kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kadife Ördek (Melanitta fusca)
VS
Seçildi Altıngöz (Bucephala clangula)

Kadife Ördek

Melanitta fusca

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz ikincil kanat aynası, iri yapı ve eşeye özgü baş-gaga deseni.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kadife Ördek, kalın boyunlu, iri ve koyu renkli bir deniz ördeğidir. Kuyruğu sivri uçludur. Kanat açıldığında arka bölümde belirgin bir beyaz alan görülür. Kuş su üzerinde dinlenirken bu işaret gizlenebilir; kapalı kanatta beyazlığı görememek türü elemek için yeterli değildir.

Bilimsel adı Melanitta fusca, İngilizce adı Velvet Scoter’dır. Güncel AviList bu türün içinde alt tür tanımaz. Eskiden aynı geniş tür kapsamında değerlendirilen Kuzey Amerika’daki Melanitta deglandi ve doğu Asya’daki Melanitta stejnegeri bugün ayrı türlerdir. Eski bir yayındaki “fusca” adının hangi topluluğu anlattığı kontrol edilmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi dolgun, boynu kalın ve gagası uzuncadır. Denizdeki bir kuş uzaktan yalnız koyu bir şekil gibi görünebilir. Dalga kuşun bir bölümünü örttüğünde baş, gaga ve gövde oranlarını aynı anda görmek zorlaşır. Bu yüzden mümkünse birkaç duruşunu izleyip beyaz kanat alanını baş deseniyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek büyük ölçüde siyahtır. Beyaz kanat tüyleri ve göz altındaki küçük beyaz leke koyu gövdeyle karşıtlık oluşturur. Gaga turuncu-sarıdır; üst bölümü kabarıktır. Bu işaretler birlikte görülmelidir: yalnız iri gaga veya yalnız beyaz kanat, yakın akraba türlerle ayrımı tamamlamaz.

Dişi koyu kahverengidir. Gözle gaga arasında soluk bej bir alan, gözün arkasında da açık renkli bir leke bulunur. Gözü koyu, gagası gri-siyahtır; erkekteki gaga tabanı kabarıklığını taşımaz. Beyaz kanat alanı dişide de vardır.

Genç kuş dişiye benzer; tüylerindeki açık kenarlar ve başındaki daha belirgin soluk lekeler nedeniyle daha açık görünebilir. İlk kışında genç erkeğin tüyleri arasında siyah renk belirmeye başlar. Geçiş görünümündeki bir kuşun yaşını ve eşeyini yalnız genel koyuluğa bakarak kesinleştirmek güçtür.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta koyu kanadın arka bölümündeki geniş beyaz alan belirginleşir. Aynı alan, kuş suyun üzerinde kanatlarını açıp çırptığında da görülebilir. Bu, gövdedeki bir beyaz leke değildir; kanadın iç bölümündeki uçuş tüylerinde bulunur. Açıyı ve tüylerin yerini seçmeden bir parlaklığı kanat işareti saymamak gerekir.

Ses ve Davranış

Çoğunlukla sessizdir. Oiseaux uzman hesabı, üreme alanlarında uçan kuşlardan alçalan “hin-hin” ya da “ha-ha” benzeri diziler duyulabildiğini anlatır; bunları veren kuşların muhtemelen dişi olduğunu belirtir. Yazılı heceler sesin yaklaşık tarifidir.

Üreme dönemi dışında toplu hâlde bulunabilir. Kışın kıyı sularında sürüler oluşturur ve beslenmek için dalar. Aynı sürüdeki kuşların birbirine yakın zamanlarda suya kaybolup yeniden görünmesi dikkat çekebilir. Sürünün içinden tek bir bireyi izlemek, farklı kuşların baş ve kanat işaretlerini yanlışlıkla birleştirmeyi önler.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Ördek (Melanitta nigra; İngilizce Common Scoter), benzer koyu renkleriyle karıştırılabilir. Erkeği de siyahtır, dişisinin yüzü açıktır. Ancak Kadife Ördeğin kanadındaki belirgin beyaz alanı taşımaz. Dişi veya genç bir kuşta yalnız soluk yüzü görmek yeterli değildir; açık kanat ve baş-gaga yapısı birlikte incelenmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede tatlı su alanlarına bağlıdır; kuzey orman kuşağındaki göllerin yanında Kafkasya’nın yüksek gölleri de türün geçmiş ve güncel yaşam alanları arasındadır. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’nde 2017–2020’deki araştırma, yuvaların tek bir adada toplandığını göstermiştir. Bu gölün bir adasında üremek, bütün Kadife Ördeklerin yalnız adalı göllerde üreyebildiğini göstermez.

Yuva Yeri

Yuva zeminde, bitkiler arasında saklanan ve bitkisel malzeme ile hav tüyleriyle döşenen bir çanaktır. BTO’nun Britanya ve Avrupa kuşları için hazırlanan kaynaklardan derlediği uzman özetinde tipik yumurta sayısı sekiz–dokuz, dişinin kuluçka süresi 27–28 gün, yavrunun uçuş tüylerinin gelişmesi 50–55 gün olarak verilir. Yavrular yumurtadan hav tüyleriyle kaplı, hareket edebilir durumda çıkar. Bunlar Türkiye’deki bir yuva örnekleminden ölçülmüş süreler değildir. Hav tüyüyle kaplı bir yavrunun yüzebilmesi, henüz uçabildiği anlamına gelmez; yuvayı veya yavrulu aileyi yakından izlemek için kıyı örtüsü açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın kıyıya yakın deniz sularında, koylarda ve açık kıyıların önünde bulunur. Beslenme ile dinlenme aynı su yüzeyinin farklı kesimlerinde gerçekleşebilir; kıyıdan uzak sürülerin hepsi kolayca sayılmaz. BTO’nun Birleşik Krallık değerlendirmesi, açık denizdeki kuşları yeterince kapsayan düzenli izleme bulunmamasının sayıları yorumlamayı güçleştirdiğini belirtir. Bu yöntem sorunu Türkiye’de yeni bir nüfus sayısı elde edilmiş gibi kullanılamaz.

Dünya Yayılışı

Kuzeyde Norveç ve İskandinavya’dan Orta Sibirya’daki Yenisey havzasına ve kuzeydoğu Kazakistan’a uzanan alanlarda ürer. Ana üreme kuşağı kuzey ormanları ve yakınındaki sulak alanlardır. Kışın Baltık Denizi, Danimarka çevresi ve Britanya’nın doğu kıyıları önemli alanlar arasındadır. Kafkasya’daki küçük topluluk, kuzeydeki geniş üreme kuşağından coğrafi olarak ayrı değerlendirilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de eski yüksek göl üreme kayıtlarıyla güncel durum ayrılmalıdır. Özkoç ve arkadaşlarının 2025’te yayımlanan Kafkasya çalışmasında, Türkiye’deki eski ve olası üreme alanları 2016–2018 ve 2021–2023 dönemlerinde nokta sayımlarıyla taranmış, Kadife Ördek bulunmamıştır. Aynı yayın, son doğrulanmış Türkiye üremesini 1998’de Nemrut Kalderası’na yerleştirir. Aygır Gölü’nde 2008’de üreme mevsiminde bir erkek görülmesi, üreme kanıtı değildir. Araştırmanın üç ülkedeki 13 alanı değerlendirmesinde, 2024 için doğrulanan tek üreme yeri Gürcistan’daki Tabatskuri Gölü ve bildirilen büyüklük 45–50 çifttir. Bu tarihlenmiş sonuç, 2026’da Türkiye’nin her gölünde yeniden sayım yapılmış gibi sunulmamalıdır.

Göç Yolculuğu

2026’da yayımlanan izleme araştırması, Gürcistan’daki Tabatskuri üreme alanıyla Karadeniz kışlakları arasında doğrudan bağlantı göstermiştir. 2019 ve 2021’de işaretlenen, daha sonra yeniden yakalanan 13 ayrı üreyen dişiden, birer yılı kapsayan 14 döngü kaydı elde edilmiştir; aynı dişi iki yıl izlenmiştir. Bu 13 dişinin 10’u Samsun Körfezi’nde kışlamıştır. Cihazlar GPS değildir: ışık ve tuzlu suyla teması kaydeder. Ekinoks dönemindeki konum belirsizliği kesin uçuş rotalarını çıkarmayı engellemiştir. Sonuçlar bu küçük dişi örneklemine aittir; Karadeniz’deki bütün kuşların kökenini, erkeklerin veya gençlerin hareketini açıklamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Litvanya’nın Baltık kıyılarında 2012 ile 2015–2016 örneklerini kullanan ve 2018’de yayımlanan araştırmada, besin kalıntısı bulunan 66 ördekte çift kabuklu yumuşakçalar başlıca kış besinleri arasında bulunmuştur. İncelenen yemek borusu ve taşlık içeriklerinde kabuklular da önemli yer tutarken balık çok küçük bir pay oluşturmuştur. Bu sonuçlar o kıyıdaki kışlama alanına aittir; bütün mevsimlerin veya Türkiye kıyılarının besin listesi değildir.

Litvanya’nın Baltık kıyılarındaki 2018 araştırmasında Kasım 2012–Şubat 2013’te yakalanan sekiz canlı kuşun kanındaki karbon, azot ve kükürdün kararlı izotopları ölçülmüştür. Bir kuş, kükürt izotopları yerel besinlerle henüz dengeye ulaşmamış olabileceği için modelden çıkarılmıştır. Ayrıca Mart ve Kasım 2012’de, Kasım 2015–Nisan 2016’da ağlarda ölmüş 71 kuş incelenmiş; besin tablosu kalıntı bulunan 66 kuş için verilmiştir. Yedi kuşun kan verisine dayanan model, iki çift kabuklu türünün ortak katkısını yüzde 46–54 olarak tahmin etmiştir. Bu, Türkiye’de sayılmış avların oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Besini su yüzeyinden toplamakla sınırlı kalmaz; dalarak su altındaki avlara ulaşır. Sürü üyelerinin birlikte dalması beslenme sırasında izlenebilen davranışlardandır. Dipteki avın ne olduğunu yüzeydeki tek bir dalıştan anlamak mümkün değildir. Kuşu yeniden suya daldırmak için tekneyle yaklaşmak yerine, dalış ve dinlenme döngüsü uzaktan izlenmelidir.

İlginç Bilgiler

## Uzak Alanların Genetik Bağlantısı Birbirinden uzakta yaşayan toplulukların genetik olarak tümüyle ayrılmış olması gerekmez. 2023’te yayımlanan araştırmada, Gürcistan Tabatskuri’de 2015–2019 yazlarında toplanan 25 örnek, Litvanya’nın Baltık kıyılarında Kasım 2015–Nisan 2016’da ağlarda ölen 22 kuştan alınan örneklerle karşılaştırılmıştır. Dokuz DNA bölgesi ve daha küçük bir alt örneklemde anneden aktarılan DNA’nın bir bölümü incelenmiş; kullanılan belirteçlerle anlamlı genetik ayrışma bulunmamıştır. Ancak bu sonuç her bireyin aynı göç yolunu kullandığını göstermez. Araştırmacılar, eski ortak soyun izleriyle güncel gen alışverişini daha iyi ayırmak için daha ayrıntılı genom incelemesi gerektiğini belirtmiştir. ## Gözlem Aracının Etkisi Bilimsel gözlem aracı da kuşun davranışını etkileyebilir. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’ndeki adada 2019–2021 yuvalarını ziyaretler ve bazı yuvalara kurulan kameralarla inceleyen 2024 araştırması, yaklaşık bir metreye konulan kameraların davranışı bir miktar etkilediğini bildirmiştir. Kameralı yuvalarda yırtıcıların yol açtığı kayıplar da daha az görünmüştür. Bu, kamera görüntüsünün hiçbir etki yaratmadan alınmış bir kayıt gibi düşünülmemesi gerektiğini gösterir. Çalışmanın özeti bu farkı bildirir; buradan bütün yuvalara kamera yerleştirmenin koruma yöntemi olduğu sonucu çıkarılamaz. ## Yavru Çıkışı ile Uçabilme Farkı Bir yuvadan yavru çıkmasıyla o yavruların uçacak yaşa ulaşması ayrı aşamalardır. Gürcistan Tabatskuri’deki 2018, 2019 ve 2020 verilerini içeren 2021 araştırması sırasıyla 23, 33 ve 31 yuvayı değerlendirmiştir. En az bir yavru çıkan yuvaların oranı yıllara göre yüzde 52–74 arasında değişmiştir. Aynı yayında, bırakılan bütün yumurtalardan uçacak yaşa ulaşan yavruların oranı yüzde 2–13 olarak bildirilmiştir. İki oran farklı paydaları anlatır; yuvaların çoğunda yavru çıkması, aynı oranda yavrunun büyüdüğü anlamına gelmez. Bu sonuçlar o göle ve yıllara aittir.

Altıngöz

Bucephala clangula

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş profili, gaga ve gövdeyi birlikte değerlendir. Erkekte yuvarlak beyaz yüz lekesi; dişide kahverengi baş ve gri gövde. Sarı göz tek başına yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Altıngöz (Bucephala clangula; Common Goldeneye), iri ve üçgene yaklaşan başlı, kısa gagalı bir dalıcı ördektir. Başın tepe noktasıyla gagaya doğru inen alın çizgisi, türün belirgin görünüşünü oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisindeki erişkin erkeğin başı yeşil parıltılı siyahtır. Gözün önünde, gaga köküne yakın yuvarlak beyaz leke bulunur. Sırt koyu, boyun ve göğüsle gövdenin yanları beyazdır. Bu koyu baş–açık gövde düzeni, beyaz yüz lekesiyle birlikte ayırt edicidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin dişinin başı çikolata kahverengisi, gövdesi gridir. Boyun dibindeki beyaz halka, kuşun duruşuna göre gizlenebilir. Koyu gaganın ucunda sarı alan bulunur; bunun genişliği değişebilir, bazen gaganın büyük bölümü sarımsı görünebilir.

Genç kuşların gözü erişkindeki gibi parlak altın sarısı değildir. Yüz lekesi belirmeye başlayan genç erkeklerde bu leke yuvarlaktır; kanattaki beyaz alan erişkin erkektekinden daha azdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı, kanat vuruşları seridir. Koyu kanadın iç yarısındaki geniş beyaz alan dikkat çeker. Beyazlık her iki eşeyde de görülür; baş ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

Kur ve yuva arama dönemleri dışında çoğunlukla sessizdir. Erkek kur sırasında kısa, alçak sesler çıkarır; dişinin rahatsız edildiğinde veya yuva ararken verdiği çağrı daha sert ve boğuktur.

Uçarken kanatlarından ıslığı andıran bir ses gelir. Bu ses, ağızdan çıkarılan çağrıdan farklıdır. Dolayısıyla uçan bir kuşun kanat sesiyle su üstündeki kur çağrısı aynı kayıt türü olarak değerlendirilmez.

Kur yapan erkek başını sırtına değecek kadar geriye yatırır, ardından hızla öne uzatır. Bu hareket dizisi türün gösterisini tanımaya yardımcı olur.

Karıştırılabilecek Türler

Sütlabinin (Mergellus albellus; Smew) dişisi ve genci, kahverengi başlı Altıngözle karışabilir. Sütlabide geniş beyaz boğaz ve koyu göz belirgindir. Altıngözün erişkin dişisinde baş daha bütünüyle kahverengi, göz sarıdır. Özellikle uzaktaki dişi kuşta bu yüz ayrıntılarını seçmek gerekir.

Sütlabinin üreme giysisindeki erkeğinde ise baş ve boyun büyük ölçüde beyaz, göz çevresi siyah maskelidir. Erkek Altıngözde bunun tersine koyu başın üzerinde küçük, yuvarlak beyaz bir leke görülür.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında orman içindeki tatlı su gölleri ve akarsularla bağlantılıdır. Avrupa’da tayganın, yani kuzeyin iğne yapraklı orman kuşağının güneyindeki yayılışı daha parçalıdır; İskoçya ile Orta ve Doğu Avrupa’da yerel üreme alanları bulunur.

Yuva Yeri

Su yakınındaki ağaç oyuklarını ve uygun yuvalıkları kullanır; içini yumuşak tüylerle döşer. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman kaynaklara dayanan özetinde tipik yumurta sayısı 8–11, dişinin yürüttüğü kuluçka 29–30 gündür. Yavrular ince yavru tüyleriyle kaplı çıkar ve erken yuvadan ayrılır; 57–66 günlük süre uçmaya başlamalarına aittir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir. Uçamayan bir yavrunun oyuğu terk etmesi, kanatlarının uçuşa hazır olduğu anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın büyük göller, nehir ağızları ve korunaklı koyları kullanır. Mevsim değişince ağaç oyuklarından uzak, açık kıyı sularında görülmesi olağandır; kışlama alanının üreme alanıyla aynı yapıda olması gerekmez.

Dünya Yayılışı

Kuzey Avrasya ve Kuzey Amerika’nın orman kuşağında ürer. Güncel AviList, kuzey Avrasya’daki clangula ile kuzey Kuzey Amerika’da üreyen americana alt türlerini ayırır. İlk topluluğun kışlama alanı Akdeniz ve Basra Körfezi’nden Güney Çin’e kadar uzanırken, Kuzey Amerika topluluğu Kaliforniya ve Florida’ya kadar güneye iner. Bu geniş yayılış, her bölgedeki kuşların aynı yoldan göç ettiğini göstermez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kışlayan Altıngözler vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 6–100 kışlayan birey tahmini verir. Kaynak bunu tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin kategorisinde sunar; yine de sayı bir aralıktır ve 2026’nın kesin mevcudu değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem eğilimleri bilinmiyor olarak kayıtlıdır. Bu, nüfusun sabit kaldığını kanıtlamaz; kışlayan birey sayısı da üreyen çift sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS göç atlası, İskandinavya, Finlandiya ve kuzeybatı Rusya’daki kuşların çoğunun Baltık ve Kuzey Denizi ile Batı Avrupa’ya yöneldiğini; daha küçük bir bölümün Akdeniz–Karadeniz bölgesine ulaştığını anlatır. Batı Sibirya ile Karadeniz ve Hazar bölgeleri arasında da bağlantılar bulunur. Bunlar halkalama ve yeniden karşılaşma kayıtlarıyla özetlenen topluluk bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen her kuşun kökenini veya aradaki bütün yolunu tek başına belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su böcekleri ve larvaları, kabuklular ve yumuşakçalar başlıca besinleri arasındadır; küçük balıklarla balık yumurtalarını da tüketir. Tohum ve bitki yumruları daha sınırlı bir yer tutar. Kuzeydeki orman göllerinde üreme döneminin böcek ağırlıklı besini ile kıyıdaki kış besini aynı değildir; türün menüsü yere ve mevsime göre değişir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken suya dalar. Su altında kanatlarını gövdesine yakın tutar ve perdeli ayaklarıyla kendini iter. Bazı topluluklarda kuşlar aynı anda dalabildiğinden, yüzeyde görülen birey sayısı kısa sürede değişebilir.

Yavrular ilk günlerde yüzeye yakın beslenir, ardından kısa dalışlar yapmaya başlar. Avlarını kendileri toplarlar. Annenin koruması, bütün besinlerin anne tarafından gagalarına verilmesi demek değildir.

İlginç Bilgiler

## Yumurtaların Anneleri Bir Altıngöz yuvasındaki bütün yumurtalar aynı dişiye ait olmayabilir. İsveç’in güneybatısındaki Mjörn Gölü’nde yürütülen ve 2000’de yayımlanan araştırmada, 1986 ile 1988–1991 dönemlerinden 902 yumurtanın akındaki protein izleri karşılaştırılmıştır. Bu izler anneden geldiği için araştırmacılar 143 dişinin yumurtalarını ayırt edebilmiştir. Başka bir dişinin yuvasına en çok yumurta bırakan dişiyle yuvanın sahibi arasındaki 42 eşleşme incelendiğinde, bu dişilerin rastgele oluşturulan karşılaştırma çiftlerinden ortalama olarak daha yakın akraba olduğu görülmüştür. Bu sonuç her ikilinin anne–kız ya da kardeş olduğu anlamına gelmez. Bir yuvadaki çok sayıda yumurtayı tek dişinin üretimi saymak bu nedenle yanıltıcı olabilir; protein benzerliği de tek başına bütün kuşların akrabalarını nasıl tanıdığını açıklamaz. ## Kış İçinde Değişen Alan Kullanımı İskoçya’nın kuzeydoğusunda 1988–1990 yıllarında yapılan sayım ve dalış gözlemleri, kış içinde kullanılan beslenme alanlarının değişebildiğini göstermiştir. 1993’te yayımlanan çalışmada, kış ilerledikçe göllerden nehirlerin aşağı kesimlerine ve kıyıya kayma belirtileri bulunmuştur. Erişkin erkekler, özellikle nehir ağızlarında, dişilerden daha uzun dalmıştır. Araştırmacılar iri erkeklerin derin veya hızlı akan sudaki besinlere ulaşmada üstünlük sağlayabileceğini tartışmıştır. Ancak bu açıklama, her erkek Altıngözün her koşulda dişiden daha iyi beslendiğini kanıtlayan kontrollü deney değildir. Bulgular belirli bir bölgenin kış gözlemlerine aittir; Türkiye için hazır dalış süresi veya göç takvimi olarak kullanılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...