kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kayın Baştankarası (Poecile palustris)
VS
Seçildi Ak Yanaklı Baştankara (Poecile lugubris)

Kayın Baştankarası

Poecile palustris

Takım Passeriformes
Familya Baştankaragiller (Paridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Düzenli siyah tepe; küçük çene lekesi; açık yanak; panelsiz kanat; gaga tabanında açık leke; 'pitçu' çağrısı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kayın Baştankarası, siyah başlığı, beyazımsı yanakları, küçük siyah çene lekesi ve kahverengi sırtıyla tanınan küçük bir orman kuşudur. Alt tarafı açık renklidir; geniş mavi veya sarı alanları yoktur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, gagası kısa ve koyudur. Başını içeri çekmesi veya tüylerini kabartması baş ve boyun oranlarını değiştirir; duruşundan kaynaklanan görünüm farkı kesin tanı ölçütü değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy renkleri benzerdir. Başlığın parlaklığına bakarak güvenilir eşey ayrımı yapılamaz.

Yeni uçmuş gençlerde başlık daha mattır; yanak ve boyun yanları erişkindeki kadar belirgin iki renkli görünmeyebilir. Britanya’daki tanı incelemesi, gençlerin tüy değişimi tamamlanmadan yanak deseninin iki benzer türü ayırmada güvenilmez olduğunu vurgular.

Uçuşta Görünüm

Ağaçlar arasında kısa, doğrudan ve yer yer dalgalı uçuşlar yapar. Hızlı geçişte başın küçük ayrıntılarını değerlendirmek güçtür.

Ses ve Davranış

Hapşırmayı andıran keskin “piçuu” çağrısı önemli bir ipucudur. Hızla yinelenen kısa hecelerden oluşan ötüşleri de vardır. Ancak her çağrısı “piçuu” ile başlamaz; ötüşünün yavaş bir biçimi benzer türün sesine yaklaşabilir.

Karıştırılabilecek Türler

En yakın görünüm benzerlerinden biri Poecile montanus, İngilizce adıyla Willow Tit’tir. Erişkin Kayın Baştankarasının beyaz yanağı, boyun yanındaki gri kahverengi alanla çoğunlukla belirgin sınır yapar; diğer türün açık yanak alanı daha tekdüzedir. Kapalı kanattaki açık panel Kayın Baştankarasının çoğunda zayıftır, ancak iki türde de değişkenlik gösterir. Başlık parlaklığı, çene lekesi ve kanat paneli tek başına kesin tanı sağlamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Geniş yapraklı ve karma ormanlarda yaşar; yalnız kayın ağacına bağlı değildir. Meşelikler, dere boyu ağaçlıkları ve ormana yakın bazı park ve bahçeler de kullanılabilir.

Yuva Yeri

Ağaçta önceden bulunan boşluğa yosun, bitkisel malzeme ve kıllardan yuva yapar. İki ebeveyn de yavruları besler; yuvadan ayrıldıktan sonra da bir süre beslemeyi sürdürür.

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 7–9, dişinin yürüttüğü kuluçka 14–16 gün, yavruların yuvadan ayrılacak gelişime ulaşması 18–21 gündür. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva sonuçları değildir. Genellikle yılda bir kez yavru yetiştirir.

Günlük Alan Kullanımı

İngiltere ve Galler için hazırlanan BTO hesabı, olgun ağaç örtüsü ile altında besin aranabilen çalı katmanının önemini vurgular. Yuva deliğini korumak kadar çevresindeki beslenme alanının niteliği de önemlidir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ile doğu Asya’da birbirinden ayrılmış iki geniş yayılış bölgesi vardır. Doğudaki topluluklar Sibirya, Moğolistan, Çin’in doğusu, Kore, Sahalin ve Japonya’nın kuzeyine uzanır. Güncel listede on alt tür tanınır; eski yayınlardaki Parus palustris, bugünkü Poecile palustris’in eski cins birleşimidir.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin bölgesel uzman derlemesi Türkiye’nin kuzeybatısındaki kuşları stagnatilis, kuzeydoğusundakileri kabardensis alt türüyle ilişkilendirir. Bunlar uygun ormanlarla bağlantılı bölgesel topluluklardır; bütün Türkiye’de eşit derecede yaygın bulunduğu anlamına gelmez. Kuzeydoğu Türkiye bilgisi bölgesel derlemeden gelir; güncel dünya listesi kabardensis’in alanını daha genel biçimde Kafkas Dağları olarak verir.

Göç Yolculuğu

Esas olarak yerleşiktir. Erişkinler yıl boyunca yaşadıkları alanın içinde veya yakınında kalabilir; gençler doğdukları bölgeden ayrılarak yeni alanlara yerleşir. Bu dağılma, düzenli bir kıtalar arası göç değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcekler, bunların farklı gelişim evreleri, örümcekler ve tohumlarla beslenir. Sert kabuklu böcekler, yaprakbitleri ve sinekler de menüsünde bulunur.

Nasıl Avlanır?

Ağaçlar üzerinde küçük besinleri yüzeylerden toplar; aldığı parçayı her zaman hemen tüketmez. Sonbaharda tohumları kabuk çatlaklarına, yosun veya liken altına, yaprak döküntülerine ya da yerdeki küçük boşluklara saklayabilir.

İlginç Bilgiler

## Genç Kuşlarda Gaganın Rengi Almanya’nın Thüringen bölgesinde 2009–2020 arasında yapılan fotoğraflı halkalama çalışmasında 32 Kayın Baştankarası 95 kez yakalandı. Üst gaganın burun deliği altındaki açık lekesi 91 yakalamada görüldü; lekenin bulunmadığı dört kayıt yeni uçmuş gençlere aitti. Bunlardan biri haziranda lekesizken aynı yıl ağustosta lekeli kaydedildi. Dolayısıyla leke yokluğu çok genç bir kuşu tek başına elemez. ## Aynı Yemliği Farklı Zamanlarda Kullanmak İngiltere’deki Wytham Woods’ta 2011–2014’ün üç kışında, elektronik olarak tanınan 209 Kayın Baştankarası yemliklerde izlendi. Analiz, ayçiçeği tohumu sunulan istasyonların cumartesi kayıtlarına dayanıyordu. Mavi ve Büyük Baştankaraların toplamı çok yükseldiğinde Kayın Baştankaralarının gruba katılma olasılığı düştü. Kayın Baştankaraları sabah ve kışın erken dönemlerinde daha büyük gruplar oluşturdu. Bu ilişkiler, doğal ormandaki bütün beslenmeyi veya Türkiye’deki nüfus değişiminin nedenini ölçmez. Saklanan besinleri daha sonra kullanarak rekabetten kaçınma ise araştırmacıların önerdiği, bu çalışmada doğrudan sınanmayan bir açıklamadır. ## Yuva Yerini Yaşla Birlikte İncelemek İngiltere’nin Cambridgeshire bölgesindeki Monks Wood’da 2004–2010 arasında 117 yuva konumu, kuşların alan sınırları ve uzaktan ölçülen bitki örtüsüyle karşılaştırıldı. Daha yaşlı dişilerin yuvaları alanın merkezine daha fazla yığılıyordu; ilk yılındaki dişilerde bu örüntü görülmedi. Ancak araştırma, önceki başarılı yuvayı bilmenin bu yer seçimini açıkladığını göstermedi. Yuva çevresinde daha yüksek ağaç örtüsü ve alanın kalanına göre daha az çalılık bulunması da bölgesel bir sonuçtur; Türkiye ormanlarının çalılarını temizleme önerisi değildir.

Ak Yanaklı Baştankara

Poecile lugubris

Takım Passeriformes
Familya Baştankaragiller (Paridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş koyu boğaz, dar beyaz yanak, sade gövde ve ses birlikte; yalnız baş rengiyle eşey ayrılmaz.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Yanaklı Baştankara (Poecile lugubris; Sombre Tit) kahverengi-gri gövdeli, geniş beyaz yanaklıdır. Koyu başlığı ve geniş siyah boğaz lekesi birlikte aranır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga kısa ve kalındır. Koyu başlık enseye uzanır; sırt kahverengi, alt taraf grimsi beyazdır. Boğaz lekesinin alt kenarı bulanıktır. Gözü kahverengidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeyler benzerdir; dişinin başlığı daha kahverengi veya erkek kadar koyu olabilir. Gençte başlık ve boğaz lekesi daha gri-kahverengidir. Tek renk tonundan eşey belirlenmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar ve kuyruk kahverengi-gridir; kanat altı açık renktir. Uzaktan baş deseni seçilmemişse tanı kesinleştirilmez.

Ses ve Davranış

İnce “titsi” dizileri ve daha pürüzlü çağrıları vardır. Hızlı, hırıltılı ötüş dizileri değişebilir; ses görülen kuşla eşleştirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kayın Baştankarası (Poecile palustris; Marsh Tit) kahverengi gövdeli, parlak siyah başlıklı ve siyah boğaz lekelidir. Boğaz lekesinin genişliği, başın yan görünüşüyle birlikte incelenir.

Çam Baştankarasının (Periparus ater; Coal Tit) ensesinde beyaz leke, kanadında beyaz şeritler vardır. İnce gagasıyla birlikte bu olumlu işaretler aranır.

Büyük Baştankaranın (Parus major; Great Tit) sarı karnı, ortasındaki siyah şerit ve yeşilimsi sırtı ayırıcıdır. Beyaz yanak tek başına bütün bu baştankaraları ayırmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Batı Bulgaristan Rayanovtsi’de 2016–2017 araştırması kireçtaşı arazisinde, kuşun bulunduğu ve bulunmadığı noktaların örtüsünü karşılaştırmıştır. Ağaç ve çalı örtüsü en güçlü ilişkileri göstermiş; diğer değişkenlerin desteği daha zayıf kalmıştır. Bu gözlemsel ilişki, Türkiye için değişmez örtü yüzdesi veya deneyle kanıtlanmış neden değildir. Modelde 2017’deki 99 nokta kullanılmıştır: 52’si türün bulunduğu, 47’si bulunmadığı alanlardı.

Yuva Yeri

Ağaç kovukları, daha seyrek kaya oyukları ve yuva kutuları kullanılabilir. Yunanistan Prespa’nın 1989–1993 çalışmasında kutular uygun görülen, kuşların bulunduğu alanlara yerleştirilmiştir; rastgele seçilmiş bütün ormanları temsil etmez. Yuvadaki kuşu görmek için oyuk açılmaz.

Yunanistan Prespa’da 1989–1993 araştırmasında 18 yumurta takımında 6–9 yumurta bulunmuş; en sık yedi görülmüştür. Kesin izlenebilen yalnız bir yuvada kuluçka 13 gündür. Beş yuvadaki yavrular 22–26 günde ayrılmıştır. Örneklemleri farklı bu değerler bütün Türkiye’ye sabit süre olarak uygulanmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Tek başına veya çiftler halinde görülür. Sonbahar ve kışın gevşek gruplara katılabilir.

Dünya Yayılışı

Balkanlar, Anadolu, Kafkasya ve Orta Doğu’nun bir bölümünde yaşar. Türkiye’deki anatoliae alt türünün yayılışı güneybatı Gürcistan ve komşu bölgelere uzanır. Eski Parus lugubris adı, güncel Poecile lugubris ile aynı türün eski cins birleşimidir; ayrı bir kuş değildir.

Türkiye’deki Durumu

Ankara Beynam Ormanı’nda 1978–1980 üreme araştırması türü incelemiştir. Çalışma alanı 1.521 metre yüksekliktedir. Bu yerel kayıt, Türkiye’deki bütün ormanların veya her yükseltinin aynı biçimde kullanıldığını göstermez; ülke çapında güncel alan doluluğu bu taramada doğrulanmadı.

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 400.000–1.200.000 çift tahmini verilir ve veri yetersizliği işaretlenir. Bu geniş, eski tahmin güncel 2026 sayımı değildir. Tablodaki belirsiz eğilim alanlarından kesin artış veya azalış çıkarılmaz.

Göç Yolculuğu

Büyük ölçüde yerleşiktir. Derlemelerde özellikle ilk yılındaki kuşların yer değiştirebildiği belirtilir. Bu bilgi kıtalar arası düzenli göç rotası anlamına gelmez; Türkiye’ye ait ayrıntılı hareket yolları bu taramada doğrulanmadı.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük omurgasızlar, özellikle tırtıl ve başka böcek larvaları başlıca besinlerindendir; tohum da yer. Başka bir baştankara türünün besin yüzdeleri bu türe aktarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Alçak dal ve çalılardaki besini toplar, yerde de arar. Oiseaux.net uçan böceklere hamle yapabildiğini ve besin sakladığını bildirir. Görülmeyen avın türü tahmin edilmez.

Ankara Beynam’da 1979 ve 1980’de, her yıl bir Ak Yanaklı Baştankara yuvasına ebeveyn girişleri ışıklı algılayıcıyla kaydedilmiştir. Bu yöntem taşınan besinin kütlesini ölçmez; giriş sayısı aynı miktarda besin veya her Türkiye yuvasının besleme hızı sayılamaz. Yavru gelişimine ait ağırlıklar erişkin ölçüsü değildir.

İlginç Bilgiler

## Oyuktaki Yuva Malzemeleri Yunanistan Prespa’nın 1989–1993 araştırmasındaki sekiz yuva malzemesi kaydında otlar, keçi kılı ve koyun yünü görülmüştür; içte tüyler de bulunabilir. Sekiz kayıt, her yuvanın aynı malzemeyi kullandığını göstermez. Bir oyuktaki kıllar tek başına kuş türünü tanıtmaz. ## Gözlenen ve Hesaplanan Tarih Yunanistan Prespa’nın 1989–1993 çalışmasında günlük yumurtlama aralığı yalnız iki durumda doğrudan izlenmiştir. Diğer bazı başlangıç tarihleri günde bir yumurta varsayımıyla geriye hesaplanmıştır. Doğrudan görülen tarih ile hesaplanan tarih aynı kesinlikte değildir; yöntem belirtilmeden kesin takvim kurulmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...