Beyaz çerçeveli kızıl yanağı görün.
Sibirya Kazı
Branta ruficollis • Red-breasted Goose
Sibirya Kazı
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Sibirya Kazı, Branta ruficollis, çok kısa gagalı, küçük ve tıknaz bir kazdır. İyi görüldüğünde kızıl-kestane göğsü ile siyah, beyaz ve kızıl baş deseni dikkat çeker. Uzaktan ise beklenenden koyu görünebilir ve başka kazların arasında kolayca gözden kaçabilir. Cornell’in tür hesabında küçük yapı, kısa gaga ve yerde de uçarken de seçilen beyaz böğür şeridi vurgulanır.
Genel Görünüm ve Duruş
Başın tepesi ve ense siyahtır. Gaga ile göz arasında yuvarlağa yakın beyaz bir leke bulunur; bu leke bütün yüzü kaplamaz. Gözün arkasındaki kızıl-kestane yanak alanını ince beyaz bir sınır çevreler. Bu beyaz çizgi boynun yanına doğru uzanır. Göz koyu kahverengidir. Başın siyah bölümleri ile kızıl yanak ve beyaz çevre, yakından görülen kuşun belirgin desenini oluşturur.
Boynun önü ile üst göğüs kızıl-kestane görünür; çene ve boğazın üst bölümünde siyah alanlar vardır. Kızıl göğsün alt sınırındaki ince beyaz çizgi, alttaki siyah alanı ayırır. Alt göğüs ve karnın ön bölümü koyudur; karnın arka bölümü ile kuyruk altı beyazdır. Böğürdeki geniş beyaz alan yandan belirginleşir. Alt tarafın tamamını beyaz veya siyah saymak bu deseni eksik anlatır.
Sırt, kanatlar ve kuyruk koyudur. Kapalı kanatta büyük ve orta örtü tüylerinin beyaz uçları iki açık çizgi oluşturur. Gaga başa göre küçük ve siyah, bacaklar siyah veya koyu kurşuni tonlardadır. Sırt ve omuzlarda yeşilimsi parıltı seçilebilir. Kuş yalnız arkadan görülüyorsa kızıl göğüs saklı kalabileceğinden, sırtın koyuluğu renkli bir türün çok daha sade görünmesine yol açabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi erişkinler benzer temel renk desenine sahiptir. Dişi bazen daha donuk görünür; fakat yalnız soluk renge bakılarak kesin eşey tayini yapılamaz.
Gençte desen daha donuk, renklerin sınırları daha az keskindir. Yanaktaki kızıl alan erişkine göre küçülür. Kapalı kanatta erişkinin iki belirgin çizgisi yerine dört ya da beş daha dar açık çizgi seçilebilir.
Genç kuşun görünümü kış boyunca aynı kalmaz. AEWA’nın Karadeniz kışlama alanlarına yönelik 2019 izleme kılavuzu, tüy değişimi ilerledikçe baş ve göğsün erişkine çok benzeyebildiğini belirtir. Bu aşamada daha gri-kahverengi kanat tüyleri ve daha dağınık açık kanat çizgileri önem kazanır. Baş deseninin erişkin gibi görünmesi, ilk kışındaki kuş olasılığını dışlamaz; hangi tüy bölgesinin görüldüğü önemlidir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta koyu görünen küçük bir kazın yan tarafındaki beyaz şerit dikkat çekebilir. Cornell hesabı kanat altının bütünüyle koyu olduğunu belirtir. Kızıl baş ve göğüs, uzak veya kısa bir uçuşta her açıdan seçilmez. Bu yüzden uçan kuşta gövdenin yanındaki açık alanla koyu kanat altını birlikte izlemek, yalnız parlak kızıl renk aramaktan daha yararlıdır.
Oiseaux.net uçan grupları, düzgün bir V dizilişinden çok birbirine yakın ve sıkı bir topluluk olarak tarif eder. Bu toplu görünüm, göç sırasında tek tek kuşların renk ayrıntılarını izlemeyi güçleştirebilir.
Ses ve Davranış
Çağrıları tiz, kesik ve tekrarlıdır; Oiseaux.net bunları “ki-kva” veya “kik-vik” benzeri hecelerle anlatır. Uçan sürüde birçok kuş aynı anda seslenebilir. Yazılı heceler sesin yaklaşık karşılığıdır.
Nebraska Üniversitesi’nin uzman derlemesi, türün çok sesli ve kendi türünden kuşlara karşı zaman zaman saldırgan olduğunu anlatır. Eşlerin karşı karşıya duruşunda başı eğme, ardından çok dik durma ve boyun tüylerini titreştirme hareketleri görülür. Belirgin renklerin bu gösterileri güçlendirici bir işlevi olabileceği düşüncesi ise bir açıklama önerisidir; rengin görevini kanıtlayan deney sonucu değildir.
Yuva yerdeki sığ bir çukurdur; ot ve yumuşak gövde tüyleriyle döşenir.
Nebraska Üniversitesi hesabı tipik olarak 3–7, çoğunlukla 5 yumurta ve dişinin üstlendiği 23–25 günlük kuluçka bildirir. Erkek bu sırada yuvanın yakınında kalır.
Karıştırılabilecek Türler
1. Ak Yanaklı Kaz, Branta leucopsis: Yüzündeki beyazlık Sibirya Kazının gaga önündeki küçük lekesinden çok daha geniştir. Boynu ve göğsü siyah, sırtı gri ve enine çizgili, alt tarafı ise çok açıktır. Kızıl-kestane yanak ile ön boyun deseni bulunmaz. İki tür de küçük, koyu başlı kazlar olarak uzaktan birbirine yaklaşabilir; yüzün ne kadarının beyaz olduğu ve göğsün kızıl mı siyah mı göründüğü en yararlı karşılaştırmadır.
2. Yosun Kazı, Branta bernicla: Erişkinde baş ve boyun siyah, boynun yanlarında küçük beyaz lekeler vardır. Kızıl-kestane yanak ve göğüs bulunmaz; alt tarafın açıklığı coğrafi biçimlere göre değişebilir. Bu nedenle tek bir beyaz böğür alanına bakarak ayrım yapılmaz. Sibirya Kazının göz-gaga arasındaki açık leke, beyaz çerçeveli kızıl yanak ve kızıl ön boynu birlikte aranır; Yosun Kazının boyun lekesi farklı bir yerdedir.
3. Küçük Sakarca, Anser erythropus: Gri-kahverengi bir kazdır; kısa pembe gaga ve belirgin sarı göz halkası yararlıdır. Erişkinde beyaz alın ile karında koyu enine lekeler bulunur. Gençte alın beyazlığı ve karın lekeleri henüz oluşmamış olabilir; sarı göz halkası yine önemlidir. Sibirya Kazının kızıl-siyah-beyaz yüz deseni ile kısa siyah gagası bu görünümden ayrılır.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Yandan, siyah karınla birlikte okuyun.
Çok kısa siyah gagayı doğrulayın.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kaz sürüsünde küçük koyu bireyi tarayın
Şubat
Doğal köken bağlamını kaydedin
Mart
Geçişi Türkiye takvimi sanmayın
Nisan
Tek noktadan rota çizmeyin
Mayıs
Arktik döngüyü Türkiye üremesi saymayın
Haziran
Yuva ve yırtıcı çevresine yaklaşmayın
Temmuz
Aile sürüsünü kaldırmayın
Ağustos
Genci kanat çizgileriyle kontrol edin
Eylül
Konaklayan sürüye mesafe bırakın
Ekim
Üstten ve yandan işaretleri birlikte görün
Kasım
Akyanaklı ve Yosun Kazını dışlayın
Aralık
Geceleme kıyısını rahatsız etmeyin
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Arktik tundra yamacı
Üreme döneminde suya yakın kuru ve kayalık yükseltiler.
Güvenli sulakalan
Göçte ve kışın göl, lagün, rezervuar ve kıyı gecelemeleri.
Bozkır ve tahıl tarlası
Kısa ot ve kışlık sürgün bulunan gündüz beslenme alanı.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Akyanaklı Kaz
Branta leucopsis- Yüz
- Geniş beyaz yüz; kestane yok.
- Gövde
- Siyah göğüs ve gri çizgili sırt.
- Böğür
- Sibirya Kazındaki dik beyaz şerit yok.
Yosun Kazı
Branta bernicla- Renk
- Daha tekdüze koyu kahverengi-siyah.
- Boyun
- Küçük beyaz boyun yaması.
- Yüz
- Kestane-beyaz grafik desen yok.
Küçük Sakarca
Anser erythropus- Alın
- Beyaz alın.
- Göz
- Belirgin sarı göz halkası.
- Gövde
- Gri-kahverengi; kestane göğüs yok.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriArktik tundrada suya yakın eğim ve kayalık yükselti; sıkça yırtıcı yuvası çevresi.
- 2Yuva yapısıZemindeki sığ çukur, kuru ot ve bitkiyle kurulur; tüy ile döşenir.
- 3YumurtaTipik 4–5 krem renkli yumurta; kaynaklar arasında daha geniş sayılar görülebilir.
- 4KuluçkaDişi tek başına yaklaşık 23–25 gün; erkek yakında korur.
- 5YavruErken gelişmiş yavrular kısa sürede ayrılır; yaklaşık 40 günde ileri tüy gelişimi.
- 6EtikKaz ya da koruyucu yırtıcı yuvasına yaklaşmayın; sürüyü kaldırmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Sibirya Kazı ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Ördekgiller (Anatidae) — 40 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Sibirya Kazı
Beyaz çerçeveli kızıl yanağı görün.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
