kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kaya Kırlangıcı (Ptyonoprogne rupestris)
VS
Seçildi Doğulu Kızıl Kırlangıç (Cecropis daurica)

Kaya Kırlangıcı

Ptyonoprogne rupestris

Takım Passeriformes
Familya Kırlangıçgiller (Hirundinidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz sağrısız kahverengi gövde, koyu alt kanat kaması ve açılan kuyrukta beyaz pencereler.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kaya Kırlangıcı boz-kahverengi, dolgun yapılı bir kırlangıçtır. Koyu sırtı, daha açık gövde altı ve neredeyse siyah kanat altı örtüleri birlikte dikkat çeker. Kısa, kareye yakın kuyruğundaki beyaz benekler özellikle kuyruk açıldığında görülür; kapalı kuyrukta bunları seçememek olağandır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası kısa, yassı ve siyah; ağız açıklığı geniştir. Üst tarafı az karşıtlık gösteren mat kahverengidir. Boğazı neredeyse beyaz, yakından seçilen koyu çizgilerlidir. Bacakları kısa ve tüysüzdür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi birbirine benzer; ortak tüy deseni, tek kuşun eşeyini renklerinden kesin olarak belirlemeye elvermez.

Genç kuşun üst tarafındaki tüyler ince devetüyü kenarlıdır; bu, hafif pullu bir görünüm verebilir. Ağız kenarları sarı, alt tarafı hafif beneklidir. Tüylerin aşınması bu küçük yaş işaretlerini silikleştirebilir; erişkinle fark her uzaktan görünüşte seçilmez.

Uçuşta Görünüm

Kanatları Kum Kırlangıcınınkinden daha geniştir. Daha sakin, daha az kanat vuruşlu ve uzun süzülüşlü uçabilir; sık sık kaya yüzünün yakınında gidip gelir.

Ses ve Davranış

Çağrıları kısa ve genellikle dikkat çekmeyen cıvıltılardır. Ötüşü, bu kısa sesleri art arda sıralayan bir dizi gibi duyulur. Çoğu zaman kuşu, sesinden önce kaya önündeki gidip gelişleriyle fark etmek daha kolaydır.

Karıştırılabilecek Türler

Kum Kırlangıcı daha küçük ve ince yapılıdır. Beyaz boğazı ile beyaz gövde altını ayıran kahverengi göğüs bandı belirgindir; kuyruğunda Kaya Kırlangıcının ayrı beyaz benekleri bulunmaz. Her iki tür de kahverengi sırtlı olduğundan yalnız üst rengini karşılaştırmak yeterli değildir.

Ev Kırlangıcının erişkininde üst taraf mavi parıltılı koyu renkte, sağrı belirgin beyazdır; gövde altı da beyaz görünür. Genç Ev Kırlangıcı daha mat kahverengimsi olsa da beyaz sağrı yardımcıdır. Kaya Kırlangıcında ise üst taraf genel olarak boz-kahverengidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Dik kaya yüzleri, kanyonlar ve dağ vadileri başlıca yuva ortamlarıdır. Kaya duvarının üstte koruyucu çıkıntılar sunması önemlidir. Taş ocağı yüzleri, köprüler, tüneller ve binalar da benzer tutunma yerleri sağlayabilir; tür yalnız el değmemiş uçurumlarda yaşamaz.

Yuva Yeri

Yuva, üstten bir kaya çıkıntısı veya yapı saçağıyla korunan, duvara yapışık açık bir çamur kâsesidir; içi ot ve tüylerle döşenir. Eski yuvalar yeniden kullanılabilir. SEO/BirdLife’ın İspanya için hazırladığı uzman hesabında çoğunlukla 3–4 yumurta, büyük ölçüde dişinin sürdürdüğü yaklaşık 15 günlük kuluçka ve yaklaşık 25 günlük ilk uçuş yaşı verilir. Bunlar Türkiye’deki her yuva için değişmez süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Yuva yaparken tek çift veya birbirinden aralıklı küçük topluluklar hâlinde bulunabilir. Üreme dışındaki geceleme yerlerinde ise çok daha büyük sürüler oluşabilir. Bu nedenle kalabalık bir akşam topluluğu görmek, aynı yerde aynı sayıda üreyen çift bulunduğunu göstermez.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı güney Avrupa ve Kuzeybatı Afrika’dan Asya üzerinden Çin’e uzanır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de ürer ve bölgeden göç geçişi de yapar. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için verilen 30.000–80.000 çiftlik tahmin 2002–2012 dönemine aittir. Az miktarda veriye dayanan uzman görüşü niteliğindedir; güncel, ülke çapında tamamlanmış bir sayım değildir. Aynı kayıtta artış ya da azalış yönünü belirlemek için yeterli veri bulunmadığı belirtilir.

Göç Yolculuğu

Kısmi göçmendir. Akdeniz çevresinde kışın da kalabilen topluluklar bulunurken, daha soğuk iç kesimlerden gelen kuşlar güneye veya alçak alanlara hareket edebilir. Korsika çevre kurumunun tür hesabında, adanın yükseklerinde üreyen kuşların kışın kıyı düzlüklerine indiği belirtilir. Bu, Türkiye’deki her yüksek alan kuşunun aynı yolu izleyeceği anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük uçan böceklerle beslenir; sinekler, sivrisinekler ve küçük kınkanatlılar avları arasındadır. Su üstünde ya da kayalık yakınında böcek toplayabilir. Bu kısa liste, Türkiye’deki besinin sabit oranlarını veya yalnız sucul böceklerden oluştuğunu göstermez.

Nasıl Avlanır?

Avını çoğunlukla uçarken yakalar. İyi havada güneşli yamaçları tararken kötü havada daha alçak ve korunaklı alanlara yönelebilir. Zaman zaman kaya yüzeyinden de böcek alır. Uçuş yüksekliği, yalnız bir “hava tahmini” işareti olarak okunmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Aynı Mağaraya Dönmek Cebelitarık’taki Gorham mağara topluluğunda yapılan bir çalışma, kışın geceleme yerlerinin çok küçük ölçekte bile önemli olabildiğini gösterdi. 2019–2020 kışında incelenen 796 kuşun verilerinden, tekrar yakalanan 101 bireyin 92’si ilk halkalandığı mağarada bulundu. Yakın mağaralar birbirinin yerine rastgele kullanılmıyordu. Aynı araştırmada kuşların vücut ağırlığı ile kanat uzunluğu ilişkisi mağaralar arasında farklıydı; ancak bu ölçü kanat açıklığı değildir. Araştırmacılar mağaraların farklı barınma koşulları sunduğunu düşündü. Sıcaklığın bu farkı oluşturduğu açıklaması doğrudan bir sıcaklık deneyiyle kanıtlanmış değildir. Ayrıca tekrar yakalanma oranı, bütün kuşların kıştan sağ çıkma yüzdesi olarak okunamaz. Sonuçlar bu Cebelitarık topluluğuna aittir. ## Sıcaklık ve Yavru Başarısı Kuzeybatı İtalya’nın Apeninler bölgesinde 1994–1999’da incelenen 70 yuvada ortalama yumurta sayısı 4,4’tü. Uçan yavru sayısı için değerlendirilen 64 yuvada ortalama 3,1 yavru bulundu. Hava koşullarıyla üreme başarısı arasındaki ilişki ise mayısta yumurtlanan 49 yuvalık ayrı bir alt örneklemde incelendi: yavru döneminin ilk on günündeki yüksek sıcaklık, daha az yavrunun uçmasıyla ilişkiliydi. Derelerin kuruyarak besini azaltması, yazarların bu ilişki için tartıştığı açıklamadır; doğrudan gösterilmiş neden değildir. Bu sayılar Türkiye’nin genel üreme başarısını temsil etmez. ## Küçük Topluluklar Her Ölçüyü Açıklamaz Aynı İtalya araştırmasında kuşlar tek çift olarak ya da 1–7 yuvalık topluluklarda üredi. Topluluğun büyüklüğüyle yumurtlama tarihi, yumurta sayısı veya uçan yavru sayısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Bu sonuç, bütün yerlerde toplu yuvalanmanın yararsız olduğu anlamına gelmez; incelenen küçük topluluklarla sınırlıdır.

Doğulu Kızıl Kırlangıç

Cecropis daurica

Takım Passeriformes
Familya Kırlangıçgiller (Hirundinidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Doğulu Kızıl Kırlangıç (Cecropis daurica), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Doğulu Kızıl Kırlangıç, derin çatallı kuyruğu, turuncu-kızıl sağrısı ve açık renkli alt tarafındaki koyu boyuna çizgilerle tanınır. Sağrı, sırtın bitiminde kuyruğun hemen üstündeki bölgedir. Uzun kuyruk altı tüyleri siyahımsıdır ve alt tarafın açık rengiyle keskin bir sınır oluşturur. Çizgiler bazı topluluklarda ince ve seyrek, bazılarında kalın ve yoğundur; her bireyin aynı derecede çizgili olması beklenmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga kısa ve siyah, ağız geniştir. Göz koyu kahverengi, bacaklar kısa ve siyahtır. Erişkinin üst tarafı mavi parlaklık gösterir; kuyruk derin çatallıdır. Ense yakası ve alt tarafın çizgileri bölgeden bölgeye değişir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy renkleri birbirine benzer. Dişinin kuyruğu genellikle daha kısadır; fakat kuyruk uzunluğuyla tek başına kesin eşey belirlenmez. Genç kuşun üst tarafı daha mat ve kahverengidir; alt tarafındaki çizgiler ve sağrısının rengi daha soluktur. Kısa kuyruklu, soluk bir genci erişkin dişi saymamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kanatlar ve çatallı kuyruk belirgindir. Hong Kong’daki kuşlar, Kır Kırlangıcına göre daha ağır tempolu uçar ve kanatlarını düz tutarak daha uzun süzülür. Kuşun alt tarafı gölgeye girdiğinde ince çizgiler seçilmeyebilir. Bu yüzden aynı kuşun hem sırtını hem alt tarafını görmek, yalnız uçuş siluetine bakmaktan daha yararlıdır.

Ses ve Davranış

Hong Kong uzman rehberinde beslenen kuşların çağrısı yumuşak ve hafif burunsu bir nota olarak anlatılır. Şarkısı, bir ya da iki çağrı notasını izleyen burunsu çıtırtıya benzer. Bu yazılı betimleme tek başına kesin teşhis sağlamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Kırlangıç Cecropis rufula en yakın karışma türüdür. Onun sağrısının üstü kızıl-turuncu, alt kısmı beyazımsı; yüzü ve ense yakası daha yaygın turuncudur. Doğulu türde sağrı daha tek renk tarçın tonunda, gaga ile göz arası daha koyu, ense ortası koyu çizgili ve alt taraf çoğunlukla daha belirgin çizgilidir. Siyah kuyruk altı iki türde de vardır; yalnız bu işarete bakarak ayrılmazlar. Sağrı, yüz, ense ve alt taraf birlikte değerlendirilmelidir.

Ev Kırlangıcı Delichon urbicum, beyaz sağrısı ve daha az çatallı, uzun uzantıları olmayan kuyruğuyla ayrılır. Üst tarafı mavi-siyah, alt tarafı temiz beyazdır. Sağrı rengi ve kuyruk biçimi, bu iki kırlangıcı ayırırken birlikte kullanılabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Tepelik açık alanlar, orman açıklıkları ve tarım arazileri üzerinde görülür. Yuva yapmak için kaya ya da yapıların korunaklı yüzeylerini kullanabilir. Yakın çevrede yuva malzemesi olarak toplayacağı çamurun bulunması da önemlidir.

Yuva Yeri

Yuva, çamurdan yapılmış kapalı bir oda ve dar giriş tünelinden oluşur; içine ot ve tüy taşınır. Japonya’nın resmî doğa araştırması özeti, ülkedeki kuşlar için bir yuvada genellikle 4–5 yumurta bildirir. Japonya’nın Ōtawara kentinde 2018’de öğretmen yönetiminde yapılan kamera gözlemleri de yaklaşık 14 günlük kuluçka süresi verir. Bu raporda üremeyi deneyen beş çift izlenmiştir; ancak süre hesabının başlangıcı ve kaç yuvadan elde edildiği ayrı açıklanmaz. Bu yüzden 14 gün, bütün tür için kesin bir süre olarak sunulamaz.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’da kuşlar yuva için çamur toplarken de izlenebilir. Aktif yuvanın girişini kapatmamak, tüneline dokunmamak ve kuşların giriş çıkışını engellemeyecek uzaklıktan gözlem yapmak gerekir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList sınıflandırmasında türün yayılışı güney Sibirya, Moğolistan ve Amur yöresinden Çin, Kore ve Japonya’ya; Himalayalar ve Hindistan üzerinden Güneydoğu Asya’ya uzanır. Aynı tür içinde değerlendirilen striolata alt türü Tayvan, Filipinler ve Sunda adalarında da bulunur. Avrupa ve Afrika’daki eski “daurica” kayıtları bu haritaya otomatik eklenemez; güncel sınıflandırma bu kuşları ayrı türlere ayırır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’deki kızıl sağrılı kırlangıçlarla ilgili eski yayınların hangi türü anlattığı ayrıca kontrol edilmelidir: bugünkü Cecropis rufula ile Doğulu Kızıl Kırlangıç aynı kayıt değildir. Bu incelemede, güncel dar anlamıyla Cecropis daurica için Türkiye’de düzenli üreme ya da yıllık geçişi gösteren bir kaynak doğrulanamadı. Bu eksiklikten bir Türkiye göç takvimi çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Kuzeydeki topluluklar kışın güneye iner. AviList, japonica için kışlama alanını kuzey Avustralya kıyılarına kadar verir. Çin’in Hong Kong bölgesinde ise tür yıl boyunca kaydedilir; sayılar özellikle kasım ve aralıkta artar. Bu yerel gözlem takvimi, bütün Asya’daki kuşların aynı aylarda göç ettiği anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Uçan böceklerle beslenir. Çin Bilimler Akademisi Kunming Zooloji Enstitüsünün japonica alt türü hesabında, batı Yunnan’dan alınmış beş kuşun mide içeriği anlatılır: kınkanatlı böcekler, karınca ve arıların bulunduğu zar kanatlılar ile termitler saptanmış, özellikle termitlerin çok olduğu belirtilmiştir. Bu küçük yerel örneklem, bütün türün besin oranlarını göstermez; örneklerin toplandığı yıl da bu beslenme notunda açıklanmaz.

Nasıl Avlanır?

Böcekleri havada yakalar. Hong Kong’da balık havuzları üzerinde beslenen küçük sürüler görülür.

İlginç Bilgiler

## Değişen Tür Sınırları Bir kuşun bilimsel adı aynı kalsa bile o adın kapsadığı tür grubu değişebilir. 2024’te yayımlanan, kırlangıç ailesinin DNA’sını karşılaştıran bir araştırmada, eskiden ayrı tür sayılan çizgili Asya kırlangıçları Cecropis striolata, genetik soy ağacında eski Cecropis daurica grubunun içinde yer aldı. Araştırmacılar bu gruplardan aldıkları örneklerin sınırlı olduğunu da vurguladı. Güncel AviList’in bu Asya kuşlarını bir tür altında toplaması yalnız çizgi sayısına dayanan bir karar değildir; renk, ses ve genetik kanıt birlikte değerlendirilir. ## Kabul Edilmiş Kayıt Nedir? İsrail kayıt komitesinin Şubat 2022 tarihli bülteni, Ma’agan Michael’da 21 Aralık 2019–10 Ocak 2020 arasında fotoğraflanan kuşu ülkenin ilk kabul edilmiş doğulu kaydı olarak verir. Aynı bültende Nekarot’taki 9 Ocak 2020 gözlemi kabul edilmez; fotoğrafların gerekli teşhis ayrıntılarını göstermediği belirtilir. Bu, kuşun mutlaka başka tür olduğunun kanıtlandığı anlamına gelmez. Bir kayıt listesine girebilmek için yeterli kanıt bulunmasıyla, türün orada bulunmasının mümkün olması ayrı konulardır. ## Haritadaki Noktaları Saymak Japonya’daki 1994 resmî araştırma raporunda Doğulu Kızıl Kırlangıç’ın koloni kayıtları, önceki araştırmaya göre daha az sayıda harita karesinde görünüyordu. Ancak yeni araştırma, on ya da daha fazla yuvanın toplandığı alanlara odaklanmıştı; tek yuvaların çoğu kapsama girmiyordu. Rapor bu nedenle haritadaki azalmayı doğrudan kuşların aynı oranda azalması diye yorumlamaz. Araştırma yöntemini bilmeden iki haritadaki nokta sayısını karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...