kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kaya Serçesi (Petronia petronia)
VS
Seçildi Kar Serçesi (Montifringilla nivalis)

Kaya Serçesi

Petronia petronia

Takım Passeriformes
Familya Serçegiller (Passeridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Açık kaş, iki eşeyde küçük sarı boğaz alanı ve kuyruk ucu lekeleri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kaya Serçesi güçlü gagalı, boz-kahverengi bir serçedir. Başının ortasındaki açık şeridi iki geniş kahverengi şerit çevreler; gözünün üzerinden geniş, beyazımsı bir kaş uzanır. Boğazının tabanındaki küçük sarı leke erişkinlerde tüylerin altında gizlenebilir. Bu yüzden sarıyı görememek, türü tek başına dışlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtında koyu çizgiler vardır; kuyruğun hemen üstündeki sağrı ise düzdür. Göğüs çizgileri daha silik, böğür çizgileri daha geniştir; karnın ortası beyaz ve çizgisizdir. Güçlü gaganın alt yarısı sarı, üst yarısı daha kahverengi ve ucu koyu olabilir. Bacakları pembedir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi birbirine benzer; ikisinde de sarı leke bulunur. Lekenin büyüklüğüyle erkek-dişi ayrımı yapılamaz.

Gençler daha donuk kahverengi, yüz şeritleri daha silik kuşlardır ve sarı boğaz lekeleri yoktur. Ancak erişkinin gizlenen lekesi de görünmeyebilir; sarının görülmemesi tek başına yaş tayini sağlamaz.

Uçuşta Görünüm

Kuyruk teleklerinin uçlarına yakın beyaz benekler, kuş havalanıp kuyruğunu açtığında dikkat çeker. Bunlar kesintisiz geniş bir beyaz bant değildir. Kapalı kuyrukta benekler gözden kaçabilir.

Ses ve Davranış

Sesi ince ve biraz gıcırtılıdır; yükselen “tüii” benzeri notaları tekrarlar. Şarkısı bu tür tiz notaların daha hızlı dizilmesinden oluşur.

Karıştırılabilecek Türler

Serçenin (Passer domesticus) erişkin erkeğinde gri tepe, kestane ense ve siyah boğaz önlüğü görülür. Dişinin yüzü daha sadedir ve açık kaşı vardır; bu yüzden yalnız bir kaş çizgisiyle ayrım yapılmamalıdır.

Tarla Çintesinin (Emberiza calandra) de güçlü, sarımsı gagası ve çizgili açık gövde altı vardır. Ayırırken baş ve kuyruk birlikte değerlendirilir: Tarla Çintesinin baş çizgileri daha incedir ve kahverengi kuyruğunda beyaz benekler bulunmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık kayalık yamaçları, taşlık bozkırları, seyrek ağaçlı tarım arazilerini ve eski yapılar bulunan kırsal alanları kullanır. Sık ormanın kapalı iç kesimleri tipik yaşam ortamı değildir.

Yuva Yeri

Yuva kaya, duvar, çatı veya ağaçtaki bir oyukta olabilir; bitki parçaları ve tüylerle döşenir. Eski kuş yuvalarının boşluklarını da kullanabilir. SEO/BirdLife’ın İspanya için hazırladığı uzman hesabında 4–7 yumurta ve dişinin sürdürdüğü 11–14 günlük kuluçka belirtilir. Yavruları iki ebeveyn de besleyebilir. Yavrular iki haftadan biraz uzun süre sonra yuvadan ayrılsa da bir süre daha beslenmeye muhtaçtır. Yuva girişini kapatmadan uzaktan izlemek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Orta İtalya üzerine 2020’de yayımlanan bir araştırmanın özetinde, üreme dışında tarlalarda sürüler oluşturan kuşların, yuvalandıkları terk edilmiş yapıların çatı boşluklarını gecelemek için de kullandığı anlatılır. Dolayısıyla bir boşluğa akşam giren kuş, o sırada mutlaka yumurta veya yavru bakıyor değildir.

Dünya Yayılışı

Güney Avrupa ve Kuzeybatı Afrika’dan Türkiye, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden doğu Asya’ya uzanan parçalı bir yayılışı vardır. Kanarya Adaları ve Madeira’da da bulunur. Bütün bu geniş alanı aynı alt tür kaplamaz; güncel AviList tür içinde yedi alt tür ayırır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen, yerleşik ve yazın görülen toplulukları vardır. Güncel taksonomi listesi batıda petronia, güneyde puteicola, iç kesimlerde exigua alt türlerini kapsar. BirdLife’ın 2021 derlemesindeki 800.000–2.400.000 çift tahmini 2002–2012 dönemine aittir; kaynak, veriyi yetersiz olarak sınıflandırır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri de belirsizdir. Bu eski tahmin güncel ve eksiksiz bir Türkiye sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

Çoğunlukla yerleşiktir; ancak İspanya’daki uzman hesabında kışın daha sıcak ve alçak kesimlere kısa hareketler anlatılır. Bu bilgi Türkiye’deki her kuş için aynı göç yolunu veya mesafeyi kanıtlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca tohum, ayrıca küçük meyveler yer. Üreme döneminde böceklerin önemi artar; yavrular özellikle böcekle beslenir. Çekirge ve kınkanatlıları da tüketir.

Nasıl Avlanır?

Yerde tek başına veya küçük gruplar hâlinde besin arar. Uçan böcekleri de yakalayabilir. Aynı sürüde beslenmesi, kuşların her zaman aynı besini bulduğu veya birbirlerini eşit ölçüde izlediği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Sarı Leke ve Sürüde İzlenmek İtalya’nın Yukarı Susa Vadisi’nde 1999, 2000 ve 2002’de izlenen Kaya Serçelerinde, sarı lekenin boyutu ile başka kuşların onları beslenme alanına kadar izleme eğilimi arasında ilişki bulundu. Toplam 45 kuştan yalnız bir araştırma yılında gözlenen 37’si bireysel karşılaştırmaya alındı. Eşler arasındaki izlemeler bu çözümlemeden çıkarıldı. Aynı İtalya araştırmasında bir kuş diğerinin peşinden en çok beş saniye içinde gidip en çok yarım metre yakınına vardığında bir izleme kaydı tutuldu. Büyük sarı lekeli kuşların daha çok izlenmesi, onların kesin olarak daha iyi besin bulduğunu kanıtlamaz. Araştırmacılar böyle bir yararın ayrıca deneyle sınanması gerektiğini belirtti. ## Yavru Bakımındaki Değişim Orta İspanya’da 2016–2017 ilkbaharlarında 36 çiftle yapılan deneyde, yedi günlük yavruları besleyen ebeveynlerden biri bir saat tutulup bırakıldı; kuşların 24’ü dişi, 12’si erkekti. İzleyen gün dişisi yakalanan erkekler besleme sıklığını artırdı; erkeği yakalanan dişilerde aynı değişim saptanmadı. Yakalanan bütün kuşlar ertesi gün yeniden yavru besliyordu. Bu, kalıcı eş kaybı deneyi değildi ve her çiftin bakım paylaşımının aynı olacağını göstermez. ## Yüksek Yaylada Farklı Bir Üreme Düzeni Li ve Lu’nun 2012’de yayımlanan çalışmasının özetinde, Tibet Platosu’nda 3.400 metrede izlenen kuşların yıl boyu kaldığı ve bir üreme döneminde tek yuvalama girişimi yaptığı bildirilir. Bu yüksek yayla sonucu, Avrupa’da birden fazla kuluçka görülen topluluklarla aynı takvime zorlanamaz. Türkiye için değişmez yuvalama sayısı olarak kullanılamaz.

Kar Serçesi

Montifringilla nivalis

Takım Passeriformes
Familya Serçegiller (Passeridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş beyaz üst kanat paneli, beyaz dış kuyruk ve kayalık alp habitatı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kar Serçesi Montifringilla nivalis, gri başı, kahverengi sırtı ve açık alt tarafıyla tanınan bir yüksek dağ serçesidir. Siyah kanatlardaki geniş beyaz alan, kuş havalandığında çok belirginleşir. Kuyruğun ortası koyu, yanları beyazdır; bazı dış tüylerin uçlarında da siyah bulunur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası güçlü ve sivri uçludur; kanatları ve kuyruğu uzuncadır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi birbirine çok benzer. Dişi genellikle biraz daha soluk, çenesindeki siyahlık daha azdır. Gaga ilkbaharda koyu gri, kışın sarı ve ucunda biraz daha koyu renklidir. Bu mevsim farkı, bütün siyah gagalı kuşların erkek olduğu anlamına gelmez.

Genç kuş, kış giysisindeki erişkine benzer; alt tarafı daha kirli tonludur. Erişkin erkeklerin yazdaki belirgin siyah çene lekesi, ilk kez görülen her gençte aranacak bir işaret değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanat ve kuyruktaki geniş beyaz alanlar açığa çıkar. Kapalı kanadın daha sade görünüşüyle havadaki siyah-beyaz görüntü oldukça farklıdır. Başın ve sırtın rengini de kuş konduğunda kontrol etmek yararlıdır.

Ses ve Davranış

Ötüşünde serçeleri andıran cıvıltılar ve pürüzlü, cızırtılı notalar bulunur. İnce bir “szi” tek başına ya da aralıklı diziler hâlinde, yerde veya uçarken duyulabilir; bir başka çağrısı “kuak” gibi aktarılır.

Bir kaya veya dağ sığınağının çatısı üzerinde dik durup kuyruğunu oynatabilir. Üreme dışında aileler sürüler oluşturur; sonbahar ve kışta bu gruplar gürültülü olabilir. Kar lekelerinin çevresinde görülse de gününü yalnız karın üstünde geçirmez.

Karıştırılabilecek Türler

Alaca Çinte Plectrophenax nivalis de uçarken beyaz kanatlarıyla dikkati çeker. Üreme giysisindeki erkeğin başı beyazdır; kış kuşlarında baş ve göğüs yanlarında pas tonlu tüy uçları, sırtta çizgili görünüş bulunur. Kar Serçesinin gri başı ile daha düz kahverengi sırtını karşılaştırın. Alaca Çintenin dişi ve genç giysilerinde beyaz miktarı değiştiği için yalnız kanattaki beyazın genişliğine güvenilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Ağaç sınırına yakın veya onun üstündeki kısa otlu dağ çayırları, çıplak taşlıklar ve dik kayalıkları kullanır. Kar lekeleriyle otlakların yan yana bulunduğu açık alanlar önemlidir. Kayalıklar arasındaki uygun yuva boşluklarını, dağ yapılarındaki oyuklar da tamamlayabilir.

Yuva Yeri

Yuva kaya yarığına veya bir yapı boşluğuna kurulur; dişi kuru otlarla yapar. Dişi kuluçkaya yatar. Orta İtalya’nın Campo Imperatore alanında 2003–2010 arasında 48 kuluçka kaydını inceleyen araştırmada, iç döşemede kıl ve tüy gibi yumuşak malzemeler de bulundu. Kuluçka süresi 15–16, yavruların yuvadan ayrılması 20–22 gün olarak bildirildi. Bunlar, kutuların yaklaşık beş günde bir kontrol edildiği bölgesel çalışmanın sonuçlarıdır. İber uzman derlemesinde tipik 4–5 yumurta, 3–6’lık genel aralık ve 12–14 günlük kuluçka verilir; kaynak farkı tek güne indirilmemelidir. Yuva girişinde bekleyerek besin taşıyan erişkinleri engellememek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

İsviçre Alplerinde 2018–2020’de belirlenen 139 kuluçka için, yuva çevresindeki kar örtüsü uydu verileriyle karşılaştırıldı. Özellikle erken kuluçkalar, çevredeki rastgele karşılaştırma noktalarına göre daha çok kar kalan alanlarda bulunuyordu. Bu ilişki bütün yuvanın karla örtülü olduğunu göstermez; yuvanın çevresindeki beslenme alanlarıyla ilgilidir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList v2025b, White-winged Snowfinch adını Montifringilla nivalis ile eşleştirir. Yayılışı Güney Avrupa’nın yüksek dağlarından Anadolu, Kafkasya, İran ve Orta Asya dağlarına, Çin’in kuzeybatısına uzanan parçalar hâlindedir. Türü her yüksek tepede bulunan kesintisiz bir dağ kuşağı gibi düşünmemek gerekir. Doğu Tibet’teki Montifringilla henrici güncel listede ayrı türdür; eski geniş yayılış anlatımları bu ayrımla okunmalıdır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye yayılışı yalnız Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu’yla sınırlı değildir; Torosların yüksek kuşağı da kapsam içindedir. CSIC uzman derlemesi Toroslar ile Türkiye’nin kuzeydoğusundaki dağları belirtir. AviList ise leucura alt türünü Güney ve Doğu Türkiye’de gösterir. Bu dağlık alanlar, aradaki alçak ovaların da uygun üreme yeri olduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Büyük ölçüde yerleşiktir; mevsimlik yükselti değişimleri yapabilir. Kışın bazı kuşlar daha alçak kuşaklara inerken bazıları yüksek dağlardaki sığınakların çevresinde kalabilir. Bu düşey hareketler, kıtalar arası uzun mesafeli bir göçle aynı şey değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İlkbahar ve yazda böcekler, bunların larvaları ve örümcekler öne çıkar. Sonbahar ve kışta tohumların payı artar. Yavrulara taşınan besinde özellikle böcek larvaları önemlidir; erişkinlerin kış menüsü, yavru büyütme döneminin besinleriyle aynı değildir.

Nasıl Avlanır?

Besini yerde toplar, bazen böcekleri havada yakalar.

İtalya Alplerinde 2019’da yayımlanan bir araştırmada, yavru büyüten 35 çiftin 309 besin arama seferi gözlenmiştir. Ortalama sefer 6,12 dakika, yuva ile beslenme alanı arasındaki uzaklık 175 metredir. Bunlar tek tek her kuşun uyması gereken süre ve mesafe değildir. Orta düzeyde kar örtüsü bulunan alanlara yapılan seferler daha uzun sürmüştür; bu noktalarda erişkinin kendisi için de besin toplaması, yazarların olası açıklamasıdır.

İlginç Bilgiler

## Kar Erimesi ve Yavruların Zamanı İsviçre’nin 1999–2018 kayıtlarıyla yapılan, 2021’de yayımlanan araştırmada 1.135 kuluçka değerlendirildi. Yalnız 49’unda yumurtadan çıkış tarihi kesin biliniyordu; diğerleri erişkinlerin besin taşıması gibi gözlemlerden hesaplandı. Bu grupların yaklaşık üçte ikisinde yavrular, kar erimesi sürerken yumurtadan çıkmıştı. Ancak 2.000 metrenin altındaki alanlarda kar erimesi erkene kayarken ortalama çıkış tarihi aynı biçimde ilerlememişti. Daha yükseklerde farklı bir örüntü vardı. Bu çalışma zamanlama uyumsuzluğunu gösterir; mekanizmayı veya Türkiye’deki bütün kuşların aynı tepkiyi verdiğini tek başına kanıtlamaz. ## Sabah Güneşi Alan Yuva Girişleri İsviçre’de 2020’de izlenen 102 kuluçkanın yuva girişleri, aynı yapılardaki kullanılmayan oyuklarla karşılaştırıldı. Erken dönemde sabah güneşi alan girişler daha çok seçilmişti; geç dönemde bu tercih belirgin değildi. 2023 makalesi bunun ısınma yararıyla ilişkili olabileceğini tartışır. Ancak araştırmacılar oyukların iç sıcaklığını ölçmediğinden, “kuş daha sıcak olduğu için bu deliği seçti” açıklaması henüz doğrudan sınanmış değildir. ## Ölçmek ve Fotoğraftan Tahmin Etmek Orta İtalya’da Campo Imperatore’de 2003–2009 arasında halkalanan 404 kuşla yapılan ölçüm çalışması, erişkin erkeklerin kanadının ortalama daha uzun olduğunu buldu. Ancak 404 kuşun tamamı eşeyi bilinen erişkin değildi; ölçüye göre kullanılan örnek sayıları da farklıydı. Kanat uzunluğu gruplar arasında örtüştüğünden her bireyi kesin ayırmıyordu. Dişilerde tüy aşınmasının mevsime göre kanat ölçüsünü değiştirmesi de bulundu. 2011’de yayımlanan bu sonuç, serbest bir kuşun fotoğrafından kanat uzunluğu tahmin ederek kesin eşey söyleme yöntemi değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...