kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Gümüş Martı (Larus michahellis)
VS
Seçildi Van Gölü Martısı (Larus armenicus)

Gümüş Martı

Larus michahellis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Gümüş Martı (Larus michahellis), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Gümüş Martı iri, güçlü gövdeli bir martıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başı, alt tarafı ve kuyruğu beyaz; sırtı ile kanat üstü gri, kanat uçları siyah-beyazdır. Kalın sarı gaga, alt gagadaki kırmızı leke, sarı bacaklar ve kırmızı göz çevresi birlikte değerlendirilir. Genç kuş bu renklerin çoğunu henüz taşımaz.

Erişkinin gri sırtı, beyaz boyun ve alt gövdeyle belirgin karşıtlık oluşturur. Üreme dönemi dışında başında ince koyu çizgiler bulunabilir; buna rağmen çoğu Kuzey Gümüş Martısından daha az çizgili ve daha beyaz başlıdır. Yaş ve mevsim belirtilmeden yalnız “beyaz başlı martı” denmesi tanıyı daraltmaz. Erişkinin özelliklerini kahverengi bir gençte aramak da yanlış sonuca götürür.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş genellikle iri ve köşeli, gaga yüksek ve uçta güçlü biçimde kıvrıktır. Alt gaganın ucuna yakın köşesi belirgindir. Daha narin bireylerin görünüşü diğer büyük martılarla örtüşebilir. Ayakta dikkat kesilmiş bir kuş, dinlenen aynı bireyden daha dik görünebilir; tek duruşun sabit tür özelliği gibi öğrenilmemesi gerekir.

Gözün açık sarı görünen renkli bölümü ile onu çevreleyen kırmızı çıplak deri halkası farklı yapılardır. Gagadaki kırmızı leke de göz halkası da başka martılarda bulunabildiğinden tek başına yeterli değildir. Sırt grisi, bacaklar, gaga biçimi ve açık kanattaki desen aynı kuşta birlikte görülmelidir. Fotoğrafta yalnız bir küçük renk lekesini seçebilmek bütün tanının doğrulandığı anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. İspanya’ya ilişkin uzman hesabında erkekler ortalamada daha iri olsa da ölçüler koloniler arasında değişir ve eşeyler örtüşür. Tek fotoğraftaki büyüklük kesin eşey kanıtı değildir.

Yeni uçmaya başlayan gençte üst taraf kahverengidir; kanadı örten tüylerin açık bej kenarları pullu görünüm verir. Alt taraf daha beyazımsı ve kahverengi işaretlidir. Gaga koyu, bacaklar açık pembemsi olur. Kuyruk sokumu ve kuyruk tabanı çoğunlukla beyazımsıdır; kuyruk ucunda koyu bir bant seçilir. Bu gençlik giysisi hem erkeklerde hem dişilerde görülür.

İspanya’daki uzman hesap, ilk kışa geçişte gövde tüylerinin yenilendiğini, uçuş tüyleriyle birçok kanat örtüsünün gençlik giysisinde kaldığını anlatır. Yeni sırt tüyleri açık zeminde koyu çapa benzeri işaretler taşıyabilir. Sonraki yıllarda gri tüyler artarken kanatta kahverengi ve kuyrukta koyu izler kalabilir. Gri sırt görülmesi tek başına tam erişkinlik kanıtı değildir.

Uçuşta Görünüm

Üstten görülen erişkin kanadında gri alan, dışta siyah uç ve siyah içindeki beyaz lekeler aranır. Dış uçuş tüylerindeki beyazlık her kuşta aynı büyüklükte değildir. Sadece kanat ucunda beyaz bulunduğunu görmek yeterli olmaz; siyahın ne kadar yayıldığı da kaydedilmelidir. Kapalı kanat, açık kanattaki bütün deseni göstermediğinden aynı kuşun farklı duruşlarını görmek yararlıdır.

Genç kuşun açık kanadında üst taraftaki koyu uçuş tüyleri ve daha açık kuyruk tabanına karşı duran koyu kuyruk bandı dikkat çeker. Batı Akdeniz kuşlarına dayanan özgün teşhis çalışmasında, kanadın uç bölümündeki uzun uçuş tüylerinin içte kalanlarında açık bir alanın bazı bireylerde seçildiği, bazılarında ise çok zayıf kaldığı anlatılır. Bu alan Kuzey Gümüş Martısındaki kadar belirgin olmayabilir. Dolayısıyla “Gümüş Martıda hiç açık alan bulunmaz” şeklinde kesin bir kural doğru değildir; ışık ve bireysel değişkenlik de hesaba katılır.

Güçlü kanat vuruşlarıyla süzülmeyi birleştirir; uçurum kenarında yükselen havadan yararlanabilir. Alttan görülen genç kuşun kanadı kahverengi işaretlidir.

Ses ve Davranış

Uzun çağrı gür, kalın ve boğazdan gelen, araları belirgin seslerden oluşur. Akdeniz’deki Gümüş Martılar bu çağrıda çoğunlukla kanatlarını kapalı tutup başını yukarı kaldırır. British Birds’ün karşılaştırmalı uzman incelemesi bu ses dizisini ve çağrı duruşunu Hazar Martısının hızlı, burundan gelen kahkaha benzeri çağrısından ayırır. Her kısa bağırış aynı teşhis değerini taşımaz; mümkünse ses dizisiyle kuşun o andaki duruşu birlikte izlenir.

Karıştırılabilecek Türler

Kuzey Gümüş Martısı, European Herring Gull ve Larus argentatus aynı taksondur. Erişkin çoğunlukla daha açık gri sırtı ve pembe bacaklarıyla ayrılır; sarı gagasının alt ucunda kırmızı leke bulunur. Özellikle gençlerde kahverengi görünüm Gümüş Martıyla örtüşür. Bacakları gizlenmiş bir kuşu yalnız genel büyüklüğünden ayırmaya çalışmak güvenilir değildir; aynı yaşın baş-gaga ve kanat özellikleri görülmelidir.

Kara Sırtlı Martı, Lesser Black-backed Gull ve Larus fuscus aynı türdür. Erişkinin sırtı koyu gri ile siyaha yakın olabilir; sarı bacakları Gümüş Martıya benzediğinden bacak rengi ikisini ayırmaz. Gençlerin ayrımı daha zordur. Batı Akdeniz kuşlarına dayanan özgün teşhis çalışması bazı genç Gümüş Martıların kanadındaki koyu bantların Kara Sırtlı Martıyla örtüştüğünü gösterir. Bu nedenle erişkindeki koyu sırt farkını kahverengi genç kuşa otomatik uygulamayın.

Hazar Martısı, Caspian Gull ve Larus cachinnans aynı türdür. Tipik bireyde daha küçük baş, eğimli alın, daha ince ve uzunca gaga birlikte dikkat çeker. Gümüş Martı çoğunlukla daha kalın gagalı ve köşeli başlıdır, fakat narin bireyler örtüşebilir. Genç Hazar Martısının kanat altı çoğunlukla daha açık, Gümüş Martınınki daha kahverengi işaretlidir. Koyu göz veya uzun bacak tek başına yeterli değildir; yapı, kanat ve varsa uzun çağrı birlikte değerlendirilir.

Van Gölü Martısı, Armenian Gull ve Larus armenicus ayrı türdür. Daha küçük genel yapı, daha kısa gaga ve gaga ucuna yakın koyu işaretler Gümüş Martıdan ayrımda yararlıdır; ancak “hepsinin gözü koyu ve gagasında tam siyah bant vardır” denemez. Ermenistan’daki Sevan Gölü’nde 13–14 Haziran 1990’da yapılan özgün incelemede, yakından bakılan 51 üreyen kuşun ikisinde gagada siyah hiç bulunmamış, 16’sında yalnız küçük işaretler kalmıştır. Göz rengi de koyu kahverengiden açık sarıya değişmiştir. Bu nedenle bir özellik eksik diye diğer yapı ve kanat işaretleri incelenmeden tür elenmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık ve kumlu adacıklar, uçurumlar, tuzlalar, göl ve baraj çevrelerinde üreyebilir. Kent binalarının çatıları da yuva yeri olabilir. İki eş yuvayı ot, yosun, tüy ve çevreden topladıkları başka malzemelerle yapar; bitki örtüsü yuvayı koruyabilir. Beslenme alanı yuvayla aynı yerde bulunmayabilir.

Yuva Yeri

Antalya’nın Adrasan kıyısındaki Pırasalı Adası’nda 2013–2015 araştırması yuvaları haftada bir kontrol etmiş; yıllara göre 26, 34 ve 38 yuva izlemiştir. Yuvalar çoğunlukla kayalık zemindeki seyrek bitkili kesimde bulunmuş, az malzemeli bazı yuvalarda yumurtalar doğrudan kaya üstüne bırakılmıştır. Yuvalarda 2–3 yumurta görülmüştür. Araştırmanın 64 başarılı yuva için bildirdiği kuluçka süresi ortalama 29,17 gün, gözlenen aralık 23–35 gündür. Süre son yumurtanın bırakılmasıyla ilk yavrunun çıkışı arasında hesaplanmış, çıkış günleri yavru yaşından tahmin edilmiştir; günlük izlemeyle ölçülmüş her yumurtanın ayrı süresi değildir. Bu yerel değerler Türkiye’nin bütün kolonileri için değişmez takvim olmaz.

Günlük Alan Kullanımı

İspanya’nın güneybatısındaki Marismas del Odiel kolonisinde 2015 üreme döneminde 18 erişkine GPS takılmıştır. 14 Mayıs–15 Haziran kayıtlarında deniz, balıkçı limanı, tarım alanı, kent, atık sahası ve sulak alan gibi farklı ortamların kullanımı izlenmiştir. Böylece aynı kolonide üreyen kuşların yalnız yuva çevresindeki suya bağlı kalmadığı görülür. Yuva alanından uzakta görülen bir erişkinin davranışı, orada yeni bir yuva bulunduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Gümüş Martı, Yellow-legged Gull ve Larus michahellis adları aynı türdür. Güncel AviList iki alttür kabul eder. Ana alttür Atlantik kıyılarında Portekiz, İspanya ve Fas’ta; Akdeniz çevresindeki kıyı ve iç sularda, Türkiye’ye uzanan alanlarda ürer. Avrupa’da Belçika’dan Polonya’ya kadar bazı üreme alanları da vardır. atlantis alttürü Azorlar, Madeira ve Kanarya Adaları’nda ürer. Bu iki alttürün doğal yayılışları ayrı değerlendirilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem üreyen hem kışın görülen bir türdür. BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye’nin üreyen nüfusu, 2002–2012 verileri için 30.000–40.000 çift olarak aktarılır; bu tahminin yöntemi yetersiz veri sınıfındadır. Kış nüfusu 2013–2019 dönemi için 100.000–120.000 birey olarak verilir ve sınırlı veriden geniş alana yapılan hesaplamaya dayanır. Bunlar güncel tam sayımlar değildir; çift sayısı ile birey sayısı aynı şey değildir. Ülkenin kısa ve uzun dönem nüfus yönü de yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak kaydedilmiştir.

Göç Yolculuğu

Bütün bireyler aynı şekilde göç etmez. Güney Fransa’nın 14 kolonisinde 1999–2004 arasında yavru olarak halkalanan 5.158 kuşun yeniden görülme kayıtları 1999–2011 dönemi için incelenmiştir. Araştırmada ilk altı ayındaki gençler, altı aydan büyük kuşlara göre genellikle daha hareketli çıkmıştır; ikinci grup yalnız erişkinlerden oluşmaz. Camargue gençleri, Marsilya ve Hyères gençlerine göre doğdukları bölge çevresinde daha çok kalmıştır. Bu fark, yakın kolonilerin bile tek bir göç çizgisiyle anlatılamayacağını gösterir. Çalışma, görülme olasılığındaki farkları modelle hesaba katan halkalama verisidir; her kuşun bütün yolunu kesintisiz izleyen GPS kaydı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İspanya’ya ilişkin uzman hesapta balıklar, yengeçler, solucanlar, böcek larvaları, kuş yumurtaları ve yavruları ile insan kaynaklı yiyecek artıkları bulunur. Canlı avı ve leşi tüketebilir; besin seçimi yerel kaynaklara bağlıdır.

İspanya’nın Akdeniz kıyısındaki Medes, Ebro Deltası, Columbretes ve Mazarrón kolonilerinde 2004’te yapılan çalışma, yavruların ağızdan geri çıkardığı 356 besin örneğini incelemiştir. Her koloni üç kez ziyaret edilmiş ve aynı yuvadaki kardeşlerden yalnız biri örneklenmiştir. Balık bütün kolonilerin örneklerinde bulunmuş; atık sahası kaynaklı yiyecekler özellikle Medes ile Mazarrón’da önemli yer tutmuştur. Columbretes örneklerinde bu yiyecekler bulunmamıştır. Sonuçlar yavru öğünlerine ve bu dört koloniye aittir; bütün erişkinlerin diyet yüzdesi olarak kullanılamaz.

Nasıl Avlanır?

Besini su yüzeyinden alabilir, kıyıda ve karada arayabilir. Küçük hayvanları avlama, ölü balığı ve tekne çevresindeki artıkları toplama farklı yöntemleridir; bir öğünün nasıl alındığı yalnız yiyeceğin adından anlaşılmaz.

İlginç Bilgiler

## Kırmızı Gaga Lekesine Verilen Tepki Kırmızı gaga lekesinin işlevi bu türde doğrudan deneyle araştırılmıştır. İspanya’nın Galiçya bölgesindeki Sálvora Adası’nda Nisan–Haziran 2011 çalışmasında, 18 yuvadaki bir günlük 41 Gümüş Martı yavrusuna erişkin başına benzeyen bir model gösterilmiştir. Modelin alt gagasına, yerel erişkinlerdeki doğal değişkenliğe uygun küçük veya büyük kırmızı leke konmuştur. Büyük leke, küçük lekeye göre daha çok gagalama uyarmıştır. Yavruların yiyecek isterken çıkardığı kısa seslerin tepkisi ise yumurtadan çıkış sırasına göre değişmiştir. Gagalama ile ses çıkarma aynı tepki değildir; araştırma her büyük kırmızı lekenin bütün doğa koşullarında aynı miktarda yiyecek sağlayacağını göstermez. ## Günün Farklı Saatlerinde Alan Kullanımı İspanya’nın Marismas del Odiel kolonisinde 14 Mayıs–15 Haziran 2015’te GPS ile izlenen 18 erişkinin alan kullanımı, hafta içi ve hafta sonu farklı örüntüler göstermiştir. Balıkçı limanı ve deniz gibi ortamlarda gündüz daha uzun bir yoğunluk dönemi, birçok kara ortamında ise sabah ve akşam ayrı yoğunluklar bulunmuştur. Tuz üretim alanlarında hafta içi gece yoğunluğu da görülmüştür. Araştırmacılar bunu insan faaliyetlerinin beslenme fırsatlarını değiştirmesiyle uyumlu yorumlar. GPS konumu, her noktada kuşun hangi yiyeceği yediğini doğrudan göstermez; bu bir aylık koloni çalışması bütün Türkiye için sabit günlük program değildir. ## Gözlem ile Açıklama Arasındaki Fark Türkiye’nin Pırasalı Adası’ndaki 2013–2015 üreme çalışmasında, yavru kayıplarının besin azlığıyla ilişkili olabileceği düşünülmüştür. Ancak araştırmacılar bu kolonide tür içi saldırı gözlemlemediklerini açıkça yazmış, yavruları halkalamadıkları için çıkış sırasının yaşama etkisini de saptayamamıştır. Bu nedenle besin yetersizliği veya başka martıların yavruları öldürmesi kesin olarak ölçülmüş ölüm nedeni gibi anlatılamaz. Araştırmada öne sürülen açıklama, gözlenen sonuçtan ayrılmalıdır.

Van Gölü Martısı

Larus armenicus

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Tıkız yapı, koyu iris, değişken siyah gaga bandı, sarı bacak ve geniş siyah el teleği alanı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Van Gölü Martısı (Larus armenicus), sarı bacaklı, gri sırtlı bir iri martıdır. Erişkinde koyu görünen göz, kısa gaga ve uç yakınındaki siyah işaret birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

IUCN’nin uzman tanı rehberi, Gümüş Martı’ya göre biraz daha küçük gövde, oran olarak daha kısa ve küt gaga, daha yuvarlak baş ve hafifçe daha uzun bacakları vurgular. Sırtın grisi de ortalama olarak biraz daha koyudur.

Üreme giysili erişkinin başı, alt tarafı ve kuyruğu beyazdır. Gaga sarı, alt gagadaki leke kırmızıdır. Üreme dışında siyah işaret genişleyerek kırmızı lekeyi örtebilir; bacakların rengi de daha matlaşır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Türkiye’de Mayıs–Haziran 1999 çalışması, baş biçiminin eşey ve kuşun tepkisiyle değiştiğini gösterir: bazı dişiler daha yuvarlak başlı ve kısa gagalı, erkekler daha köşeli başlı görünebilir. Yalnız baş şekliyle kesin eşey tayini yapılmaz.

Gençte gaga koyu, bacaklar pembemsidir. Açık baş ve alt tarafta kahverengi çizgi ve lekeler, üstte kahverengi-gri tüyler vardır. İlk kışta alt taraf daha beyaz ve daha az çizgili olur; kanat örtüleri kahverengi görünüşünü korur.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin uçuşta dış kanadı geniş ölçüde siyahtır; en dış el teleğinde beyaz bir leke görülür. Gençte iç el telekleri daha açık bir alan oluşturabilir. Gencin kanat altındaki kol telekleri koyu bir şerit gibi seçilir.

Ses ve Davranış

Sevan’da 1990’da yapılan incelemede uzun çağrı tiz, boğuk ve aceleci olarak anlatılır. Kuş çağrı sırasında başını öne ve geriye doğru belirgin biçimde hareket ettirir; görünüşle birlikte değerlendirilecek bir davranıştır.

Yuva, taşların veya otların arasındaki bir zemin çukurudur; bazıları çalı örtüsünün altında kalır. Sevan Gölü’ndeki Nisan 1990 gözlemlerini aktaran Filchagov, yumurtlaması tamamlanan yuvaların çoğunda üç yumurta bulunduğunu belirtir. Acopian saha rehberi de üç yumurta verir. Bu tür için kuluçka ve ilk uçuşa kadar geçen süreleri güvenilir kaynaklarla doğrulayamadık.

Üreme kolonisinde komşu kuşlarla bir arada yaşaması, her yavruya aynı şekilde davranacağı anlamına gelmez. Acopian Merkezi’nin Sevan Gölü’ne ilişkin koruma raporunda, ziyaretçilerin oluşturduğu panik sırasında erişkinlerin yuvalarından uzaklaştığı, kendi yavrularını ararken başka çiftlerin kaybolmuş yavrularını gagalayarak öldürebildiği anlatılır. Bu, Ermenistan’daki kolonide bildirilen belirli bir rahatsız edilme durumudur.

Küçük bir koloninin ürediğini göstermek için yalnız erişkinleri saymak yeterli değildir. Meyghan’daki 2008 araştırmasında, 20 Haziran günü 52 yavru veya genç kuş kaydedilmesi, Van Gölü Martısı’nın bu İran sulak alanında üremesini doğrulayan bulguydu. Yavrulu koloni kaydı, yalnız üreme mevsiminde su başında erişkinler görülmesine göre daha doğrudan bir üreme kanıtıdır.

Bir başka kuş için hem tehdit hem komşu olabilir. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’ndeki 2019–2021 araştırmasını yayımlayan ekip, Van Gölü Martılarının kendi kolonilerini savunurken yaklaşan yırtıcı kuşları uzaklaştırdığını anlatır. Bunun aynı adadaki Kadife Ördek (Melanitta fusca) dişilerine de koruma sağlamış olabileceğini öne sürer. Bu bir araştırmacı yorumudur; martılar aynı yerde ördek yavrularını da avladığından, komşuluğun etkisi tek yönlü değildir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Gümüş Martı (Larus michahellis, Yellow-legged Gull) güçlü ve derin gagalıdır. Üreme giysisinde bacakları sarı, gözün renkli bölümü genellikle açık sarıdır. Gencinin açık renkli başına karşılık üst tarafı kahverengidir; tüylerinin beyazımsı-bej kenarları pullu görünür. Bu genç kuşa erişkinin “gri sırt, sarı bacak” anahtarı uygulanamaz. Van Gölü Martısı’yla karşılaştırmada gaga, göz ve açık kanattaki desen birlikte değerlendirilir.

2. Hazar Martısı (Larus cachinnans, Caspian Gull) uzun bacak, uzun boyun ve geriye yatık alınla daha ince bir baş-boyun profili verebilir. Gaganın kenarları daha paraleldir. Bacaklar pembe veya sarımsı olabilir; göz uzaktan koyu görünebilir. Batı Avrupa’da görülen ilk kış kuşlarında beyaz baş ve alt taraf, gri üzerinde koyu çizimli sırt ve kahverengi kanat örtüleriyle üç renkli bir görünüş oluşabilir. Boyun arkasındaki ince gri-kahverengi lekeler ayrıca seçilir. Bu görünüş, aynı yaştaki kuşlar arasında karşılaştırılır.

3. Kara Sırtlı Martı (Larus fuscus, Lesser Black-backed Gull) erişkininin üst tarafı koyu gridir; ton alt türlere göre değişir. Sarı bacaklı olması Van Gölü Martısı’yla ortak bir özelliktir. Gagası daha ince görünebilir. Genç kuşun başı ve özellikle göz çevresi koyu kahverengidir. Uçuşta kanadın arkasındaki uçuş tüyleri ile büyük örtülerin oluşturduğu iki koyu şerit seçilebilir. Bunlar genç giysisinin işaretleridir; erişkinin koyu sırtını gençte aramak doğru değildir.

4. Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus, European Herring Gull) ayrı bir türdür. Batı Avrupa’daki argenteus alt türü daha açık gri üst tarafı, soluk gözleri ve pembe bacaklarıyla ayrılabilir. Kuzeydeki argentatus daha iri ve koyu sırtlıdır. Batı Avrupa’daki gencin açık kahverengi üst kanadında büyük örtüler daha açık görünür; iç el telekleri de uçuşta açık bir pencere oluşturur. Bu özellik Van Gölü Martısı gencinde de bulunabildiğinden, yalnız açık bir kanat alanına bakıp tür seçilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme kolonileri göl adalarındaki açık zeminleri kullanır. Türkiye’de 1999’da incelenen Çarpanak Adası’nda yuvalar çakıllı kıyıdan otlu ve kayalık yamaçlara, eski bir yapının kalıntılarına kadar uzanıyordu. Bu çeşitlilik, yuvanın yalnız tek bir zemin türüne bağlı olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

İran’ın batı-orta kesiminde, Markazi ilindeki Meyghan sulak alanında 2008 araştırması türün küçük göl adalarında ürediğini doğruladı. Nisan sonundan ağustos başına kadar iki haftada bir yapılan kontrollerde üç adada en az 60 erişkinlik koloni bulundu; güneydeki adacık en çok yuvayı taşıyordu. Bu sayı çift sayısı değildir. Çalışma, üreme alanlarının yalnız geniş ve ünlü göllerle sınırlı olmadığını gösterir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında deniz kıyılarında başka iri martılarla karışık gruplarda bulunabilir. Kuveyt’teki kayıtlar özellikle kıyı kesimlerine aittir. Böyle bir gruptaki kuşları yalnız bulundukları yerden adlandırmak yerine her bireyin yaşına ve görünüşüne bakmak gerekir.

Dünya Yayılışı

AviList’in v2025b sınıflandırmasında Van Gölü Martısı, alt türlere ayrılmayan Larus armenicus türüdür. Üreme yayılışı Kafkasya göllerinden Türkiye’nin doğusuna ve İran’ın kuzeybatısına uzanır. Kışlama alanları Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Hazar Denizi’nin güney kesimleri ile Basra Körfezi’ne ulaşır. İç bölgedeki üreme gölleriyle kışın kullanılan kıyı suları aynı yaşam alanı değildir; Türkçe adındaki Van Gölü, dünya yayılışının yalnız bir parçasını anlatır.

Türkiye'deki Durumu

Tür Türkiye’de yalnız Van Gölü’nde üremez. Mayıs sonu–Haziran başı 1999 araştırmasında Tuz Gölü ile Van Gölü kolonileri incelenmiş, Beyşehir’de ise Gümüş Martı, Van Gölü Martısı ve ara görünümlü kuşların bulunduğu karma koloni kaydedilmiştir. Bunlar o araştırmanın alan kayıtlarıdır; güncel koloni sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

Kısmi göçmendir; bazı kuşlar kışı üreme bölgesine yakın geçirirken bazıları daha güneydeki kıyılara ulaşır. Kuveyt’in uzman tür hesabı onu seyrek bir kış ziyaretçisi olarak tanımlar. Mısır’da Aralık 1989–Mayıs 1990 araştırmasının kış sayımında en az 442 kuş kaydedilmiş, ilkbahar gözlemleri nisan başına kadar sürmüştür. Kayıtlar özellikle Akdeniz kıyısı ve kıyı lagünlerinde toplanıyordu. Bunlar kışın nerede bulunduğunu gösterir; tek bir kuşun bütün göç yolunu izlemiş gibi ülke ülke rota vermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Türkiye’de Mayıs sonu–Haziran başı 1999 gözlemleri beslenmenin koloniye göre değiştiğini gösterir. Tuz Gölü’nde böcek ve küçük memeliler yenirken Van Gölü’ndeki yuva kalıntıları balıkla beslenmeye işaret ediyordu. Beyşehir’de balık ve yusufçuk larvaları taşınıyordu; ancak burası karma koloni olduğundan bütün av kayıtları yalnız Van Gölü Martısı’na mal edilemez.

Hayvansal avların yanında bitkisel besinlerden de yararlanabilir. Acopian’ın Ermenistan saha rehberi çeşitli hayvanları ve bitkileri besinleri arasında sayar; tarlalarda ve çöp alanlarının yakınında bulunabildiğini de belirtir.

Nasıl Avlanır?

Yalnız su yüzeyinden besin toplamaz. Mısır’daki Manzala Gölü’nde 7 Ocak 1990’da görülen büyük grubun çoğu suda dinlenirken bazı Van Gölü Martıları sazlık üzerindeki böcekleri uçuşta avlıyordu. Bu doğrudan davranış kaydı, türün besin ararken havadaki küçük avlardan da yararlanabildiğini gösterir; avların besindeki payı ölçülmüş değildir.

İlginç Bilgiler

## Eski Ad, Güncel Tür Bilimsel adın geçmişi, aynı kuşun eski kitaplarda neden başka bir adın altında bulunduğunu açıklar. Buturlin 1934’te bu kuşu Larus taimyrensis armenicus adıyla, alt tür olarak tarif etmişti. AviList’in v2025b sürümü Larus armenicus adını ayrı tür olarak kabul eder. Eski bir kayıttaki üç parçalı ad, doğrudan bugün üç ayrı türden söz edildiği anlamına gelmez; ilk iki parça türü, son parça alt türü gösterir. ## Gaga Bandındaki Değişkenlik Siyah gaga işareti her erişkinde aynı ölçüde görünmez. Filchagov’un Haziran 1990 Sevan incelemesinde yakından değerlendirilen 51 kuşun 33’ünde üst gagada kesintisiz bant, 16’sında çok küçülmüş işaret vardı; ikisinde siyah görülmemişti. Bu örneklem, tek bir gaga lekesini değişmez tür anahtarı saymanın sakıncasını gösterir. ## Yeniden Ada Olan Üreme Alanı Bir adanın karaya bağlanması, kuşlar için yalnız kıyı çizgisinin değişmesi değildir. Ermenistan’daki Sevan Gölü’nde su düzeyi düşünce Martı Adası 1990’ların sonunda karayla birleşmiş; tilkiler, başıboş köpekler ve evcil hayvanlar üreme alanına ulaşabilmişti. Acopian Merkezi’nin 14 Mayıs 1999 uygulamasında kara bağlantısına kanal açılarak ada yeniden ayrıldı. Merkez aynı yılki izlemede yumurta ve yavruların korunduğunu bildirdi. Bu, kurumun o üreme alanında yürüttüğü uygulama ve izlemenin raporudur; karşılaştırmalı bir deney değildir. ## Yavru Avı ile Yumurta Kaybı Aynı Şey Değil Van Gölü Martısı başka kuşların yavrularını da avlayabilir. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’nde 2017–2020 Kadife Ördek (Melanitta fusca, Velvet Scoter) araştırmasında bu saldırılar gözlenmiştir. Buna karşılık 2019–2020’de kamera ile izlenen 11 etkin ördek yuvasında kuluçka sürerken martıların yumurta aldığı kaydedilmemiştir. Yavru avlama kaydı, her yumurta kaybını aynı martıya yüklemeyi haklı çıkarmaz. Çalışma, yavru kayıplarında martı saldırılarının yanında balık ağlarına takılmanın da etkili olabileceğini belirtir. ## Yeni Araştırmada Kanıtın Sınırı Aynı göldeki 2019–2021 verilerini ele alan 2024 makalesi bu ayrımı genişletir. Kameralarda erişkin ve genç martıların, diğer yavruları çıkmış ördek yuvasında kalan gelişmemiş yumurtaları beş kez aldığı görüldü. Ada genelindeki yuva kontrollerinde saptanan yumurta kayıplarının çoğu ise martıların bolluğuna ve yuvalara gelişine dayanarak onlara olası olarak bağlandı. Kamera kaydıyla görülen davranış ile bir kaybın nedenine ilişkin araştırmacı çıkarımı aynı kesinlikte değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...