kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Hazar Sumrusu (Hydroprogne caspia)
VS
Seçildi Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis)

Hazar Sumrusu

Hydroprogne caspia

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Hazar Sumrusu (Hydroprogne caspia), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Hazar Sumrusu sumruların en irisidir. Yetişkinin güçlü, sivri kırmızı gagası; siyah tepesi; açık gri sırtı ve kanatları; beyaz gövdesi ve kuyruğu birlikte dikkati çeker. Bacakları siyahtır.

Uçan kuşta çok iri gaga, geniş kanatlar ve yalnız sığ çatallı kısa kuyruk birlikte aranır. Kanadın altından görülen koyu dış uçuş telekleri bu görünüşü tamamlar. Yalnız kırmızı gaga veya koyu kanat ucu yeterli değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş büyük, boyun kalın, gövde güçlüdür. Gaga düz ve uca doğru sivrilir; ince yapılı küçük sumruların gagasına benzemez. Baş, tüylerin duruşuna göre yuvarlak, köşeli veya kısa tepeli görünebilir.

Üreme giysisindeki yetişkinin tepesi siyahtır. Üreme dışında alın ve tepe çizgili veya açık benekli görünür; siyah başlık daha parçalıdır. Kuzey Amerika uzman rehberi, kışın alnın çizgili kalabildiğini özellikle belirtir. Tam siyah tepeyi yıl boyunca zorunlu işaret saymak, doğru türden bir kuşu dışlamaya yol açabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Yetişkin erkek ile dişi dış görünüşte benzerdir.

Gençte sırt ve kanat örtülerinde gri-kahverengi benekler, başta daha dağınık koyu işaretler görülür. Yeni Zelanda uzman hesabında genç gaga daha küçük ve turuncu, bacak ile ayaklar donuk turuncu veya siyah olarak tarif edilir. Sırttaki benekler ilk sonbahar tüy değişiminde azalırken baştaki kahverengilik daha uzun kalabilir.

Uçabilen genç, her zaman kendi başına beslenen bağımsız kuş değildir. Kuzey Amerika uzman anlatımında yetişkini izleyip besin isteyen gençlerin kışın ilerleyen dönemlerinde bile görülebildiği belirtilir. Yetişkini andıran büyük bedeni, hâlâ genç olmadığı anlamına gelmez. Birlikte uçan iki kuşa bakarken tüy yaşı, besin isteme ve yiyecek aktarımı izlenir; yalnız yan yana durmaları aile ilişkisini kanıtlamaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu başka küçük sumrulardan daha martımsı görünebilir. Uzman tür hesabında göç uçuşunda gaganın öne, balık ararken suya doğru çevrildiği anlatılır. Aynı kuşun arama uçuşundaki baş-boyun duruşuyla yolculuk duruşu farklıdır.

Kanat üstü açık gridir; dış uçuş telekleri daha koyu olabilir. Alt yüzeyden bakıldığında kanadın dış bölümünde belirgin koyuluk görülür. Bu, üst tarafın bütünüyle siyah olduğu anlamına gelmez.

Ses ve Davranış

Sesi alçak, sert ve boğazdan gelen bir kraa benzeri çağrıyla fark edilebilir; daha kısa kow benzeri notası da tarif edilir. Uzakta duyulan sesi, kuşun iri gagası ve uçuş görünüşüyle birleştirmek yararlıdır. Yazılı heceler, gerçek sesin yalnız yaklaşık karşılığıdır.

Kur sırasında erkek balık sunabilir. Dişinin balığı kabul ederken gençlerin besin istemesine benzeyen hareketler yapabildiği belirtilir. Bu nedenle yiyecek alan veya besin ister gibi duran her kuş genç değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Gülen Sumru Gelochelidon nilotica, İngilizce Gull-billed Tern, kısa, kalın siyah gagalıdır. Avrupa uzman rehberi, karaların üzerinde diğer sumrulardan daha sık avlandığını belirtir. Hazar Sumrusunun iri kırmızı gagasıyla siyah gaga arasındaki fark, erişkin karşılaştırmasında daha açıktır.

Kara Gagalı Sumru Thalasseus sandvicensis, İngilizce Sandwich Tern, ayrı bir türdür. Avrupa’daki tipik yetişkini daha ince siyah ve sarı uçlu gaga taşır. Hazar Sumrusunun gaga tabanı çok daha güçlü ve kırmızıdır; kuyruk çatalı daha sığdır. Yalnız siyah tepe, bu iki sumruyu ayırmaya yetmez.

Sumru Sterna hirundo, İngilizce Common Tern, ince gövdeli, derin çatallı kuyrukludur. Avrupa uzman rehberindeki tipik üreme yetişkininin gagası kırmızı ve siyah uçlu, bacakları kırmızıdır. Hazar Sumrusunda güçlü kırmızı gaga ve daha sığ kuyruk çatalı aranır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Hazar Sumrusu yalnız deniz kuşu gibi düşünülmemelidir. Üreme yerleri kumlu veya taşlı kıyılar ile adalarda olabilir; bazı çiftler tek başına, bazıları kolonide ürer. Uzman tür hesabı geniş kumlu plajları olan adaları, beslenme alanı olarak da haliçleri, tatlı ve acı suları, koyları ve kıyıları belirtir. Uygun yuva zeminiyle balık aranan suyun aynı işlevi olmadığı unutulmamalıdır.

Yuva Yeri

Yeni Zelanda uzman hesabında yuva kum veya çakıldaki sığ kazıntıdır; 1–3 yumurtayı iki ebeveyn 21–28 gün boyunca kuluçkaya yatırır. Yavrular birkaç gün sonra yuvadan ayrılabilir. CIESM’nin Akdeniz özetinde ise 2–3 yumurta ve 20–22 gün belirtilir. Bunlar farklı bölgesel özetlerdir; Türkiye’deki her yuvanın aynı süreyi izlediğini göstermez. Yuvadan ayrılmak, uçmak ve bağımsız beslenmek aynı aşama değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kuzey Amerika uzman rehberi, türün korunaklı koylar, lagünler, nehirler ve büyük göllerde bulunduğunu; besin ararken genellikle açık denize uzaklaşmadığını bildirir. Tuzlu su ile tatlı su arasında tek bir zorunlu seçim yoktur. Dinlenme kıyısı, yuva yeri ve av suyu farklı alanlar olabilir. Bir kıyıda görülmesi, o kıyıda yuva bulunduğu anlamına gelmez; koloniler uzaktan izlenmelidir.

Dünya Yayılışı

Hazar Sumrusunun parçalı üreme yayılışı Avrupa, Asya, Afrika, Avustralya, Yeni Zelanda ve Kuzey Amerika’daki ayrı alanları kapsar. Kış alanları Afrika, Kızıldeniz, Basra Körfezi, güney Asya ve Amerika’nın Pasifik ile Karayip kıyılarındadır. Eski Sterna caspia adı, güncel Hydroprogne caspia ile aynı türün önceki cins birleşimidir.

CIESM’nin Akdeniz uzman rehberi, üreme dışı alanlar arasında doğu ve orta Akdeniz’i, Gine Körfezi’ni ve Nijer Nehri’nin iç deltasını belirtir. Aynı türün başka kıtalardaki toplulukları, farklı kıyı ve iç su sistemlerini kullanır. Bu nedenle Afrika’daki bir kış alanını bütün Hazar Sumrularının ortak hedefi saymak veya yalnız büyük dünya yayılışından Türkiye kuşuna bir yol çizmek doğru olmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreme kaynaklarla desteklenir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde 2002–2012 dönemi için 300–600 üreyen çift tahmini verilir. Yöntem, çok sınırlı veriye dayanan uzman görüşü olarak tanımlanır; kısa ve uzun dönem eğilimleri belirsizdir. Bu eski dönem tahmini, 2026’nın tam ülke sayımı gibi kullanılmamalıdır. Aynı kaynak 2013–2019 kış dönemi için 0–110 birey aralığı verir; bu ikinci sayı üreyen çift değildir. Sıfır alt sınırı da türün Türkiye’de her kış hiç bulunmadığını söylemez. Yazın yalnız bir kuş görülmesi yerine, gerçek üreme kanıtı aranır.

Göç Yolculuğu

İsveç’in Baltık kolonilerinde 2017–2019’da GPS cihazı takılan 69 kuştan, 12 yetişkin ve 27 gencin tam sonbahar göçleri 2021 araştırmasında incelendi. Kullanılabilir 39 iz beş koloniden geliyordu. Kuşlar altı ana yol üzerinden farklı kış alanlarına ulaştı. Bir bölümünün yolu Türkiye’den Nil Deltası’na, ardından batıya, Libya Çölü üzerinden Çad’a uzanıyordu; başka yollar batı Afrika’ya veya Avrupa’da kalan alanlara gidiyordu. Bu, belirli İsveç kuşlarının izlenmiş yolculuklarıdır. Aynı yolu, Türkiye’deki her işaretsiz Hazar Sumrusuna atamak doğru değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinin başlıca bölümünü balık oluşturur; kerevit gibi kabuklular ve bazen iri böcekler de yenir. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında farklı somon türleri, yüzeye yakın küçük balıklar ve başka balıklar listelenir. Bu liste Türkiye’de her kuşun aynı balıklarla beslendiği anlamına gelmez. Kuş avını çoğu kez yakaladıktan sonra havada yutar; eşe veya yavruya götürmek üzere de gagasında taşıyabilir.

Nasıl Avlanır?

Yeni Zelanda uzman anlatımında temel yöntem, su üzerinde av arayıp dik dalışla balığa ulaşmaktır; kuş suya bütünüyle girebilir. Bunun yanında yumuşak çamurda gagayla arama ve sığ suda yürüyerek beslenme de kaydedilmiştir. Bu ikinci durumlarda cırcır böceği veya deniz solucanı gibi avlar alınabilir. Hazar Sumrusunu yalnız dalış anıyla düşünmek, beslenmesindeki bu çeşitliliği gözden kaçırabilir.

İlginç Bilgiler

## İlk Göçte Aileden Öğrenme Finlandiya’nın batı ve İsveç’in doğu kıyılarında 2016–2020’de GPS ile izlenen 31 kuşun göç ilişkileri, 2022 araştırmasında incelendi. Başlangıçta 13 yetişkin ve 18 genç işaretlenmişti; göç analizinde 27 kuşa ait 33 yolculuk kullanıldı. İlk ayrılışta dokuz genç babasıyla, biri başka bir yetişkin erkekle, biri annesiyle hareket ediyordu. Yetişkin ile genç arasındaki bağ, kış alanına ulaşıldığında da bir süre devam edebiliyordu. Daha sonra yalnız göç eden gençlerin bazı durakları yeniden kullanması, öğrenmenin rolünü destekledi. Bu, söz konusu Avrupa örnekleminin gözlemsel sonucudur; bütün dünyada yalnız babaların yavruyu yönlendirdiği veya her kuşun aynı yolu öğrendiği anlamına gelmez. Araştırmada eşeyler DNA ile belirlenmişti; bu işlem tek bir fotoğraftaki büyüklükten erkek veya dişi seçmeye benzemez. ## Yeni Adalarda Koloni Oluşması ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki San Francisco Körfezi’nde, 2015–2017 çalışmasında iki eski tuz havuzundaki beş ada Hazar Sumrularına uygun hale getirildi; kuş maketleri ve koloni sesleri de kullanıldı. Düzenli yuvalanma esas olarak iki adada gelişti. 2019’da yayımlanan araştırmada, uzaktan sayımlardan üç yıl için 1.343 yuva girişimi ve 531 uçabilen yavru tahmin edildi. Yuva toplamı, başarısız ilk denemeden sonra yeniden yuva kurmayı da içerir; 1.343 ayrı çift olarak okunmaz. Bu, yuva zemini düzenleme ve sosyal çekimin birlikte uygulandığı bir koruma çalışmasıdır. Sonucu yalnız sesin etkisine bağlayan ayrı bir deney değildir; her yerde aynı başarıyı garanti etmez.

Batı Afrika Sumrusu

Thalasseus albididorsalis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu -
Arazide Teşhis İpucu
Uzun, güçlü ve baştan sona sarı–turuncu gaga ile ensedeki dağınık tepelik türü kilitler; sırt ve kanat üstü soluk gri, alt taraf temiz aktır, bacaklar karadır. Üreme kılığında alın ve tepe tümüyle karadır; üreme dışında alın beyazlar ve kara yalnızca göz arkası ile ensede kalır. Kara Gagalı Sumru'nun gagası kara ve yalnızca ucu sarıdır — en hızlı ayrım budur. Tepeli Sumru daha küçük ve daha ince parlak turuncu gagalıdır. Kral Sumru daha iri, daha koyu sırtlı ve daha kalın gagalıdır, ancak farklar örtüşür ve ayrım çoğu zaman coğrafyayla yapılır. Eşeyler dıştan aynıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis; West African Crested Tern), iri, çok açık renkli bir kıyı sumrusudur. Soluk gri üst tarafı, çatallı kuyruğu ve uzun sarı-turuncu gagası dikkat çeker. Üreme giysisinde başın üstü siyah; üreme dışında alın beyaz, başın arkası siyahtır.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinde bacaklar siyahtır. Üreme sonrasında bazı kuşların başı neredeyse bütünüyle beyazlaşabilir; daha sonra siyah-beyaz baş deseni yeniden değişir. Bu yüzden yalnız baştaki siyahlığın büyüklüğüyle yaş ya da tür belirlenmez.

Gaganın düzenli biçimde uca doğru incelmesi önemlidir. Soluk sarı veya sarı-turuncu görünüş, üreme döneminde daha canlı turuncuya dönebilir. Işık ve duruş hem rengi hem gaganın kalınlığını etkileyebildiği için biçim ile renk birlikte değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişiyi yalnız iriliğe bakarak ayırmak güvenli değildir. Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de incelenen 20 erişkinin eşeyi DNA ile belirlenmiştir. Dişiler ortalamada daha küçük ve hafif olsa da bütün ölçülerde erkeklerle örtüşme görülmüştür; tek kuşun görünüşünden kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuşların bacakları turuncu, siyah veya açık benekli olabilir. Omuz tüylerinin merkezleri çoğunlukla dağınık gri görünür; erişkinin daha temiz giysisinden farklıdır. İlk kış kuşlarında göz arkasındaki koyu leke, koyu merkezli yeni kanat tüyleri ve daha gri kuyruk yaşın anlaşılmasına yardım eder.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta açık renkli gövde, uzun gaga ve çatallı kuyruk birlikte seçilir.

Ses ve Davranış

Yüksek ve gıcırtılı uçuş çağrıları çıkarır. Gambiya, Gana, Fas ve Senegal kayıtlarını Amerikan Kral Sumrusunun kayıtlarıyla karşılaştıran 2020 araştırmasında, Batı Afrika kuşlarının çağrıları genellikle daha tiz ve daha belirgin iniş çıkışlı bulunmuştur. Ancak incelenen ses özellikleri örtüşmüştür; her çağrının kesin ayrılabildiği gösterilmemiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis; Lesser Crested Tern), gerçek bir karışma olasılığıdır. Batı Afrika Sumrusu ondan belirgin biçimde daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Tepeli Sumrunun sırtı daha koyu gridir. İkisinde de kuyruk sokumu gri, gaga sarı-turuncu görünebilir; bu ortak renkler tek başına yeterli değildir.

Amerika’daki Kral Sumru (Thalasseus maximus; Royal Tern) çok benzerdir. Gagası ortalamada daha derin ve ağır görünür; Batı Afrika Sumrusununki daha ince ve düzenli daralan biçimdedir. Bu ortalama fark, bütün bireyleri kesin ayıran bir sınır oluşturmaz. Ayrıca uzun görünmek ile gerçekten daha uzun ölçülmek aynı şey değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Batı Afrika’da 1998–2019 arasında izlenen üreme kolonileri, Moritanya’dan Gine’ye uzanan kıyı adalarındaydı. Yuvalar çoğunlukla çıplak veya seyrek bitkili kumlukta bulunuyordu. Moritanya’daki Arel Adası’nda kayalık zemin de kullanılmıştır; türü yalnız düz kum adalarına bağlamak doğru olmaz.

Yuva Yeri

Genellikle tek yumurta bırakır ve iki eş yumurta ile yavrunun bakımına katılır. Batı Afrika kolonilerini ele alan 2022 yayınında kuluçka 25–31 gün, 2023 yayınındaki tür özetinde 28 gün olarak verilir. İkinci kaynak yavrunun uçmaya başlamasını 35–42 günle özetler. Bunlar yeni bir süre ölçüm deneyinin sonuçları olarak sunulmaz; bütün yuvalara uygulanacak tek gün sayısı değildir. Yavrunun kısa sürede yuvadan uzaklaşması, uçabildiği anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Tuzlu koylarda ve kıyı denizinde beslenir; açık plajlar başka sumrularla ortak dinlenme alanları olabilir. Ürediği ada, yiyecek aradığı deniz ve dinlendiği kıyı aynı işlevi görmez. Koloniye girilmeden, kuşların besin taşıdığı geçiş alanı açık bırakılarak gözlenmelidir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList bu türü alt türlere ayırmaz. Moritanya’dan Gine’ye uzanan Atlas Okyanusu kıyılarında ürer. Üreme dışında Fas’a kadar kuzeye, Namibya’ya kadar güneye yayılır. Amerika’da üreyen Kral Sumru günümüzde ayrı bir türdür; eski Thalasseus maximus albididorsalis adı, bu Afrika kuşunu anlatır.

Türkiye’deki Durumu

Birds Canada’nın barındırdığı Avibase’in İngilizce Türkiye listesinde nadir ve rastlantısal konuk olarak yer alır. Bu statüden düzenli ilkbahar geçidi, kışlama veya Türkiye’de üreme sonucu çıkarılamaz. Eski “Royal Tern” kayıtları da hangi taksonun kastedildiği incelenmeden bu türe aktarılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de işaretlenen kuşlardan altısının 2022’ye kadar GPS verisi alınabilmiştir. Üreme dışı dönemde üçü koloninin yakın çevresinde, ağırlıkla Gine’de kalırken üçü Nijerya ve Angola’ya kadar gitmiştir. Aynı koloniden çıkan kuşlar böylece farklı uzaklıklara dağılabilmiştir. Küçük örneklem, bütün türün yarısının uzun göç yaptığı anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Moritanya, Senegal, Gambiya, Gine-Bissau ve Gine’deki kolonilerde, 1998–2019 arasında yuvaların çevresinden toplanan kalıntılar balık bakımından çeşitli bir beslenmeyi göstermiştir. Araştırmacılar dışkı ve ağızdan çıkarılan topaklardaki balık kulak taşlarını incelemiştir. Bu taşlar balık türünü ayırt etmeye yardım eder. Sonuçlar, kuluçkadaki erişkinlerin yediklerini temsil eder; yavrunun menüsüyle aynı kabul edilmez.

Nasıl Avlanır?

Suyun üzerinde uçarak küçük balık arar; açık deniz ve tuzlu koylarda av peşinde görülebilir.

İlginç Bilgiler

## Kolonilerin Yer Değiştirmesi Bir adada azalma, bütün türde aynı oranda azalma demek değildir. Moritanya’dan Gine’ye kadar Batı Afrika kolonilerini 1998–2019 verileriyle inceleyen çalışmada, kolonilerin kullandığı adaların zamanla değişebildiği görülmüştür. Senegal’in Saloum Deltası’nda 1998–2006’da tek adada toplanan üreme grubu, 2011’de kısmen iki başka adaya kaymıştır. Araştırmacılar, eksik yıllar ve farklı sayım yöntemleri yüzünden toplam nüfus değişimini değerlendirmenin zor olduğunu belirtir. Tek bir koloninin sayısı, bütün türün güncel dünya sayısı yerine kullanılamaz. ## Gece Uçuşunun Anlamı Gece hareketi, doğrudan görülmüş bir avlanma değildir. Gine-Bissau’daki Bantambur kolonisinde Nisan–Mayıs 2021’de GPS ile izlenen 18 erişkinin verileri, bazı uçuşların karanlık saatlerde de yapıldığını göstermiştir. Araştırmacılar gece beslenmesinin mümkün olduğunu tartışır; cihazlar her dalışı veya yakalanan balığı göstermiyordu. Hız ve yön verileriyle yolculuk ile av aramayı güvenilir biçimde ayıramamışlardır. Bu yüzden bulgu, “kuşlar geceleri de uçtu” sonucunu destekler; her gece uçuşunu başarılı balık avı olarak saymaya yetmez. ## Başka Kolonileri Ziyaret Başka bir koloniye uğramak, orada yeniden üremek demek değildir. Gine-Bissau’da işaretlenen ve 2021–2022 boyunca izlenebilen altı kuşun hepsi, kendi kolonileri dışında en az bir üreme alanına daha gitmiştir. Bazı ziyaretler kısa sürmüş, bazı alanlar üreme dışı dönemde uzun süre kullanılmıştır. Bu ziyaretler başka adaları tanımaya yardımcı olabilir; fakat GPS noktası tek başına yeni bir yuva veya ikinci bir yavru büyütme kanıtı değildir. Araştırmacılar, bu davranışın değişken kıyı adalarında yararlı olabileceğini bir yorum olarak sunar.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...