kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kap Kumrusu (Oena capensis)
VS
Seçildi Büyük Üveyik (Streptopelia orientalis)

Kap Kumrusu

Oena capensis

Takım Columbiformes
Familya Güvercingiller (Columbidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Çok uzun sivri kuyruk, küçük yapı, kestane primer ve belirgin eşey giysileri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kap Kumrusu, çok küçük gövdesi ve gövdesine göre çok uzun, incelen kuyruğuyla belirgin bir güvercingildir. Erişkin erkekte siyah yüz ve renkli gaga dikkat çeker; dişinin başı daha sade, gagası koyudur. Uçuşta kızıl kanatlar açığa çıkar. Özellikle dişide, yalnız sade kahverengi renge bakmak yerine boy-kuyruk oranı ve kanat rengi birlikte görülmelidir.

Bilimsel adı Oena capensis, İngilizce adı Namaqua Dove’dır. Güncel AviList’te güvercingiller, yani Columbidae familyasında yer alır. Afrika anakarası ve Arabistan çevresindeki capensis ile Madagaskar’daki aliena aynı türün iki alt türü olarak kabul edilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Erkeğin alın, yüz, boğaz ve göğsünün ön kısmı siyahtır. Başın geri kalanı, boynun yanları ve kanadın üstünü örten tüylerin çoğu mavimsi-gridir. Ense, sırt ve omuzda açık kahverengi tonlar bulunur. Karnı ve yanları beyazdır. Bu koyu ön bölümle açık alt tarafın sınırı, kuşun gövdesini saklamadığı bir duruşta daha iyi seçilir.

Kanatta küçük, mor veya mavi yansımalar veren parlak benekler görülebilir; gölgede bunlar koyu görünebilir. Kanadın dış bölümündeki uzun uçuş tüyleri kestane renginde, uçları koyudur. Kuyruğun ortasındaki uzun tüyler, dıştakilere göre daha fazla uzanır; böylece kuyruk açıldığında basamaklı görünür. Bacaklar mor-kırmızı tonlardadır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin siyah maskesi ve sarımsı uçlu kırmızı-mor gagası belirgindir. Dişide yüz, boyun ve ön göğüste bu siyah alan bulunmaz; onun yerini donuk gri alır. Dişinin gagası siyahımsı-mordur. Bu yüzden siyah yüzü bulunmayan bir kuş, yalnız bu gerekçeyle türün dışına çıkarılamaz.

Genç kuşlar, erişkin dişinin sade görünüşüne göre daha benekli olabilir. Güney Afrika kuşlarına ilişkin uzman anlatımı, açık kahverengi tüylerle koyu kahverengi çizgilerin oluşturduğu bu deseni belirtir. Siyah maskenin yokluğu, tek başına erişkin dişi ile genç kuşu ayırmaya yetmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar belirgin kızıl görünür; uzun kuyruk küçük gövdenin arkasından uzanır. Erkeğin siyah yüzü her açıdan seçilmeyebilir. Bu yüzden hareket eden kuşta yalnız maskeyi aramak yerine gövde-kuyruk oranı ile açılan kanat birlikte değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Sesi, iki bölümlü ve uzatılan “hu-uuuuu” benzeri bir dizidir; tekrar tekrar duyulabilir. Bu yazım yaklaşık bir tariftir; olağandışı bir kayıtta kuşun görünüşü ve gözlem koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Güney Afrika uzman anlatımında kuş çoğunlukla tek veya çift hâlinde, su içerken ise daha büyük gruplarda görülür. Uçuşu hızlı, doğrudan ve çoğu zaman yere yakındır.

Karıştırılabilecek Türler

Erişkin erkek oldukça ayırt edicidir; dişide sade baş nedeniyle teşhis daha dikkatli yapılır. Cornell’in uzman rehberi, olağan yayılışındaki diğer kumrulardan ayrımda küçük gövde ile çok uzun kuyruk birleşimini vurgular. Kuyruk kadraj dışında kalmışsa bu önemli bilgi kaybolur. Mümkünse aynı bireyin konmuş ve uçan görünüşü birlikte kaydedilmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuru ve açık alanlar temel ortamıdır. Güney Afrika uzman anlatımında kurak veya yarı kurak seyrek ağaçlıklar, savanlar, Karoo çalılıkları ve aralıklı çalılarla kesilen kuru otlaklar sayılır. Çalı ve ağaçlar, açık beslenme zemininin yakınında yuva yeri sağlayabilir. Bu yapı, türün yoğun ve kapalı ormanın iç kesimleriyle özdeşleştirilmemesi gerektiğini gösterir.

Yuva Yeri

Güney Afrika kuşlarına ilişkin Roberts temelli uzman özetinde, yuvanın iki eşey tarafından ince dal, kökçük ve yaprak saplarından yapılan sığ bir çanak olduğu belirtilir. Çalıya veya küçük ağaca, bazen ot demetine yerleştirilir. Aynı özet bir–iki yumurta, iki eşeyin paylaştığı 13–16 günlük kuluçka bildirir; aktardığı bir çalışmada yavrular 16 gün yuvada kalmıştır. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş süreler değildir. Yuva yerini görmek için çalılar açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Su noktalarında bir araya gelebilir. Güney Afrika uzman anlatımı, su içmenin çoğunlukla günün sıcak bölümünde görüldüğünü belirtir. Bu nedenle türün yalnız sabah ve akşam suya geldiği söylenemez; o bölgedeki bilgi Türkiye’deki tek bir kuşun sabit günlük programı da değildir. Kuşun suya yaklaşma ve uzaklaşma yolu açık bırakılmalıdır.

Dünya Yayılışı

Tür, Sahra altı Afrika, Sokotra, Arabistan ve Madagaskar’ı kapsayan geniş bir yayılışa sahiptir. Güncel taksonomi listesi Madagaskar kuşlarını aliena, Afrika anakarası ve Arabistan çevresindekileri capensis alt türünde ele alır. Bu ana yayılışa ek olarak Orta Doğu’da yeni kayıtlar ve yerel üreme alanları ortaya çıkmıştır. Bir ülkedeki ilk gözlemle ilk doğrulanmış yuva aynı olay değildir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’ye ilişkin somut bir saha kaydı, 22 Mayıs 2015’te Diyarbakır’ın Silvan çevresinde görülen tek erişkin dişidir. Nisan–Temmuz 2015’te başka bir tür için yürütülen arazi çalışması sırasında bulunmuş; 27 Mayıs ve 23 Haziran’daki yeniden aramalarda kuş veya üreme belirtisi saptanmamıştır. Bu, o yerdeki izlemeyi anlatır; bütün Türkiye’de üreme olmadığının kanıtı değildir. OSME’nin 2020 tarihli uzman özeti ise Türkiye’nin ilk kaydını 2005 olarak verir ve o tarihe kadar yaklaşık 20 kayıttan söz eder. Bu tarihsel toplam güncel sayım gibi gösterilmemelidir.

Göç Yolculuğu

Yayılışın genişlemesi, bir kuşun her yıl aynı yoldan göç etmesiyle aynı şey değildir. OSME’nin 2020 değerlendirmesi, bu türü katı bir Afrika içi göçmenden çok fırsatçı ve yer değiştiren bir kuş olarak anlatır. Dolayısıyla bütün topluluklara tek bir göç takvimi uygulanamaz. Türkiye’de görülen bir kuşun geliş yolu, yalnız komşu ülkelerde de kayıt bulunmasından çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinini başlıca çok küçük tohumlar oluşturur. Güney Afrika kuşlarına ilişkin uzman özeti, tohumlarını yediği bitkiler arasında horozibiği (Amaranthus) cinsi ile Chenopodium mucronatum ve Aridaria’yı sayar. Bu örnekler, bütün ülkelerde aynı bitkileri aynı oranlarda yediği anlamına gelmez.

Oiseaux.net’in uzman tür anlatımı, ana tohum beslenmesinin yanında böcek, başka küçük omurgasız ve salyangozların da çok seyrek alınabildiğini belirtir. Burada bunların besindeki payını ölçen bir Türkiye araştırması verilmediğinden kesin yüzde kullanılamaz. Özellikle tek fotoğraftaki bir taneden, kuşun bütün besin listesini çıkarmak mümkün değildir.

Nasıl Avlanır?

Güney Afrika’daki uzman anlatımında kuş, açık zeminde ve yol kenarlarında kısa adımlarla yürüyüp yüzeydeki taneleri gagalayarak beslenir. Davranışı kaydederken doğal beslenme zemini izlenmeli; kuşu aynı noktada tutmak için tohum serpilmemelidir.

İlginç Bilgiler

## Sıcakta Buharlaşmayla Soğutma Güney Afrika’nın güney Kalahari bölgesinde, 2012–2013 yaz dönemlerinde yakalanan 29 erişkinle yapılan ve 2016’da yayımlanan deney, sıcaklıkla başa çıkmanın bir yolunu gösterir. Araştırmacılar, kontrollü odalarda hava sıcaklığı yükselirken vücut sıcaklığını, su kaybını ve metabolizmayı ölçmüştür. Buharlaşmayla uzaklaştırılan ısı, çok sıcak koşullarda kuşun kendi ürettiği ısının birkaç katına çıkabilmiştir. Deney toplam buharlaşmayı ölçmüş; deri ve solunum yollarının paylarını ayrı ayrı ölçmemiştir. Sonuçlar, deriden buharlaşmanın önemini destekler, fakat bu mekanizma da su kaybettirir. Kısa süreli, denetimli ve kuru hava koşullarındaki sonuç, doğadaki her kuşun aynı sıcaklıkta uzun süre güvenle kalabileceği veya susuzluğa sınırsız dayanabileceği anlamına gelmez. ## İklim Modeli ile Gerçek Kayıt Arasındaki Fark Türkiye’deki yayılma olasılığını inceleyen, 2026’da yayımlanmış bir model çalışması da vardır. Çalışma gözlem kayıtlarıyla iklim verilerini birleştirip üç emisyon senaryosu ve beş iklim modeli altında 2070 ve 2100’e yönelik hesaplamalar yapmıştır. Uygun iklim alanının özellikle doğuya doğru genişleyebileceği sonucunu vermiştir. Bu, o alanların şimdiden kuşla dolu olduğunu veya belirli bir bireyin doğuya uçacağını göstermez. Özgün özet, gelecekteki iklimlerin önemli bölümünün bugünkü örneklere benzemediğini ve büyüklük tahminlerinin senaryoya bağlı olduğunu açıkça belirtir. Dolayısıyla model, nerede araştırma yapılabileceğine ilişkin bir öneridir; yeni bir yuva kaydı ya da kesin gelecek sayımı değildir.

Büyük Üveyik

Streptopelia orientalis

Takım Columbiformes
Familya Güvercingiller (Columbidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri yapı, kaba pullu kanat, soğuk gri sağrı ve kuyruk deseni

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Dolgun gövdesi ve iri pullu kanat deseniyle dikkat çeken bir üveyiktir. Üst kanat tüylerinin koyu merkezlerini kestane-kahverengi kenarlar çevreler; sağrısı koyu mavi-gridir.

Genel Görünüm ve Duruş

Boynun iki yanında siyah zemin üzerinde açık mavi-gri çizgiler bulunur. Gaganın kökü morumsu kırmızı, ucu daha koyu boynuz rengidir. Ayaklar kırmızımsı mordur.

Kuyruk deseni alt türe göre değişir. Doğudaki orientalis biçiminde dış kuyruk tüylerinin uç bandı koyu gridir. Batıdaki meena biçiminde bant daha dar ve beyaz, kuyruk altı da beyazdır; her bireyde geniş gri kuyruk ucu aranmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeyler birbirine benzer. Dişi genellikle daha mat, boyun ve göğsü daha kahverengidir; bu fark tek fotoğraftan kesin eşey tayini sağlamaz.

Genç kuş erişkinden daha soluktur ve koyu boyun yaması henüz yoktur. Kanat ve göğüs tüylerindeki kızılımsı açık kenarlar belirgindir. Boyun yamasının yokluğu tek başına başka bir tür olduğunu göstermez.

Uçuşta Görünüm

Kanat altında örtü tüyleri koyu gri, uzun uçuş tüyleri daha siyahtır. Olağan uçuşu güçlü, hızlı ve doğrudandır; uçuş tarzı tek başına kesin tanı sağlamaz.

Kur yapan erkek kanatlarını sesli çırparak dikçe yükselir; ardından kuyruğunu yelpaze gibi açıp geniş bir yay çizerek tüneğe süzülür. Bu gösteri, sıradan yolculuk uçuşuyla karıştırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Boğuk ötüş coğrafyaya göre değişir. Japonya’daki orientalis kuşlarında dört notalı diziler, Asya anakarasında daha kısa, iki notalı cümleler tarif edilir. Meena’nın sesi daha kaba ve hırıltılıdır; tek bir ritim bütün alt türlere uygulanmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Üveyik Streptopelia turtur en önemli benzeridir. Büyük Üveyik’in üst kanat tüylerinde siyah merkezler daha geniştir. Yalnız irilik veya koyulukla ayrılmaz; kanat, baş-boyun ve kuyruk birlikte görülmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Orman kenarları ve kısmen ağaçlı tarım alanları başlıca yaşam alanlarıdır. Sık ormanın içinden çok, açık beslenme alanlarına yakın ağaçlıkları kullanır. Tarla anızlarında da yiyecek arar.

Yuva Yeri

Yuva ağaç ya da çalıda, ince dallardan yapılmış basit bir platformdur. Japonya’nın Nagano kentinde 1967’de izlenen beş yuvanın dördünde iki, birinde tek yumurta vardı; kuluçka 15–16, yavruların yuvada kalışı 15–17 gündü. Erkek dal getiriyor, dişi yuvayı kuruyordu. Bunlar küçük bir Japonya örneklemidir; Türkiye için ölçülmüş süreler değildir. Yuva rahatsız edilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Japonya’daki uzman tür hesabında tarım alanları çevresindeki küçük korulukların yanında kent ve kent çevresindeki yerleşimler de yaşam alanı olarak bildirilir. Dolayısıyla bir parkta görülmesi tek başına evcil kökenli olduğunu kanıtlamaz.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b Büyük Üveyik’i beş alt türle ele alır. Yayılışı Sibirya ve Orta Asya’dan İran, Afganistan ve Himalayalar’a; doğuda Çin, Japonya ve Tayvan’a, güneyde Hindistan ve Myanmar’a uzanır. Eski kaynaklardaki altıncı alt tür orii, bu güncel listede ayrı tutulmaz.

Türkiye’deki Durumu

2014’te yayımlanan İngilizce Türkiye kuş raporu türü rastlantısal konuk olarak verir. İlk iki kayıt, Ayvalık’ta 12 Ocak–6 Şubat 2011 arasında fotoğraflanan meena kuşu ile Yeşilırmak Deltası’nda 7 Şubat 2011’de görülen kuştur. Bu kayıtlar Türkiye’de düzenli ürediğini veya günümüzde yalnız iki birey bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

Kuzeyde üreyen topluluklar kışın güneye göç eder; güneyde yerleşik topluluklar da vardır. Japonya’da Hokkaido ve Honşu’nun en kuzeyindeki kuşlar yaz konuğudur. Bu bölgesel durum, Türkiye’de görülen işaretsiz bir kuşun tam göç yolunu belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Beslenmenin temeli tohumlardır. Ot ve bambu tohumları, tahıl taneleri ve yeşil sürgünler alınır.

Nasıl Avlanır?

Taneleri açık zeminde ve tarla yüzeyinde arar. Besin bol olduğunda daha büyük topluluklar oluşabilir; her sürü üreyen bir çiftler topluluğu değildir.

İlginç Bilgiler

## İki Yavru Grubunun Bakımı Örtüşebilir Nagano’da 1967’de yapılan gözlemler, aynı çiftin yeni bir üreme girişimini aynı bölgede farklı bir yuvada başlatabildiğini gösteriyordu. İkinci yuvada kuluçka sürerken erkek, önceki yuvadan ayrılmış yavruları beslemeye devam ediyordu. Bu gözlem, iki yuvanın aynı anda iki başarılı yavru grubu verdiği veya her çiftin yılda kesin iki kez ürediği anlamına gelmez. ## Kursak Sütünden Tohumlara Japonya’daki uzman derlemeye göre yavrular başlangıçta hem erkek hem dişinin kursağında üretilen besleyici salgıyı alır. “Kursak sütü” adı verilen bu salgı, memeli sütü değildir. Daha sonra tohum ve tahıl da besine katılır. Yuvadan ayrılan yavrunun ebeveynden besin almaya devam etmesi, ilk ayrılışın tam bağımsızlık demek olmadığını gösterir. ## Bir Japonya Takvimi, Bütün Türün Takvimi Değildir Hokkaido’nun Naganuma bölgesindeki çalışmanın 1984 tarihli özgün özetinde, üremenin ilk yumurtadan son yavrunun yuvadan ayrılmasına kadar nisan başından ekim sonuna uzandığı bildirilir. 1976–1978’de üreme yoğunluğunun doruğu soyanın çimlenmesine denk gelmişti. Bu zaman birlikteliği, soyanın tek başına üremeyi başlattığını kanıtlayan kontrollü bir deney değildir; Japonya’nın bu yerel takvimi Türkiye’ye taşınamaz. ## Kuyrukta Yolculuk Eden Tohum Güney Kore’nin Hongdo Adası’nda 2008–2009’da ağla yakalanan 117 türden 3.947 kuş, tüylerine yapışmış tohumlar açısından incelendi. Üç farklı türe ait üç kuşta tohum bulundu; bunlardan biri Aralık 2009’da yakalanan Büyük Üveyik’ti ve kuyruğunda tek Achyranthes japonica tohumu taşıyordu. Bu bitki Kore anakarasında doğal olsa da bazı adalara sonradan gelmişti. Çalışma, tohumun nereden geldiğini veya bu kuşun taşıdığı tohumun çimlenip yeni bir topluluk kurduğunu göstermedi. Bütün kuşlardan hesaplanan düşük oran, Büyük Üveyik’in kendi taşıma oranı değildir. ## Bir Fotoğrafın Yanıtlayabildiği Sorular Sırbistan’ın Temerin yöresinde 13 Ocak 2019’da görülen tek kuş, bir dakikadan kısa süre izlenip fotoğraflandı. Araştırmacılar yaşını ve meena alt türüne yakınlığını tüylerden değerlendirdi; eşeyini belirleyemedi. Halka görülmemesi ve tüylerin düzgün olması doğal kökeni destekleyen ipuçlarıydı, tek başına kesin kanıt değildi. Bu örnek, nadir bir kuşta tür tanısı, yaş, eşey ve kökenin ayrı sorular olduğunu gösterir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...