kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Flamingo (Phoenicopterus roseus)
VS
Seçildi Turna (Grus grus)

Flamingo

Phoenicopterus roseus

Takım Phoenicopteriformes
Familya Flamingogiller (Phoenicopteridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baston inceliğindeki uzun pembe bacakları, kavisli süzgeç gagası ve uçuşta parlayan mercan kırmızısı kanatları ile Türkiye'nin lagün ve tuz göllerinin simgesidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Flamingo, uzun pembe bacakları, ince uzun boynu ve aşağı kıvrılmış, siyah uçlu açık renk gagasıyla tanınır. Erişkinin gövdesi çoğunlukla soluk pembedir; kanat açıldığında parlak örtü alanı ve siyah uçuş tüyleri belirir.

Genel Görünüm ve Duruş

Boyun ve bacaklar uzun, kanatlar dardır. Gaga aşağı kıvrık, erişkinin gözleri sarıdır.

Dinlenen erişkinin boynu kıvrılabilir; kuş bir bacağı üzerinde durup başını sırt tüylerine sokabilir. Boyun ve alt taraf açık, kapalı kanat çoğunlukla soluk görünür. Uçuş tüylerinin siyahı kapalı kanatta gizlenebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Genç Flamingo gri-kahverengidir; bacakları ve gagası daha koyudur. Küçük Flamingonun gençleri de gri olabildiğinden, yalnız renge bakarak tür seçilmez.

Erkek ve dişinin temel renk deseni aynıdır. Güney İspanya’dan 17 erkek ve 27 dişiyi karşılaştıran uzman derlemede erkekler ortalamada daha büyüktür; ölçü aralıkları örtüşür. Yalnız irilikle kesin eşey seçilmez.

Yeni çıkan yavrunun ince tüyleri beyazdır; sonra koyulaşır. Bacaklar yumurtadan çıkışta pembe-kırmızı olabilir, daha sonra koyulaşır. Koyu bacak yalnız tür farkı değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta boynunu öne, bacaklarını gövdenin arkasına uzatır. Uzun bacaklar kısa kuyruğun çok gerisine taşar. Boyun ve bacakların bu doğrultusu, kanatları düzenli çırpan sürüde uzun bir siluet oluşturur. Gövde ve boyun açık kalırken kanatta siyah uçuş tüyleri ile pembe-kırmızı örtü alanı belirgin karşıtlık gösterir.

Alt kanatta pembe örtü tüyleri ile siyah uçuş tüyleri karşıtlık oluşturur. Kanadın tamamı aynı renk değildir; dönüşlerde görünen alan değişir.

Ses ve Davranış

Sesi kazların gürültülü seslerini andırır. Kalabalık kolonide birçok kuşun sesinin üst üste binmesi güçlü bir uğultu oluşturabilir. Tek bir uzaktan duyulan ses yerine, gaga ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Kur sırasında iki eşey de toplu gösterilere katılır. İspanya’daki uzman derlemede, boynu yukarı uzatıp başı sağa sola çevirme, kanat açma ve grubun birlikte yön değiştirmesi anlatılır. Bu gösteriler bir eşeyin tek başına yaptığı davranışlar olarak sunulmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük Flamingo Phoeniconaias minor daha küçük, çoğunlukla daha koyu pembedir. Koyu bordo gagası uzaktan neredeyse bütünüyle siyah görünebilir. Flamingoda daha geniş açık gaga bölümü ile siyah uç ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık, sığ ve tuzlu ya da acı sulu göller, lagünler ve tuzla havuzları önemlidir. Güney Afrika uzman değerlendirmesi kolonilerin çevresindeki suyun karadan gelen yırtıcılara karşı koruma sağladığını vurgular. Bu bölgesel bilgi her göle tek bir derinlik koymaz.

Yuva Yeri

İspanya uzman derlemesinde iki ebeveynin çamurdan, üstünde sığ bir çanak bulunan yükseltilmiş yuva yaptığı anlatılır. Daha kuru zeminde yuva yalnız bir çukur da olabilir. Tipik yumurta sayısı birdir; kuluçkayı iki eşey yürütür. Derlemede süre 27–31 gündür. Bu süreler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş değerler olarak sunulmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Fransa’nın Camargue bölgesindeki 1994 tarihli saha makalesi, yavruların kolonide büyük gruplar oluşturduğunu anlatır. Makalenin bölgesel biyoloji özetinde ilk uçuş için yumurtadan çıktıktan sonra 70–90 gün verilir. Yuvadan ayrılmak, hemen uçabilmek ve erişkin gibi beslenebilmek aynı gelişim aşaması değildir.

Dünya Yayılışı

Flamingo Phoenicopterus roseus, İngilizce Greater Flamingo adıyla eşleşir. Güncel AviList listesinde güney Avrupa, Akdeniz çevresi, Afrika, Madagaskar ve Güney Asya’da yayılır. Eski Phoenicopterus ruber roseus adı bu türü belirtir. Günümüzdeki American Flamingo Phoenicopterus ruber ayrı bir türdür; Karayip flamingosu aynı türün başka adıdır. Şili flamingosu Phoenicopterus chilensis de ayrı türdür.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’den gerçek üreme kanıtı vardır. Balkız ve arkadaşlarının 2007’de yayımlanan araştırmasında Gediz Deltası ile Tuz Gölü bilinen iki koloni olarak ele alınmıştır. Gediz’de Mayıs–Ağustos 2003–2005 arasında toplam 33 gün, 163 saat gözlem yapılmıştır. Araştırmacılar kuluçka, yavruya bakım veya aynı yuvada 24 saatten uzun kalma gibi davranışlarla üremeyi ayırmıştır. Fransa’da halkalanmış dokuz kuşun 2003’te; Fransa’dan altı ve İspanya’dan iki kuşun 2004’te Gediz’de ürediği doğrulanmıştır. Bu tarihli koloni araştırması günümüzde her sulak alanda görülen Flamingonun orada yuvaladığı anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Gediz’de 2003–2005 yıllarında 717 yavru halkalanmıştır. Ağustos 2003–Aralık 2005 arasındaki halka okuma ve ölü bulunma kayıtları, bu kuşların Türkiye içinde ve dışında dağıldığını gösterir; İtalya, Tunus ve Yunanistan da ulaşılan ülkeler arasındadır. Kayıtlar arasında Kıbrıs’ta daha önce canlı görülmeden ölü bulunan bir birey de vardır. Bu bulgular bütün yavruların aynı yolu kullandığını göstermez. İki kayıt arasına çizilen düz çizgi de kesintisiz izlenmiş uçuş rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini tek bir karides türüyle sınırlı değildir. Küçük kabuklular, böcek ve larvaları, yumuşakçalar, solucanlar ve sucul bitkisel maddeler yenebilir. Güney Afrika uzman değerlendirmesi algleri, tohumları ve bitki kalıntılarını da sayar. Besin topluluğu suyun ve zeminin özelliklerine göre değişebildiğinden, bir lagündeki av listesi bütün Türkiye’ye aktarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Başını suya çevirip gagasını dibe yaklaştırarak süzer. Gaga içindeki tarak benzeri ince plakalar besini ayırmaya yardım eder; dil ve gaganın hareketleri suyu içeri alıp dışarı çıkarır. İspanya uzman hesabında çamuru ayaklarıyla karıştırma, suda yürüme ve daha derinde yüzerek beslenme de anlatılır.

Yavru, erişkinin yaptığı gibi hemen suyu süzerek beslenmez. Hem erkek hem dişi, sindirim kanalının üst bölümünde oluşan besleyici sıvıyı yavrunun gagasına verir. Fransa’nın Camargue bölgesindeki 1994 tarihli bakım araştırması da iki eşeyin yavru beslemesini izler. Bu besin, annenin tek başına sağladığı bir bakım değildir.

İlginç Bilgiler

## Tüyün içindeki ve dışındaki renk Flamingonun pembeliği yalnız tüyün içine yerleşen renk maddelerine bağlı değildir. Amat ve arkadaşlarının Güney İspanya’da 2004–2006 yıllarındaki saha gözlemleri ile tüy ve yağ bezi incelemeleri, kuşun renk maddesi taşıyan salgıyı dıştan tüylere sürdüğünü gösterir. Chiale ve arkadaşlarının 2021’de yayımlanan çalışması ise rengin güneşte nasıl değişebildiğini deneyle inceler. Araştırmada Güney Fransa’nın Camargue bölgesinde Şubat 2012’deki soğuk dönemde ölü bulunmuş 30 erişkinin boyun tüyleri kullanılmıştır. Her kuştan alınan tüyler güneşe açık ve karanlık kontrol koşullarında 40 gün karşılaştırılmış; güneşte kalanlar daha fazla solmuştur. Canlı kuşlar güneşte tutularak denenmemiştir. Bu sonuç, tüy yüzeyindeki rengin tüy değişimi olmadan da değişebileceğini açıklar. Tek bir fotoğraftaki pembeliği kuşun yaşını, eşeyini veya sağlığını kesin gösteren bir ölçü saymak doğru değildir. ## Bir besleme olayının anlattıkları Yavru bakımı her zaman tek bir sayıyla anlatılamaz. Cézilly, Tourenq ve Johnson’ın Fransa’nın Camargue bölgesinde 1985 ve 1989’da yaptığı gözlemlerde sırasıyla 37 ve 20 tamamlanmış besleme olayı kaydedilmiştir. Yavrunun yaşıyla besleme süresi arasındaki ilişki erkekte artış göstermiş, dişide aynı ilişki bulunmamıştır. Ölçülen şey her bir besleme olayının süresidir; bir günde toplam kaç kez besleme yapıldığı veya toplam ne kadar enerji verildiği değildir. Bu nedenle sonuçtan erkeklerin her yerde daha iyi ebeveyn olduğu çıkarılamaz. 1994’te yayımlanan bu çalışmadaki erişkinler en çok 12 yaşındadır; çok daha yaşlı ebeveynler için aynı sonucun geçerli olduğu ayrıca gösterilmemiştir.

Turna

Grus grus

Takım Gruiformes
Familya Turnagiller (Gruidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Düz uçuş boynu, koyu uçuş telekli gri kanat, uzun siyah bacak ve tünemede üçüncül telek fırçası.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Turna (Grus grus), uzun bacaklı ve uzun boyunlu, iri bir kuştur. Gri gövdesi ile erişkinin siyah-beyaz baş ve boyun deseni dikkat çeker. Yalnız uzaktaki bir kırmızı lekeyi aramak yerine kuşun bütün yapısına bakılmalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Yerde duran kuşun boynu uzundur; bacakları koyu renklidir. Arkadaki dökümlü tüy demeti, yuvarlak ve kabarık bir arka görünüm oluşturur. Bu demetin büyük bölümünü kanadın gövdeye yakın, uzamış ve sarkan tüyleri yapar; gerçek kuyrukla karıştırılmamalıdır.

Erişkinde alın, yüz ve boynun önü siyahtır. Gözün gerisinden başlayan geniş beyaz alan ense boyunca aşağıya uzanır. Gövde kül grisidir. Birçok erişkinde başın üstünde çıplak kırmızı deri görülür.

Orta ve Doğu Anadolu’daki üreyen bazı topluluklar farklıdır. Crane Conservation Germany’nin Türkiye projesinde, tepesi neredeyse bütünüyle siyah ve gözleri açık sarı kuşlar anlatılır. Bu kuşlar bazı yayınlarda Grus grus archibaldi adıyla geçer. AviList v2025b ise Turnayı ayrı alt türler tanımadan Grus grus içinde değerlendirir. Kırmızı tepesi görülmeyen bir kuşu yalnız bu nedenle genç saymak da doğru değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. İspanya’nın Gallocanta Gölü’nde 1988–1992’de yakalanan kuşları inceleyen Alonso ve arkadaşları erkekleri ortalama olarak daha iri buldu. Bununla birlikte ölçüler örtüşür; sürüde iri görünen her bireye erkek denemez. Çalışmada iki üyesi de ölçülen dokuz çiftin her birinde erkek daha ağır, başı ve gagası daha uzundu. Buna karşılık bazı diğer ölçülerde dişinin daha büyük olduğu çiftler de vardı. Yazarların tartıştığı benzer büyüklükteki kuşların eşleşme eğilimi, dişinin eş seçimini doğrudan sınayan bir deneyle gösterilmemiştir.

Genç kuşun başı tarçın kahverengidir; erişkindeki keskin siyah-beyaz desen henüz oluşmamıştır. Gövdesi daha soluk gri görünür. Bu görünüş dişiye özgü bir giysi değildir; genç erkek ve dişiler benzer olabilir.

Aynı İspanya çalışmasında ilk kışını geçiren gençlerin uzunluk ölçüleri erişkinlerinkine oldukça yaklaşmış, ağırlıkları ise daha düşük kalmıştı. Genç erkeklerin bazı ölçüleri erişkin dişilerinkiyle benzerdi. Bu nedenle büyük görünen kahverengi başlı bir kuşun mutlaka erişkin olması gerekmez; yaşın değerlendirilmesinde gövde büyüklüğü ile tüy giysisi ayrı bilgiler verir.

Uçuşta Görünüm

Uçarken boynunu öne, bacaklarını geriye uzatır. Geniş kanatlarını ağır ve derin vuruşlarla kullanır. Açık kanatta gri örtü tüyleriyle daha koyu uçuş telekleri arasında karşıtlık vardır; özellikle kanadın arka bölümü ve uçları koyu görünür. Göç sürüsü V veya çizgi biçiminde dizilebilir. Bu diziliş tek başına türü belirlemez.

Ses ve Davranış

Göçte borazanı andıran, derin ve yuvarlanan “kururuu” çağrısı duyulur. Gençlerin ince, ıslık gibi çıkan “piirp” sesi erişkinlerin gür çağrısından farklıdır.

International Crane Foundation, erişkinlerin yumuşak, mırıltılı temas çağrısını ve alarm bildiren keskin, tek sesini ayırır. Temas çağrısı konumunu bildirmeye ve güven vermeye hizmet eder; alarm çağrısı tehlikeyi duyurur.

Çiftler birlikte, birbirine karşılık vererek ötüşebilir; bu düet çift bağının korunmasına ve bölgenin duyurulmasına hizmet eder. Kur sırasında kanat açma, derin eğilme ve havaya sıçrama görülür. Kuş bazen yerden aldığı bir nesneyi de hareketlerine katar. Bu gösteri, tek başına o noktada yuva bulunduğunu göstermez.

Yuva, sığ suda veya küçük bir adada su bitkilerinden kurulan geniş bir platformdur. BTO BirdFacts’ın Britanya ve Avrupa başvuru kaynaklarından derlediği tipik değer iki yumurta ve 30 günlük kuluçkadır; kuluçkayı çoğunlukla dişi, zaman zaman erkek yapar. Havlı, yürüyebilen yavrular için verilen 65–70 gün, uçuş tüylerinin gelişme süresidir; yuvadan ilk ayrılma yaşı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Telli Turna (Grus virgo) daha küçük ve narindir. Gözünün gerisinden uzun beyaz süs tüyleri sarkar; boğazından göğsüne inen siyah tüyler de uzundur. Başının tepesi gridir. Turnanın boyun arkasındaki geniş beyaz alanı yerine, Telli Turnada göz gerisindeki ince, saçaklı beyaz tüy demetine bakılır.

2. Gri Balıkçıl (Ardea cinerea) da uzun bacaklı ve gridir. Ancak olağan uçuşunda boynunu S biçiminde geriye toplar; önde yalnız baş ve kısa görünen boyun bölümü kalır. Yerdeki erişkinin boyun önünde siyah çizgiler, başında geriye uzanan koyu süs tüyleri bulunur. Uçuşta boyun duruşu, uzaktaki gri rengi karşılaştırmaktan daha kullanışlıdır.

3. Leyleğin (Ciconia ciconia) gövdesi ve kuyruğu beyaz, kanadındaki uçuş telekleri siyahtır. Erişkinde gaga ve bacaklar kırmızıdır; gençte gaga başlangıçta koyu olabilir. Leylek de boynunu uzatarak uçar. Bu yüzden düz boyunlu her iri kuş Turna değildir; gövdenin beyaz mı gri mi olduğu ve baş-boyun deseni de görülmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanı yalnız geniş, açık sazlıklardan oluşmaz. Tatlı su bataklıkları, turbalıklar, ıslak çayırlar ve sığ göl kenarları kullanılabildiği gibi, huş ve kızılağaçların seyrek olduğu su basmış ağaçlıklarda da yuva bulunabilir. Oiseaux.net’in tür derlemesi bu açık ve ağaçlıklı ortamları birlikte ele alır. Üreme döneminde çiftler bölgelerini sesle savunur. Göçte büyük sürüler kurması, yuvalarını koloniler halinde yaptığı anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Oiseaux.net, yuvanın çoğu zaman koruyucu bir ağaç ya da çalıya yakın kurulduğunu belirtir. Küçük adalarla ağaççıklı tatlı su ortamları da kullanılır.

Günlük Alan Kullanımı

Geceleme alanıyla gündüz beslenme alanı birbirini tamamlar. İspanya’daki Gallocanta Gölü çevresinde Ekim 1981–Mart 1983 arasında yapılan sayım ve tarla gözlemlerinde, kuşlar sulak alandaki geceleme yerinden çevredeki tarım arazilerine gidiyordu. Yakın tarlalardaki besin azaldığında daha uzaktaki alanların kullanımı arttı. Bu bölgesel sonuç, yalnız gölün kendisinin değil, çevresindeki beslenme alanlarının da önemini gösterir.

Dünya Yayılışı

Turna kuzey Avrasya’da ürer; kışın Kuzey Afrika, Hindistan’ın güneyi ve Güneydoğu Asya’ya kadar uzanan alanlara dağılır. Avrupa kuşlarının hepsi aynı yolu izlemez. Gicquel ve arkadaşlarının 1985–2021 renkli halka gözlemlerini değerlendiren araştırmasında, İskandinavya ile Finlandiya ve Baltık ülkelerinin batı kesimlerinde üreyen kuşlar çoğunlukla Fransa ve İspanya’ya yöneliyordu. Finlandiya ve Baltık kökenli kuşların bir bölümü ise Orta Avrupa yolunu izliyor, Macaristan çevresinde kışlıyor veya İsrail ve Afrika’ya kadar ilerliyordu.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye yalnız bir geçiş ülkesi değildir; Turnanın üreyen ve yerleşik toplulukları da vardır. OSME’nin 2025 bölge listesi, ülkedeki yerleşik ve göçmen kuşları birlikte kaydeder. Crane Conservation Germany’nin 2014–2016 Türkiye projesinde Orta ve Doğu Anadolu’daki üreme toplulukları çalışılmıştır. Ekip 2015’te yaklaşık 35 olası üreme alanını ziyaret etmiş, toplam 321 kuş bildirmiştir; bunların 177’si yazlayan birey olarak ayrılmıştır. Bu toplam, 321 üreyen çift veya günümüzdeki ülke nüfusu demek değildir.

Göç Yolculuğu

Türkiye’deki kuşlar arasında farklı kökenlerden gelen yolcular ve kışlayanlar bulunabilir. OSME’nin 2025 derlemesi, Gürcistan’da üreyen bazı kuşların Türkiye’de Van Gölü’nün güneyinde, Irak sınırına doğru kışladığını aktarır. Finlandiya kökenli bazı izlenen Turnalar da Türkiye, İsrail veya Etiyopya’daki kış alanlarına ulaşmıştır. Bunlar belirli topluluklara ilişkin izleme sonuçlarıdır; Türkiye’den geçen her sürünün aynı başlangıç ve varış noktalarına sahip olduğu anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Turna hem bitkisel hem hayvansal besin alır. Tohumlar, tahıl taneleri, meşe palamutları, sürgünler, kök ve yumrular yanında böcek, solucan ve küçük omurgalılar yenebilir. International Crane Foundation bunlar arasında iki yaşamlıları, sürüngenleri ve küçük memelileri de sayar. Mevsime ve alana göre besinler değiştiğinden, her Turnanın yalnız tahılla veya yalnız hayvansal besinle beslendiği düşünülmemelidir.

Nasıl Avlanır?

Yerdeki besinleri toplar ve toprağın içindeki taneleri çıkarabilir. Gallocanta’da Ekim 1981–Mart 1983 arasında yürütülen İspanya araştırmasında, sonbaharda ayçiçeği ve tahıl anızları, daha sonra yeni ekilmiş tarlalar kullanıldı. Kuşların hangi tarlada beslendiği, o tarla tipinin çevrede kapladığı alanla karşılaştırıldı. Ayçiçeği anızları özellikle sonbaharda tercih ediliyordu. Ocak 1983’te donan zemin, gömülü tanelere erişimi güçleştirmişti. Araştırmacılar bunun o kış bölgede kalan kuş sayısının düşmesine katkı yapmış olabileceğini belirtti; donun tek neden olduğu deneyle gösterilmiş değildi.

İlginç Bilgiler

## Eşey Farkının Araştırılması Erkek ve dişi arasındaki küçük boyut farklarını göstermek için yalnız fotoğrafa bakmak yeterli değildir. İspanya’nın Gallocanta Gölü’nde 1988–1992’de yakalanan kuşları ele alan 2019 araştırmasında, 117 kuşun 71’inin eşeyi belirlenebildi. Bunların 52’sinde korunmuş kan örneklerinden DNA kullanıldı; diğerlerinde davranış veya ölü kuşun incelenmesi esas alındı. Böylece ölçü farkları, yalnız iri kuşları baştan erkek sayan bir varsayıma dayanmadı. ## Kış Alanlarının Kuzeye Kayması Turnaların kışladığı yerler zaman içinde değişebilir. Gicquel ve arkadaşlarının 2026 araştırması, Batı ve Orta Avrupa göç yollarındaki 5.120 renk halkalı kuşa ait 1985–2021 tarihli 187.779 tekrar gözlem raporunu değerlendirdi. Kış dağılımı kuzeye kaymıştı. Kuşların yeniden görülme olasılığı yer ve yıllara göre değişiyordu; araştırmacılar bu gözlem farklarının etkisini tamamen dışlayamadı. Ilıman kışlar ve tarımdaki değişimler olası açıklamalardır, tek başına kanıtlanmış nedenler değildir. ## Çamurla Renklenen Tüyler Gri tüyler bazen paslı kahverengi görünebilir. Biyolog Jente Ottenburghs’un British Ornithologists’ Union için hazırladığı 2022 değerlendirmesi, Turnaların demir oksit içeren çamurla tüylerini boyayabildiğini anlatır. Bu renklenmenin yararı konusunda farklı açıklamalar vardır; kesin işlevi bilinmiyor. ## Gürcistan’daki Küçük Üreme Alanları Küçük sulak alanların kaybı üreme yerlerini de etkileyebilir. Crane Conservation Germany’nin Gürcistan çalışmasında 6–12 Temmuz 2018’de bilinen 13 çiftin alanı ziyaret edildi. On iki çift bulundu; kurumuş bir sulak alandaki çift görülmedi. Ayrıca beş çiftin dokuz yavrusuna alan kullanımlarını araştırmak için GPS vericisi takıldı. Bu, belirli yer ve tarihlere ait bir saha kaydıdır; tek ziyaret bütün topluluğun azalış hızını veya o çiftin başına ne geldiğini açıklamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...