kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Ördek (Melanitta nigra)
VS
Seçildi Altıngöz (Bucephala clangula)

Kara Ördek

Melanitta nigra

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Her iki yüzeyde beyazsız kanat; erkek siyah-sarı gagalı, dişi iki tonlu başlı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Ördek (Melanitta nigra), koyu renkli bir deniz ördeğidir. Erişkin erkek siyah, dişi daha kahverengidir. Dişinin açık renkli yüzü, koyu gövdesinden ayrılır. Kıyı açıklarında toplu halde yüzen kuşlar arasında aranabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kadife Ördekten biraz küçük ve daha yuvarlak gövdelidir; su üzerinde daha yüksekte durur. Kuyruğu görece uzundur ve yüzdüğünde sıklıkla yukarı kalkar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin gagasının çoğu ve gaga dibindeki kabarıklık siyahtır. Sarı leke gaganın üst sırtındadır; kabarıklığın tamamı sarı-turuncu değildir. Dişi ile gençler koyu kahverengi, baş ve boyun yanları soluktur; koyu tepe bu açıklıkla karşıtlık oluşturur.

Uçuşta Görünüm

Uçan sürüler kıyı boyunca uzun, düzensiz sıralar oluşturabilir. Kanatların her vuruşunda görülen koyu gövdeler, su üzerinde toplu halde yüzen kuşlardan farklı bir görünüş verir.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Kur sırasında erkek ince, flütü andıran sesler; dişi kaba, hırıltılı sesler çıkarır. Erkeğin kalkışta duyulan keskin ıslığının kaynağı kanatları da olabilir; her ıslık ağızdan çıkan bir çağrı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kadife Ördek (Melanitta fusca), açık kanadında geniş beyaz bir şerit taşır; Kara Ördekte bu şerit yoktur. Kadife erkeğinin göz altında beyaz bir çizgi, dişisinin yüzünde iki ayrı açık leke vardır. Beyaz kanat alanı dinlenirken yan tüylerinin altında gizlenebildiği için, kanadı kapalı bir kuşta beyazı görememek tek başına yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzey İskoçya’nın Flow Country bölgesindeki 2024 tarihli araştırmanın çalışma çevresi, besince yoksul çok sayıda göl ve havuz içeren geniş turbalıklardır. Bu üreme ortamı, üreme dışındaki deniz yaşamından farklıdır.

Yuva Yeri

Oiseaux.net’in uzman hesabında yuva, suya yakın bitki örtüsüne gizlenmiş küçük bir yer çukurudur; dal parçaları, yosun ve hav tüyleriyle döşenir. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin biyoloji özetinde tipik yumurta sayısı 6–8, dişinin kuluçkası 30–31 gündür. Aynı Avrupa özetinde yavrular hav tüyleriyle kaplı, hareketli çıkar ve 45–50 günde uçabilir hale gelir.

Günlük Alan Kullanımı

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesinde, üreme dışında özellikle sığ denizlerdeki kumlu tabanlarla çift kabuklu yataklarının önemi vurgulanır. Çalışmaların çoğunda 20 metreden sığ sular öne çıkar; bu sayı türün hiçbir yerde aşamadığı kesin dalış sınırı değildir.

Dünya Yayılışı

AviList’in Kara Ördek yayılışı, Güneydoğu Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey ve Batı İskandinavya üzerinden Orta Sibirya’nın kuzeyindeki Olenyok Nehri’ne uzanır. Kış alanları Baltık ve Kuzey Denizi kıyıları ile Atlantik’in doğu kıyısında Kuzeybatı Afrika’ya kadar olan kesimlerdir.

Melanitta americana, AviList’te Black Scoter adıyla ayrı türdür. Doğu Sibirya ile Kuzey Amerika’daki bu türün üreme ve kış alanları, Kara Ördeğin yayılışına eklenmemelidir. Eski kaynaklarda aynı türün alt türleri olarak ele alınmış olmaları, iki güncel türün bilgilerinin karıştırılmasına yol açabilir.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Kara Ördeği, bölgesinin batısında çok seyrek bir kış ziyaretçisi olarak anlatır; Karadeniz ve Hazar’da ara sıra görülmesini eski kaynaklara dayandırır. Bu, Türkiye kıyılarının tamamında düzenli kışladığını veya ülkede ürediğini göstermez.

Sandgrouse’deki 2016 bölge haberlerinde, 20 Ocak 2016’da Türkiye’de Yeşilırmak Deltası’nda 52 Kadife Ördeğin yanında tek Kara Ördek bildirildi. Bölüm, haberlerin yayımlanmasının ülkenin kayıt komitesince kabul edildikleri anlamına gelmediğini açıkça belirtir. Bu tek bildirimden Türkiye için sabit aylık takvim çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Britanya ve İrlanda’da kıyılardaki kış topluluklarıyla küçük, dağınık üreme toplulukları birlikte bulunur. BTO, Britanya’da bazı kuşların yazın da kıyıda kaldığını ve üreyenlerin dönüşünün temmuzda başlayabildiğini belirtir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye’nin göç takvimi yerine kullanılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Fox’un Batı Palearktik’te üreme dışı beslenmeyi inceleyen 2003 derlemesinde çift kabuklu yumuşakçalar başlıca besindir. Deniz salyangozları, küçük yengeçler ve başka omurgasızlar ile balıklar da kaydedilir. Baskın çift kabuklu türü kıyıdan kıyıya değişir; her sürünün aynı midyeyle beslendiği varsayılamaz.

Oiseaux.net, tatlı su döneminde su böcekleri, solucanlar, iribaşlar ve su bitkilerinin de yenebildiğini belirtir. Yeni çıkan yavrular için küçük yumuşakçalar, sucul böcek kurtçukları ve bazı tohumları sayar. Deniz kışlamasındaki besin listesi, yavruların bütün beslenmesini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesi, suyun altında besine ulaşmanın yalnız avın bol olmasına bağlı olmadığını gösterir. Kabuklu derine gömülmüşse kuşun erişimi güçleşebilir; büyük ve kalın kabuklar yutma ve taşlıkta parçalama bakımından maliyetlidir. Derleme, kuşların her yerde belirli bir av boyunu özellikle seçtiğini kanıtlayacak eşzamanlı verilerin yetersizliğini de vurgular.

İlginç Bilgiler

## Uzaktan Yaş ve Eşey Ayrımı Birleşik Krallık’taki Liverpool Körfezi araştırmasında Ekim ve Aralık 2003 gözlemlerinde, dişilerle ilk sonbaharındaki gençler aynı grupta sayıldı. Araştırmacılar, tüylerinin benzerliğini ve kuşların çoğu kez 800 metreden uzakta oluşunu gerekçe gösterdi. Şubat–Mart 2004’te erişkin görünümüne yaklaşan genç erkekler de çoğunlukla yaşlı erkeklerle birlikte sayıldı. Bu yöntem, uzaktaki kahverengi bir kuşun mutlaka dişi veya siyah bir erkeğin mutlaka yaşlı sayılamayacağını gösterir. ## Yavru Başarısı ve Nüfus Farkı İskoçya’nın doğu Flow Country bölgesinde 2002–2023 dönemine ait çalışma, en az bir kez yavrulu Kara Ördek görülmüş 32 alana odaklandı. Mayıstaki en yüksek dişi sayılarıyla ölçülen üreme topluluğunda yaklaşık %40 azalma bulundu; dişi başına yavru sayısında belirgin bir zaman eğilimi saptanmadı. 2020’de salgın nedeniyle sayım yapılmamış, 2013’te daha az ziyaret gerçekleştirilmişti. Sonuç bütün İskoçya’nın veya Türkiye’nin nüfus eğilimi değildir. ## Av Bolluğu Tek Başına Yetmez Birleşik Krallık’ta Liverpool Körfezi’ndeki 2002–2004 araştırmasında sekiz hava taraması ile deniz tabanı örnekleri ve kıyı gözlemleri birlikte değerlendirildi. Yoğun gemi trafiğine yakın alanlarda, uygun av bulunsa da daha az Kara Ördek görülüyordu. Bu dağılım ilişkisi, Türkiye kıyılarında ölçülmüş bir etki veya bütün tekneler için geçerli tek bir kaçış mesafesi değildir.

Altıngöz

Bucephala clangula

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş profili, gaga ve gövdeyi birlikte değerlendir. Erkekte yuvarlak beyaz yüz lekesi; dişide kahverengi baş ve gri gövde. Sarı göz tek başına yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Altıngöz (Bucephala clangula; Common Goldeneye), iri ve üçgene yaklaşan başlı, kısa gagalı bir dalıcı ördektir. Başın tepe noktasıyla gagaya doğru inen alın çizgisi, türün belirgin görünüşünü oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisindeki erişkin erkeğin başı yeşil parıltılı siyahtır. Gözün önünde, gaga köküne yakın yuvarlak beyaz leke bulunur. Sırt koyu, boyun ve göğüsle gövdenin yanları beyazdır. Bu koyu baş–açık gövde düzeni, beyaz yüz lekesiyle birlikte ayırt edicidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin dişinin başı çikolata kahverengisi, gövdesi gridir. Boyun dibindeki beyaz halka, kuşun duruşuna göre gizlenebilir. Koyu gaganın ucunda sarı alan bulunur; bunun genişliği değişebilir, bazen gaganın büyük bölümü sarımsı görünebilir.

Genç kuşların gözü erişkindeki gibi parlak altın sarısı değildir. Yüz lekesi belirmeye başlayan genç erkeklerde bu leke yuvarlaktır; kanattaki beyaz alan erişkin erkektekinden daha azdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı, kanat vuruşları seridir. Koyu kanadın iç yarısındaki geniş beyaz alan dikkat çeker. Beyazlık her iki eşeyde de görülür; baş ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

Kur ve yuva arama dönemleri dışında çoğunlukla sessizdir. Erkek kur sırasında kısa, alçak sesler çıkarır; dişinin rahatsız edildiğinde veya yuva ararken verdiği çağrı daha sert ve boğuktur.

Uçarken kanatlarından ıslığı andıran bir ses gelir. Bu ses, ağızdan çıkarılan çağrıdan farklıdır. Dolayısıyla uçan bir kuşun kanat sesiyle su üstündeki kur çağrısı aynı kayıt türü olarak değerlendirilmez.

Kur yapan erkek başını sırtına değecek kadar geriye yatırır, ardından hızla öne uzatır. Bu hareket dizisi türün gösterisini tanımaya yardımcı olur.

Karıştırılabilecek Türler

Sütlabinin (Mergellus albellus; Smew) dişisi ve genci, kahverengi başlı Altıngözle karışabilir. Sütlabide geniş beyaz boğaz ve koyu göz belirgindir. Altıngözün erişkin dişisinde baş daha bütünüyle kahverengi, göz sarıdır. Özellikle uzaktaki dişi kuşta bu yüz ayrıntılarını seçmek gerekir.

Sütlabinin üreme giysisindeki erkeğinde ise baş ve boyun büyük ölçüde beyaz, göz çevresi siyah maskelidir. Erkek Altıngözde bunun tersine koyu başın üzerinde küçük, yuvarlak beyaz bir leke görülür.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında orman içindeki tatlı su gölleri ve akarsularla bağlantılıdır. Avrupa’da tayganın, yani kuzeyin iğne yapraklı orman kuşağının güneyindeki yayılışı daha parçalıdır; İskoçya ile Orta ve Doğu Avrupa’da yerel üreme alanları bulunur.

Yuva Yeri

Su yakınındaki ağaç oyuklarını ve uygun yuvalıkları kullanır; içini yumuşak tüylerle döşer. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman kaynaklara dayanan özetinde tipik yumurta sayısı 8–11, dişinin yürüttüğü kuluçka 29–30 gündür. Yavrular ince yavru tüyleriyle kaplı çıkar ve erken yuvadan ayrılır; 57–66 günlük süre uçmaya başlamalarına aittir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir. Uçamayan bir yavrunun oyuğu terk etmesi, kanatlarının uçuşa hazır olduğu anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın büyük göller, nehir ağızları ve korunaklı koyları kullanır. Mevsim değişince ağaç oyuklarından uzak, açık kıyı sularında görülmesi olağandır; kışlama alanının üreme alanıyla aynı yapıda olması gerekmez.

Dünya Yayılışı

Kuzey Avrasya ve Kuzey Amerika’nın orman kuşağında ürer. Güncel AviList, kuzey Avrasya’daki clangula ile kuzey Kuzey Amerika’da üreyen americana alt türlerini ayırır. İlk topluluğun kışlama alanı Akdeniz ve Basra Körfezi’nden Güney Çin’e kadar uzanırken, Kuzey Amerika topluluğu Kaliforniya ve Florida’ya kadar güneye iner. Bu geniş yayılış, her bölgedeki kuşların aynı yoldan göç ettiğini göstermez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kışlayan Altıngözler vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 6–100 kışlayan birey tahmini verir. Kaynak bunu tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin kategorisinde sunar; yine de sayı bir aralıktır ve 2026’nın kesin mevcudu değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem eğilimleri bilinmiyor olarak kayıtlıdır. Bu, nüfusun sabit kaldığını kanıtlamaz; kışlayan birey sayısı da üreyen çift sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS göç atlası, İskandinavya, Finlandiya ve kuzeybatı Rusya’daki kuşların çoğunun Baltık ve Kuzey Denizi ile Batı Avrupa’ya yöneldiğini; daha küçük bir bölümün Akdeniz–Karadeniz bölgesine ulaştığını anlatır. Batı Sibirya ile Karadeniz ve Hazar bölgeleri arasında da bağlantılar bulunur. Bunlar halkalama ve yeniden karşılaşma kayıtlarıyla özetlenen topluluk bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen her kuşun kökenini veya aradaki bütün yolunu tek başına belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su böcekleri ve larvaları, kabuklular ve yumuşakçalar başlıca besinleri arasındadır; küçük balıklarla balık yumurtalarını da tüketir. Tohum ve bitki yumruları daha sınırlı bir yer tutar. Kuzeydeki orman göllerinde üreme döneminin böcek ağırlıklı besini ile kıyıdaki kış besini aynı değildir; türün menüsü yere ve mevsime göre değişir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken suya dalar. Su altında kanatlarını gövdesine yakın tutar ve perdeli ayaklarıyla kendini iter. Bazı topluluklarda kuşlar aynı anda dalabildiğinden, yüzeyde görülen birey sayısı kısa sürede değişebilir.

Yavrular ilk günlerde yüzeye yakın beslenir, ardından kısa dalışlar yapmaya başlar. Avlarını kendileri toplarlar. Annenin koruması, bütün besinlerin anne tarafından gagalarına verilmesi demek değildir.

İlginç Bilgiler

## Yumurtaların Anneleri Bir Altıngöz yuvasındaki bütün yumurtalar aynı dişiye ait olmayabilir. İsveç’in güneybatısındaki Mjörn Gölü’nde yürütülen ve 2000’de yayımlanan araştırmada, 1986 ile 1988–1991 dönemlerinden 902 yumurtanın akındaki protein izleri karşılaştırılmıştır. Bu izler anneden geldiği için araştırmacılar 143 dişinin yumurtalarını ayırt edebilmiştir. Başka bir dişinin yuvasına en çok yumurta bırakan dişiyle yuvanın sahibi arasındaki 42 eşleşme incelendiğinde, bu dişilerin rastgele oluşturulan karşılaştırma çiftlerinden ortalama olarak daha yakın akraba olduğu görülmüştür. Bu sonuç her ikilinin anne–kız ya da kardeş olduğu anlamına gelmez. Bir yuvadaki çok sayıda yumurtayı tek dişinin üretimi saymak bu nedenle yanıltıcı olabilir; protein benzerliği de tek başına bütün kuşların akrabalarını nasıl tanıdığını açıklamaz. ## Kış İçinde Değişen Alan Kullanımı İskoçya’nın kuzeydoğusunda 1988–1990 yıllarında yapılan sayım ve dalış gözlemleri, kış içinde kullanılan beslenme alanlarının değişebildiğini göstermiştir. 1993’te yayımlanan çalışmada, kış ilerledikçe göllerden nehirlerin aşağı kesimlerine ve kıyıya kayma belirtileri bulunmuştur. Erişkin erkekler, özellikle nehir ağızlarında, dişilerden daha uzun dalmıştır. Araştırmacılar iri erkeklerin derin veya hızlı akan sudaki besinlere ulaşmada üstünlük sağlayabileceğini tartışmıştır. Ancak bu açıklama, her erkek Altıngözün her koşulda dişiden daha iyi beslendiğini kanıtlayan kontrollü deney değildir. Bulgular belirli bir bölgenin kış gözlemlerine aittir; Türkiye için hazır dalış süresi veya göç takvimi olarak kullanılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...