kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Ak Kanatlı Sumru (Chlidonias leucopterus)
VS
Seçildi Bıyıklı Sumru (Chlidonias hybrida)

Ak Kanatlı Sumru

Chlidonias leucopterus

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kanadın üst ve alt desenlerini ayır; gençte koyu sırt-açık kanat-sağrı karşıtlığını değerlendir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kanatlı Sumru küçük, kuyruğu sığ çatallı bir bataklık sumrusudur. Üreme giysisindeki siyah baş ve gövde, açık üst kanatla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Üreme dışı giysi daha açıktır.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş yuvarlak, gaga incedir. Bıyıklı Sumruya göre daha küçük ve ince gagalıdır; su üzerinde besin ararken daha çevik görünür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi erişkin benzerdir; siyah üreme giysisi yalnız erkeğe ait değildir. Baş, boyun ve alt gövde siyah; sağrı ve kuyruk beyazdır. Gaga kırmızımsı siyah, ayaklar kırmızıdır.

Gençte koyu kahverengimsi sırt, açık kanatlarla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Göz arkasındaki koyu leke aşağı uzanır. İlk kış giysisine geçerken koyu sırt–açık kanat karşıtlığı azalır; genç, üreme erişkininin küçük kopyası değildir.

Üreme dışında alt taraf beyaz, sırt ve kanatlar açık gridir; göz arkasında koyu, aşağı uzanan kulak lekesi bulunur. Ara giyside açık ve koyu tüyler bir arada görülebilir. Tarih tek başına giysiyi belirlemez.

Uçuşta Görünüm

Üreme giysisinde üst kanadın ön kenarı beyaz, uçuş tüyleri daha gridir. Alttan görülen kısa örtü tüyleri siyahtır; uzun uçuş tüylerinin altı açık gridir. Bütün kanat altı siyah değildir; üst ve alt yüz karıştırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Hong Kong hesabında kuşlar gölet üzerindeki tellerde topluca dinlenir. Uçuş çağrıları Bıyıklı Sumrununkinden daha ince ve daha az pürüzlüdür. Bu bölgesel davranış örneği her konaklama yerinin aynı olduğunu göstermez.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Sumrunun (Chlidonias niger) üreme giysisindeki sırt ve üst kanadı daha koyu gridir; kanat altı açıktır, Ak Kanatlının siyah alt örtü alanını taşımaz. Üreme dışında göğüs yanlarında koyu lekeler, daha koyu sağrı ve kuyruk görülür.

Bıyıklı Sumru (Chlidonias hybrida) daha güçlü gagalıdır; üreme giysisinde siyah tepeye karşı beyaz yanak ve çene, gri gövde görülür. Gençte sırt daha kaba kahverengi desenli, sağrı daha az beyazdır. Üreme dışında göz arkasındaki çizgi enseye uzanır; Ak Kanatlının aşağı inen yuvarlak kulak lekesinden farklıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sığ, bitkili tatlı sularda ürer. Doğu Polonya’daki Bug Nehri çalışması, su tutan çayırların yanında eski nehir yatağından ayrılmış gölcüklerde yüzen bitkilerin de yuva desteği olduğunu anlatır.

Yuva Yeri

Yuva, bitki parçalarından yapılmış sığ bir çanaktır. Polonya’nın Bug Nehri kolonilerinde yuvalar yüzen Stratiotes aloides bitkisine dayanıyordu. Bu bitki Türkiye kolonilerinin zorunlu desteği değildir. Yüzen destek, dalga ve seviye değişimine dayanma garantisi değildir.

Polonya makalesinin Cramp’tan aktardığı kuzey toplulukları sentezinde tipik üç yumurta, yaklaşık 20 günlük kuluçka ve 24 günde ilk uçuş verilir. Yabancı uzman anlatısı kuluçkayı 18–22 gün ve iki yetişkinin ortak görevi olarak açıklar. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş tek süre değildir; aralıklardan ortalama üretilmez. Aktif koloniye girilmez.

Günlük Alan Kullanımı

Yeni Zelanda’da sığ kıyı lagünleri, küçük haliçler ve yakındaki sulak alanlar kullanılır. Kıyı kaydı, türü yalnız deniz kuşu yapmaz; beslenme alanı ayrıca üreme kolonisi değildir.

Dünya Yayılışı

Doğu Avrupa’dan Asya’nın doğusuna uzanan alanlarda ürer. Kışlık yayılış Afrika, Güneydoğu Asya ve Avustralasya’ya uzanır. Bütün topluluklar tek bir kıtada kışlamaz; bütün kuşlar için tek kış hedefi verilmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye göç alanları arasındadır; üreme de bildirilmiştir. BirdLife’ın 2021 eki Türkiye üreme tahminini 2002–2012 dönemi kısmi verisine dayandırır. Bu eski veri 2026 sayımı değildir; ilkbaharda beslenen sürü ayrıca yuvalanma kanıtı sayılmaz.

Gaziantep Doğanpınar Sulama Göleti’nde 1 Şubat 2020’de fotoğraflanan erişkin, Kiat–Pyle makalesinde siyah üreme giysisinde ve açık giysiye geçişi başlamış olabilecek kuş olarak gösterilir. BirdLife’ın 2021 ekinde Türkiye için 2013–2019 kış varlığı da bildirilir. Bunlar kışın kesin yokluğu çürütür; bütün ülkede düzenli kışlama veya kış üremesini kanıtlamaz.

Göç Yolculuğu

Yeni Zelanda’ya gelen kuşların çoğu kuzeydeki üreme döngüsünü izler; orada seyrek üreme kayıtları da vardır. Yeni Zelanda yazı Türkiye kışına denk gelir; oradaki mevsim adları Türkiye takvimine aktarılmaz. Gözlem noktaları aynı bireyin izlenen rotası gibi birleştirilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca su böceklerini alır; küçük balık ve iribaş da yiyebilir. İribaş, kurbağanın suda yaşayan yavrusudur. Bu çeşitlilik, Türkiye’deki her alanda aynı besin oranlarının ölçüldüğü anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Hong Kong hesabında yüzey üzerinde dolaşır, havada asılı kalıp yüzeydeki veya hemen alttaki ava yönelir. Yeni Zelanda hesabı havada böcek yakalamayı ve ara sıra suya girişi de bildirir; “hiç dalmaz” mutlak kuralı uygun değildir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Polonya’nın Bug Nehri çevresinde 2007–2010’da dokuz kolonide 113 Ak Kanatlı ve 92 Kara Sumru yuvası izlendi. En az bir yavru çıkmasıyla tanımlanan başarı Ak Kanatlıda daha düşüktü; kuvvetli rüzgâr, koloninin yeri ve yumurtlamanın başlangıcıyla ilişkiliydi. Bu, yavruların uçana kadar yaşama oranı değildir; Türkiye’ye aynı kayıp oranı atanamaz. Polonya’nın Morzyczyn–Prostyn çevresindeki iki eski nehir yatağı gölcüğünün başka incelemesinde 96 Ak Kanatlı yuvası izlendi. Makale saha yıllarını 2007, 2009–2010 ve 2016 olarak sıralar. En az bir yavru çıkan yuvalar yoğun kıyı bitkilerine daha yakın ve daha erken kurulmuştu. Su yükseldiğinde yumurtaların ıslanması, fırtınada bitki kümelerinin sürüklenmesi gözlendi; bitkinin desteğini neden kaybettiği ise mekanizma yorumudur. Kiat ve Pyle’ın Ortadoğu incelemesinde 2017–2022 kışlarında görüntülerle değerlendirilen 96 kuşun 94’ü siyah üreme giysisinde erişkindi. Afrika karşılaştırmasıyla müze ve İsrail halkalama verileri de kullanıldı; bunlar tek yıllık ülke sayımı değildi. Afrika’da henüz bilinmeyen üreme alanlarından kuzeye göç olasılığı, yazarların tartıştığı hipotezlerden biridir. Bu açıklamanın güçlüklerini de tartışırlar; bulunmuş bir koloni bildirmezler.

Bıyıklı Sumru

Chlidonias hybrida

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz yanak, koyu gri gövde, güçlü kırmızı gaga ve kısa kuyruğu birlikte; uzun derin çatal yanlış siluettir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Üreme giysisindeki Bıyıklı Sumruyu siyah başlık, geniş beyaz yanak ve koyu duman grisi gövdenin oluşturduğu karşıtlıkla tanıyabilirsiniz. Kırmızı gaga da bu görünümü tamamlar. Adındaki bıyık, gagadan çıkan tüyler değildir; beyaz yanak alanı uçuşta geniş bir şerit gibi görünebilir. Bu belirgin renk düzeni üreme dışındaki kuşlarda bulunmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Küçük, gövdesi görece toplu bir bataklık sumrusudur. Gagası görece güçlüdür. Kuyruğu, uzun dış kuyruk tüyleriyle derin bir çatal oluşturan deniz sumrularınınkine göre daha az çatallıdır.

BirdLife Australia’nın uzman tanı hesabı, üreme giysisinde sırtı, kanat üstünü ve kuyruğu orta gri; gövdenin altını daha koyu, kurşuni gri olarak tarif eder. Kuyruğun altında beyaz bir alan vardır; kanat altı da büyük ölçüde beyazdır. Böylece koyu görünen karınla kanadın alttaki açık yüzeyi farklı renk alanlarıdır. Aynı anlatımda göz kahverengi, gaga ve bacaklar kırmızı verilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme dışındaki erişkinin genel rengi açık, gümüşümsü gridir. Başlığın koyuluğu soluk bir iz halinde kalabilir. Genç kuşun sırtında koyu ve açık alanların oluşturduğu kareli bir desen görülür. Bu sırt deseni, erişkin dişiye özgü bir işaret değildir.

BirdLife Australia genç kuşlarda açık gri sırt, kuyruk üstü ve kanat üstünde kahverengimsi gri koyu benekler anlatır. Özellikle iç kanadın ön kenarında desen belirginleşebilir. Kuyruk açık gri, kenarı siyahtır.

Yeni Zelanda’nın uzman kuş rehberi, üreme dışı giyside beyazlaşan alın ve ince siyah çizgili açık tepeyi anlatır. Gözlerden enseye doğru uzanan dar siyah bant, koyu üreme başlığının yerini alır. Göğüsle karın daha açık görünür; gaga siyahlaşır, tabanında kızılımsı iz kalabilir. Ayak ve bacaklar da koyulaşır.

Avustralya Kuş Araştırmaları Birliğinin javanicus alt türüne ilişkin kılavuzu, erişkinlerde üreme sonrasında tam, üreme öncesinde kısmi tüy değişimi bildirir. Genç ve erişkin öncesi kuşların tüy yenileme sırasının ise iyi bilinmediğini açıkça belirtir. Bunlar aynı kıtanın üreme takvimiyle birlikte ele alınan rehber bilgileridir.

Erkek ile dişinin tüy renkleri arasında güvenilir, sabit bir fark yoktur. Erkeklerin ortalama daha büyük olması, uzaktan kesin eşey tayini sağlamaz. Polonya’da 2007–2008’de izlenen 56 erişkin işaretlenmiş ve eşeyleri kan örneğindeki kalıtım bilgisiyle belirlenmiştir; bu, fotoğraftan boy tahminiyle aynı işlem değildir.

Uçuşta Görünüm

Yeni Zelanda uzman rehberinde beslenme uçuşu hafif, çevik ve deniz sumrularının daha düz uçuşuna göre daha az doğrusal olarak anlatılır. Kuş su veya zemin üzerindeki küçük besine doğru tam yerine alçalabilir; bazen havada kısa süre asılı kalıp sığ dalış yapar. Bu hareketler av ararken gözlenen uçuş biçimleridir.

Ses ve Davranış

Üreme alanında kaba ve pürüzlü çağrıları duyulur. Koloni yakınında tehlike algılayan kuşlar alarm vererek topluca havalanabilir ve yaklaşan canlıya doğru uçabilir. Fransa’nın Grand-Lieu Gölü’nde kolonilere yaklaşan yırtıcılara karşı bu toplu tepki gözlenmiştir.

Fransa’nın Grand-Lieu Gölü’nde 2008’de yuva kurulurken 44 çift üçer gün izlenmiştir. Yuvaya malzeme toplama uçuşlarını neredeyse bütünüyle erkekler yapmış; erkeklerin dişilere besin getirdiği de gözlenmiştir. Araştırmacılar malzeme taşımayla kur beslemesini ayrı davranışlar olarak kaydetmiştir.

Kuzey Hırvatistan’ın Končanica balık havuzlarında kuşlar, yüzen bitkilerin üzerine bitki parçalarından bir yuva platformu kurmuştur. 1993’te yumurtalı yuvaların çoğu üç yumurtalıydı. Doğrudan izlenen beş yuvada kuluçka üçünde 20, birinde 19 ve birinde 18 gün sürmüş; erkek ve dişi kuluçkayı paylaşmıştır. Yavrular 3–8 günlükken platformdan ayrılmıştır; bu, uçmaya veya kendi başına beslenmeye başladıkları yaş değildir. Yumurtalar yaklaşık birer gün arayla bırakılmış; kuluçka gözlenen çiftlerin çoğunda son yumurta bırakılmadan başlamıştır. Yumurta zemini zeytin yeşili, benekleri siyah veya kahverengi tarif edilmiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Sumru (Chlidonias niger; Black Tern) üreme giysisinde başı ve gövdesi bütünüyle koyu görünen, kanatları gümüşümsü olan bir türdür. Bıyıklı Sumrudaki geniş, temiz beyaz yanak onun aynı mevsimdeki görünümünde bulunmaz. Üreme dışında Kara Sumrunun gövdesi de açılır; başındaki koyu desen ve daha koyu gri kanatlarıyla birlikte değerlendirilir.

Ak Kanatlı Sumru (Chlidonias leucopterus; White-winged Tern) üreme giysisinde siyah gövdesiyle karşıtlık oluşturan beyaz omuz ve kanat görünümüyle ayrılır. Üreme dışındaki ve genç kuşlarda bu belirgin siyah-beyaz düzen kaybolur; kulak çevresindeki koyu alan öne çıkar. Bıyıklı Sumrunun aynı dönemdeki başlığı ise daha soluk ve parçalı görünebilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede bitki örtülü tatlı su bataklıkları, gölcükler ve balık havuzları kullanılır. Üreme dışında göllerde, baraj göllerinde, yer yer kıyı lagünleriyle akarsu ağızlarında da görülebilir.

Yuva Yeri

Hırvatistan’ın Končanica havuzlarındaki 1989 ve 1993 araştırmasında yuvalar, yüzen bitki toplulukları üzerine kurulmuştu. Kalın sap ve bitki parçaları platformu, daha ince parçalar ise yumurtaların durduğu çanağı oluşturuyordu. Uzun saplarla çevredeki bitkilere tutunmuş yuvalar da tarif edilmiştir.

Doğu İspanya’da 2002–2009 arasında beş sulak alandaki 18 örnekleme alanında 663 yuva izlendi. Ani su düzeyi değişimleri sonrasında yuva, yumurta ve yavru kayıpları görüldü; kuvvetli rüzgâr ve yağış, su düzeyi sabitken de kayba yol açabildi. Yuvanın tutunduğu derinlik veya su düzeyinin değişme hızı ile üreme başarısı arasında belirgin bir ilişki saptanmadı. Bu sonuçlardan Türkiye’deki her göle uygulanacak tek bir santimetre hedefi çıkarılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Fransa’nın La Brenne bölgesinde 2023’te GPS ile izlenen iki erkek ve iki dişi erişkin, üreme boyunca kolonilerine yakın havuzları sık kullanmıştır. Üreme sonrası kayıt alınabilen iki erkekte kullanılan alan genişlemiştir. Çalışmanın küçük örneklemi, bütün tür için sabit bir beslenme uzaklığı belirlemez. Koloniyi gözlerken bitki yataklarının arasına tekneyle girmeyin ve kuşları yuvalarından kaldırmayın.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList, Bıyıklı Sumruyu Chlidonias hybrida ve İngilizce Whiskered Tern adıyla eşleştirir. Avrupa ve kuzeybatı Afrika’dan Asya’ya uzanan hybrida, Afrika’nın doğusu ve güneyiyle Madagaskar’daki delalandii ve Avustralya’da üreyen javanicus olmak üzere üç alt tür kabul edilir. Avustralya topluluğunun üreme ve kışlama alanları, Türkiye’deki kuşların izleyeceği bir göç yolu değildir. Eski yayınlardaki Chlidonias hybridus yazımı aynı tür için kullanılmıştır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de uygun sulak alanlarda ürer, göç sırasında görülür ve az sayıda kışlayan birey de bildirilmiştir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye’nin üreme topluluğu 3.800–4.100 çift olarak verilir; bu, 2002–2012 dönemini kapsayan ve sınırlı veriye dayanan uzman tahminidir. Aynı belgedeki kışlama kaydı 2013–2019 için 1–100 bireydir. Çift sayısıyla birey sayısı farklı ölçülerdir. Bu eski dönemler 2026 sayımı gibi sunulamaz; belgedeki Türkiye nüfus eğilimleri de veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak işaretlenmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS’nin 2022 göç atlasında Batı Avrupa’da üreyen kuşların ağırlıkla güneybatıya, Orta Avrupa kuşlarının ise güneydoğuya yöneldiği anlatılır. Halkalı bireyler Batı Afrika, Doğu Afrika ve Orta Doğu’da yeniden kaydedilmiştir. Avrupa’da üreme sonrası dağılma temmuz sonunda başlayıp ağustos ve eylülde belirginleşir. Bunlar bütün Türkiye kuşları için tek bir göç yolu veya kesin ayrılış günü değildir. Güneydoğu ve Doğu Avrupa’daki üreme topluluklarına ait uzak halkalama karşılaşmalarının çok az olması, bu kesimlerin göç bağlantıları hakkındaki bilgiyi sınırlar.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri arasında sucul böcekler ve larvaları, yusufçuklar, küçük balıklar, iribaşlar ve kurbağalar bulunur. Bütün bu canlılar her bölgede aynı paya sahip değildir. Polonya’nın Yukarı Vistül vadisindeki balık havuzlarında 2007–2008’de yapılan araştırmada hem erkekler hem dişiler balık, kurbağa ve böcek yakalamıştır.

Nasıl Avlanır?

Avlanırken su yüzeyinden veya bitkilerin üzerinden besin toplayabilir, havadaki böcekleri yakalayabilir ve sığ dalışlar yapabilir. Polonya’da 2007 ve 2008’de işaretlenmiş 56 erişkinin gözlendiği çalışmada erkeklerde sığ dalış, dişilerde yüzeyden ve bitkilerden toplama daha sık görülmüştür. Dişiler de dalmış, iki eşeyde de farklı avlanma yolları gözlenmiştir. Araştırmacılar bu farkı erkeklerin daha iri olmasıyla ilişkilendiren bir açıklama önermiştir; çalışma bu bağlantıyı deneyle sınamamıştır.

Yavru büyütürken yakalanan avın bir bölümü ebeveyn tarafından yenir, bir bölümü yuvaya taşınır. Polonya’daki 2007–2008 gözlemlerinde hangi avın hemen yenildiği ve hangisinin koloni yönüne götürüldüğü ayrı kaydedilmiştir. Koloniye taşınan av, yöntem gereği yavruya götürülen besin olarak değerlendirilmiştir; her lokmanın yavru tarafından yutuluşu izlenmemiştir.

İlginç Bilgiler

## Bir Yuvanın Büyüklüğü Ne Anlatır? Fransa’nın Grand-Lieu Gölü’nde 2008, 2009 ve 2018’de yapılan araştırmada seçilen 297 yuvanın hacmi, çap ve su üzerindeki yükseklikten hesaplandı. Nilüfer yapraklarının sık olduğu yerlerde platformlar ortalama daha büyüktü. Yumurta özellikleri için 225 yuvalık alt örneklem kullanıldı. Yuva hacmiyle ortalama yumurta hacmi arasında ilişki bulundu; yumurta sayısı için böyle bir ilişki desteklenmedi. Çalışma gözlemseldi; büyük platformun daha fazla yavru yaşatacağını kanıtlamaz. Bunun eşler arasında bir işaret olup olmadığı araştırılmayı bekleyen bir açıklamadır. ## Yavruya Taşınan Av Polonya’da 2007 ve 2008’de izlenen 56 işaretli erişkinin av seçimi, yavruya taşınan besinin her zaman ebeveynin yediğiyle aynı olmadığını gösterir. Erkekler, kendi yedikleri balık ve kurbağalara göre daha büyük olanları yavruya götürme eğilimindeydi. Dişilerde aynı boy farkı saptanmadı. Av büyüklüğü kuşun gagasıyla karşılaştırılarak tahmin edilmişti. Bu örneklemden bütün dişilerin küçük, bütün erkeklerin büyük av taşıdığı sonucu çıkarılmaz; besin seçimi birbiriyle örtüşen davranışlar içerir. ## Küçük Bir Vericiyle İzlenen Hareketler Fransa’nın La Brenne bölgesindeki dört kuşun 2023 izleme verileri, 2026’da yayımlanan bir çalışmada değerlendirildi. Küçük GPS cihazları gündüz yarım saatte bir konum kaydetti. Araştırmacılar yuva dışında uygun havuz ve çayır alanlarına düşen noktaları olası beslenme konumları saydı. Her noktada av yakalandığı doğrudan görülmedi; dinlenme, avlanma ve arada uçma davranışlarını bu kayıt aralığında ayırmak güçtü. Teknoloji hareketi görünür kılar, fakat davranışın bütün ayrıntılarını kendiliğinden açıklamaz. ## Yumurta Ortalamasının Arkasındaki Örneklem Hırvatistan’ın Končanica havuzlarında 1993’te 105 yuva kaydedilmiş, bunların dokuzuna yumurta bırakılmamıştı. Bildirilen 2,64 yumurtalık ortalama, yumurtalı 96 yuvaya aittir. Toplam 253 yumurta sayılmıştır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...