılar, yabancı yumurtaların yanlış zamanda bırakılmasının eşzamanlı çıkışı bozabileceğini düşünür. Bu, gözlenen fark için öne sürülen açıklamadır; her yuvadaki kaybın nedeni doğrudan belirlenmiş değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Patka (Aythya fuligula) erkeğinin başı ve göğsü siyah, yanları beyaz, gözü sarıdır; başında küçük bir tepe bulunur. Elmabaş Patka erkeğinde baş kızıl ve gövde gridir. Tepe görünmediğinde göz ve gövde deseni de kullanılır. Kahverengi dişi veya gençlerde tek bir kanat parıltısına güvenilmez.

Pasbaş Patka (Aythya nyroca) erkeğinde baş, göğüs ve yanlar koyu kestanedir; göz beyaz, kuyruk altı belirgin beyazdır. Dişisinin gözü koyudur, fakat beyaz kuyruk altı yine yardımcı olabilir. Gençte bu beyazlık daha kirli görünebilir. Elmabaş Patkanın gri erkek gövdesiyle karıştırılmaz; kahverengi kuşlarda birkaç özellik birlikte görülmelidir.

Macar Ördeği (Netta rufina) erkeği, turuncu kahverengi başı, kırmızı gagası ve açık yanlarıyla ayrılır; Elmabaş Patkadan daha iridir. Dişisi kahverengi ve açık yanaklıdır. Uçuşta kanat altı beyazımsı görünür. Suya dalarak, yüzeyden veya başını aşağıya sokup arka tarafını yukarıda tutarak beslenebilir.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Elmabaş Patka saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Uzun eğimli alın

Gagadan tepeye kesintisiz yuvarlak profil.

02
Erkekte üç renk

Kestane baş, siyah göğüs, açık gri gövde.

03
Geniş gri kanat bandı

Üstten tüm kanada yayılan soluk bant.

Benzeyen ve karıştırılan türler

Tanımlarken Elmabaş Patka ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.

Gözlem Noktaları

Türkiye kuşları için sabit mesafe doğrulanmadı

Tüy değişimi hareketi ile gerçek göçü karıştırma.

Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 126 Yerli, geçit ve kışlama toplulukları birlikte

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Elmabaş Patka

Common Pochard
Aythya ferina

Gagadan tepeye kesintisiz yuvarlak profil.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...