kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kirazkuşu (Emberiza hortulana)
VS
Seçildi Bataklık Çintesi (Emberiza schoeniclus)

Kirazkuşu

Emberiza hortulana

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Zeytin-gri baş-göğüs, sarı yüz işaretleri, kestane karın ve sade tekrarlı şarkı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kirazkuşu (Emberiza hortulana; Ortolan Bunting), üreme erkeğinde gri-zeytin baş ve göğüs, sarı boğaz, açık göz halkası ve sıcak turuncu-kızıl karınla dikkat çeker. Gaga ve bacakları pembedir. Dişi ve gençler bu renkli erkekten daha soluk ve çizgili görünür; ilk karşılaştırma yaşa ve mevsime uygun kuşlar arasında yapılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Orta boylu çinteler arasında ince ve toplu yapılıdır. Kısa, üçgen biçimli gagası, fazla iri başlı görünmeyen gövdesiyle uyumludur. Sarı Çinteye göre daha zarif ve akıcı bir silueti vardır. Tüylerini kabartmış bir kuş daha yuvarlak görünebilir; Vinicombe’un karşılaştırmalı fotoğraf rehberi aynı türün bu farklı duruşunu da gösterir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin başı daha kahverengidir; tepe üzerinde çizgiler seçilebilir. Göz halkası, boğazı ve gaga altından uzanan açık şerit krem tonludur. Göğsün üst bölümü de krem zemin üzerinde ince kahverengi çizgiler taşır. Erkeğin başındaki yeşilimsi tonu aynı güçte beklemek doğru olmaz.

Blasco-Zumeta ve Heinze’nin halkalama rehberinde, ilkbahar erkeğinin tepesinin çizgisiz veya ancak çok ince çizgili olduğu belirtilir. Dişide tepe ve göğüs genellikle daha çizgilidir; fakat hafif çizgili ara görünümlerin eşeyi kesinleştirilmez. Sonbaharda pek çok erkek dişiye benzer. Genç ve ilk yıl kuşlarında yalnız tüy deseniyle eşey ayrımı yapılmaz.

Gençte belirgin açık göz halkası ve açık boğaz bulunur, fakat erişkin erkeğin sarısı yoktur. Göğüs ve yanlar koyu çizgili, karın ise daha sade ve pembemsi kahverengidir. Üst taraf kahverengi üzerinde siyah çizgiler taşır. Göğüs, yan ve karındaki desenlerin aynı olmaması genç görünümünün önemli bir ayrıntısıdır.

Gençlerin ilk tüy değişimi kısmidir: gövde tüyleri yenilenirken kanattaki bazı örtü tüyleri ve uçuş tüyleri korunabilir. Erişkinin üreme sonrası tam değişimi de göç öncesinde durup kış alanında devam edebilir. Bu nedenle bir kuşta eski ve yeni tüylerin birlikte bulunması mümkündür; yeni gövde tüyleri, kanadın da bütünüyle yenilendiğini göstermez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta ince, toplu ve akıcı görünür; gövdeye göre uzun kanatları göçmen yapısının bir parçasıdır. Kuyruk dış tüylerindeki beyaz alanlar açılan kuyrukta seçilebilir. Baş, boğaz ve göğüs deseni ise konan kuşta daha iyi incelenir.

Ses ve Davranış

Ötüşü, aynı notanın birkaç kez yinelenmesi ve ardından daha alçak bir nota ya da kısa bölüm gelmesiyle kurulur. Erkekler arasında ayrıntılar değişse de bu temel düzen korunur. Sarı Çintenin ötüşünü andırabilir. Kısa çağrılar “tsip” veya “çip” gibi duyulur; bunlar tam ötüş dizisinden ayrı, kısa seslerdir.

Üreme döneminde çiftler alan tutar. Üreme sonrasında ise topluluklar oluşur; Afrika kış alanlarında gruplar büyüyebilir. Göç sırasında hasat edilmiş tarlalarda topluca beslenebilir.

Menz ve Arlettaz’ın derlemesinde, üreyen çiftlerin gevşek gruplar oluşturabildiği belirtilir.

Dişi, çanak biçimli yuvanın dışını kuru saplarla, iç çukurunu daha ince bitki parçalarıyla yapar. Yuvayı aramak için bitkiler ayrılmaz; kuşun doğal davranışı uzaktan izlenir.

BTO’nun Avrupa kuşlarına dayanan uzman derlemesi tipik yumurta sayısını 4–5, dişinin kuluçkasını 11–12 gün, yavruların yuvada gelişmesini 12–13 gün olarak verir. Çıkan yavrular hav tüyleri taşısalar da bakıma muhtaçtır. Bunlar Türkiye’de izlenmiş tek bir yuva grubunun ölçümleri değildir; yuvadan ayrılma ile tam bağımsızlık da aynı aşama sayılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Kirazkuşu (Emberiza caesia; Cretzschmar's Bunting), özellikle erkeğin sıcak kızıl alt tarafıyla benzer görünür. Ancak üreme erkeğinin başı mavi-gri, boğazı ve gaga altındaki açık şerit sarı yerine tarçın-kızıldır. Dişide renkler soluk, göğüsteki gri kuşak daha belirsiz olabilir. Bu yüzden yalnız kızıl karın değil, baş ile boğazın birlikte oluşturduğu desen karşılaştırılır.

Doğu Kirazkuşu (Emberiza buchanani; Grey-necked Bunting), gri başı ve açık göz halkasıyla karışabilir. Erişkin erkeğin boğazı ve gaga altı şeridi beyazımsıdır; aradaki çizgi soluk gridir. Sırtı kum kahverengisi ve hafif çizgili, karın ve yanlar pembemsi devetüyüdür. Kirazkuşundaki sarı boğaz ve yeşilimsi baş yerine daha soluk, kumlu bir görünüm aranır; dişi ve gençlerde ayrım zorlaşır.

Boz Çinte (Emberiza cineracea; Cinereous Bunting), açık göz halkalı ve sarı boğazlı bir başka benzeridir. Batıdaki cineracea erkeğinde göğüs ve boyun daha kül grisidir; doğudaki semenowi daha sarı görünür. Erişkinler Kirazkuşundaki belirgin kızıl karın ve çizgili sırt birleşimini taşımaz. Dişi ve ilk kış kuşları daha kahverengi, baş ve göğüsleri ince çizgili olabileceğinden renkli erkeğin görüntüsü bütün yaşlara uygulanmaz.

Sarı Çinte (Emberiza citrinella; Yellowhammer), üreme erkeğinde baş ve alt tarafta daha geniş sarı alanlar taşır. Kuyruk sokumu kızıl-kestane, gaganın üstü koyu gri, altı çelik mavisidir. Kızıl-kestane kuyruk sokumu dişi ve gençte de yardımcıdır; bu alan konmuş kuşta kanat uçları arkasında gizlenebilir. Kirazkuşunun pembe gagası ve daha sınırlı sarı boğazı bu özelliklerle karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Tarla ve çayırlarla iç içe geçmiş çalılar, seyrek ağaçlar ve tarla kenarı şeritleri uygun açık çevreyi oluşturur. Naturalis hesabı, İskandinavya’da yeni orman açıklıklarının da kullanıldığını belirtir. Bu, sık ve kapalı ormanın içiyle aynı ortam değildir; zemindeki açıklık ve çevresindeki seyrek odunsu bitkiler birlikte bulunabilir.

Akdeniz çevresinde açık çalılık ve bozkır benzeri yamaçlar, daha ılıman Avrupa’da ise küçük tarlalar ve tarla kenarları öne çıkar. Tek ağaçlar, çitler ve yakın orman kenarları bu çevrenin parçaları olabilir.

Yuva Yeri

Yuva doğrudan zemine yerleştirilir.

Günlük Alan Kullanımı

İsveç’in Kvismaren yöresindeki 2017 çalışması, beş dişi ve dört erkeğin alanlarında 271 beslenme gözlemi kaydetti. Kuşlar tarla içinde özellikle ekilmemiş sıraları ve ürünün seyrek kaldığı parçaları kullandı. Bir tarlanın bütünü aynı yoğunlukta bitki taşımadığından, kuşun kullandığı küçük açıklıklar genel tarla görünümünden farklı olabilir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı İber Yarımadası’ndan Avrupa’nın uygun açık arazileri boyunca Türkiye ve Kafkasya üzerinden batı Moğolistan’a kadar uzanır. Dağılışı bu geniş alan içinde parçalıdır. EURING/CMS atlası, kış yayılışını Sahra’nın güneyindeki çalılı savanlarda Senegal-Gambiya çevresinden Etiyopya’ya uzanan farklı bölgeler olarak özetler. Kuzey ve batı Avrupa topluluklarının bir bölümü batı Afrika’ya yönelirken Rusya’da üreyen kuşlar daha doğudaki Etiyopya-Eritre yükseklerine ulaşır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen ve göç sırasında görülen bir türdür. BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesinde Türkiye için 500 bin–1 milyon çift yazılıdır; bu tahminin veri dönemi 2002–2012, niteliği ise yetersizdir. Aynı kayıtta 2008–2019 kısa dönem ve 1980–2013 uzun dönem nüfus eğilimleri bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Bu geniş tahmin aralığı güncel bir yuva sayımı, bilinmeyen eğilim de kanıtlanmış nüfus artışı değildir.

Göç Yolculuğu

2019’daki Avrupa ölçekli araştırma, ışık kaydedicileri, tüylerin kimyasal özellikleri ve genetik verilerle doğu ve batı göç sistemlerini ayırdı. Kuveyt’te alınan 78 tüy örneğinin olası kökenini hesaplayan analiz, Türkiye’yi doğu yoluna katkı sağlayabilecek ülkeler arasında gösterdi. Bu sonuç Türkiye’deki kuşların GPS ile izlenmesinden elde edilmedi; tüyün büyüdüğü olası bölgeyi gösteren bir değerlendirmedir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Tohumlar özellikle göç ve kışlama döneminde önemlidir; yuvadaki yavrulara ise çoğunlukla böcek taşınır. Çekirgeler gibi avlar zeminden, başka böcekler çalı ve ağaçların üzerinden toplanabilir. Bu nedenle tohum yiyen bir kirazkuşunu yavrusuna böcek taşırken görmek beslenme anlatımıyla çelişmez; yaşam evresi ve mevsim değişmiştir.

Nasıl Avlanır?

Menz ve Arlettaz’ın bilimsel derlemesi, tırtıl ve kınkanatlıların kuzeydeki yavru besinlerinde, çekirgelerin ise daha güneydeki çalışmalarda öne çıktığını bildirir. Tırtıllar yalnız yerden değil, özellikle meşelerin yapraklarından da alınabilir. Açık toprak parçaları avı bulmayı ve ona ulaşmayı kolaylaştırır; bir alanın çok böcek taşıması, bütün bu böceklerin kuş tarafından aynı kolaylıkla yakalanabildiği anlamına gelmez.

Etiyopya’nın Oromia bölgesinde Aralık 2017–Ocak 2018’de izlenen 12 kuş, hasat edilmiş tarlalarda daha sık beslendi. Doğudaki altı kuş için yapılan karşılaştırmada elle hasat edilen alanlar makineyle hasat edilenlerden daha çok kullanıldı. Açık zeminle orta miktarda anızın bir arada bulunduğu noktalar öne çıktı. Bu çalışma, kışlayan kuşların beslenme yeri seçimini ölçüyordu.

İlginç Bilgiler

## Tarlanın Yanındaki Doğal Örtü Etiyopya’nın Oromia bölgesinde Kasım 2017–Şubat 2018 boyunca 120 yürüyüş hattının her biri iki kez sayıldı. Tür, bu hatların 42’sinde kaydedilmişti. Kirazkuşlarının varlığı, tarım ürünlerinin çeşitliliğiyle ve ağaç-çalı şeritleri gibi doğal örtülerle de ilişkiliydi. Bu şeritlerin sığınak veya geceleme yeri olması araştırmacıların olası açıklamalarındandır. Böylece kışlama çevresinin yalnız geniş bir tahıl tarlasından ibaret olmadığı görülür; örtünün tam kullanım amacı ayrıca araştırılmalıdır. ## Göç Yolundaki Kayıplar 2019’daki göç araştırmasında güneybatı Fransa’dan geçen kuşlar, kuzey ve batı Avrupa’daki üreme topluluklarıyla ilişkilendirildi. Norveç’te 1996–2005 dönemindeki 419 erişkin erkeğin halkalama verileri ve Finlandiya’nın üreme değerleriyle kurulan nüfus modelleri, göç yolundaki yakalamanın yok olma riskini artırabildiğini gösterdi. Dişilerin yaşama olasılığı yeterli veri bulunmadığı için erkeklerle eşit varsayıldı. Sonuç bir model değerlendirmesidir; her Türkiye kuşu için doğrudan ölçülmüş bir ölüm oranı değildir. ## Gece Uçuşu Sabaha Uzayabilir 2019’da yayımlanan başka bir çalışma, Kirazkuşlarının çöl geçişinde gece uçuşunu sabaha uzatabildiğini ışık ve sıcaklık kayıtlarıyla değerlendirdi. Kirazkuşu için Belarus, Rusya, Litvanya, İsveç ve Finlandiya’da 2012–2017’de takılan aygıtların 26’sı geri alındı. İlkbaharda bazı bireylerde tam gün süren uçuşla uyumlu kayıtlar da vardı. Bu, her kuşun her mevsim aynı biçimde ve hiç konmadan göç ettiğini göstermez; izler GPS konumlarından değil, ışık ve sıcaklık değişimlerinden yorumlandı.

Bataklık Çintesi

Emberiza schoeniclus

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş deseni, kısa konik gaga ve dış kuyruk beyazı; kış erkeği dişiye benzeyebilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Bataklık Çintesi (Emberiza schoeniclus; Common Reed Bunting), kısa gagalı küçük bir ötücüdür. Üreme erkeğinin siyah baş ve boğazı, beyaz bıyık çizgileri ve boyun yanlarındaki beyazlıkla tanınır.

Genel Görünüm ve Duruş

Avrupa’da yaygın schoeniclus alt türünün sırtı koyu çizgili kahverengi, omuz ve kanat örtüleri kızıl tonludur. Alt tarafı beyazımsı, yanları çizgilidir. Gözü koyu, bacakları pembemsidir. Bu görünüm bütün alt türlere aynen genellenmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin kahverengi başında açık kaş ve bıyık çizgileri bulunur. Sonbahar ve kış erkeği de dişiye benzeyebilir: yeni baş tüylerinin açık kenarları siyahı örter, aşınmayla siyah desen ortaya çıkar. Tek soluk baş görüntüsüyle eşey zorla belirlenmez.

İlk kış kuşlarında kanatta eski ve yeni tüyler yan yana kalabilir; kuyruk uçları aşınmış ve sivri olabilir. Ancak bazı gençler bütün kuyruk tüylerini yeniler. Bu nedenle taze, yuvarlak kuyruk uçları tek başına erişkinlik kanıtı değildir.

Uçuşta Görünüm

Hızlı kanat vuruşlarının arasına kanatlarını topladığı kısa aralar girer; uçuşu dalgalı görünür. Kuyruğu açıldığında dış tüylerdeki beyaz seçilir. Bu beyazlık tek başına türü belirlemez.

Ses ve Davranış

Şarkısı kısa ve sade notaların yinelenmesinden oluşur. Tiz “tsiii” ve daha yumuşak “tju” çağrıları vardır. Erkek, açık bir kamış sapından veya çalı dalından ötebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Dişi Serçe (Passer domesticus; House Sparrow) benzer kahverengi görünüme sahiptir. Serçenin gagası daha güçlü, kuyruğu kahverengi-gri ve açık kahverengi kenarlıdır; Bataklık Çintesinin beyaz dış kuyruk tüyleri ayrımda önemlidir.

Küçük Çinte (Emberiza pusilla; Little Bunting), dişi Bataklık Çintesine benzeyebilir. Görece kısa kuyruğu, belirgin açık göz halkası, kızıl-kahverengi yanağı ve koyu yan tepe çizgileri arasındaki açık orta çizgi birlikte karşılaştırılır. Yanak tonu bireylere göre değişir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sazlıkları, kıyı bitkilerini ve uzun otlu ıslak alanları kullanır. Yalnız açık suya bakmak yeterli değildir; su kenarındaki bitki örtüsü de yaşam alanının parçasıdır.

Yuva Yeri

Dişi, yere yakın bitki örtüsüne bitki parçaları ve yosundan çanak yuva yapar. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesi tipik 4–5 yumurta, dişinin yürüttüğü 12–13 günlük kuluçka ve 12–13,5 günde yuvadan ayrılma bildirir. İsviçre Neuchâtel Gölü çevresindeki 2004–2006 çalışmasının tür hesabında erkeklerin kuluçkaya seyrek katıldığı, yavru beslediği belirtilir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş değerler değildir. Yuvayı görmek için örtü açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki BTO hesabı, kışın tarım alanlarında başka çinte ve ispinozlarla birlikte beslendiğini anlatır. Bu kullanım, yalnız sazlık içinde aranmaması gerektiğini gösterir.

Dünya Yayılışı

AviList, bu türün 19 alt türünü tanır. Yayılışı Britanya Adaları ve Avrupa’dan Sibirya, Kamçatka ve doğu Asya’ya uzanır; Akdeniz çevresi ile Orta Asya’da da toplulukları vardır. Kuzeyli alt türlerin kış alanları daha güneye iner; bütün topluluklar aynı yolculuğu yapmaz.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin 2025 bölgesel derlemesi batı, orta ve doğu Türkiye’de üremeyi bildirir. BirdLife’ın 2021 ekindeki 3.000–5.000 çift tahmini, 2002–2012 bilgisine ve çok sınırlı verili uzman değerlendirmesine dayanır. Bu güncel sayım değildir; Türkiye eğilimleri yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak işaretlidir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlası Avrupa’da yerleşik, kısmen göçmen ve göçmen topluluklar bulunduğunu gösterir. Genel göç doğrultusu kuzeydoğu–güneybatıdır; bazı kuşlar Balkanlar ve Karadeniz çevresine iner. Avrupa’daki belirgin ekim–kasım ve mart–nisan hareketleri Türkiye’deki her kuşun takvimi değildir; güneydoğudaki halka kayıtları sınırlıdır.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Tohumlar ile böcek ve diğer küçük omurgasızları yer. Üreme döneminde omurgasızlar, özellikle yavruların beslenmesinde önemlidir. Türkiye için sabit besin yüzdesi verilmez.

Nasıl Avlanır?

Yerde küçük sıçramalarla ilerleyerek dökülmüş tohumları arar. Her gagalamanın neyi aldığını uzaktan belirlemek mümkün değildir.

İlginç Bilgiler

## Kış Besini Her Toplulukta Aynı Değil 2002’de yayımlanan araştırma, kuzey İtalya’daki yedi alanda schoeniclus ve kalın gagalı intermedia alt türlerini karşılaştırdı. Kış besinindeki böcek kalıntılarının sıklığı farklıydı; kamış içindeki larvaların dağılışı kalın gagalı üreyen topluluklarla örtüşüyordu. Özgün özette saha yılı ve birey sayısı verilmez. Bu ilişki Türkiye’nin besin oranını veya iki grubun ayrı tür olduğunu kanıtlamaz. ## Aynı Göldeki Farklı Kökenler Avusturya Neusiedl Gölü çevresinde Şubat 2017–Şubat 2018’de 372 kuş yakalandı. Tüylerin hidrojen ve karbon özellikleriyle yapılan köken değerlendirmesinde 110 gözlem kullanıldı ve üç grup ayrıldı. Yerel kuşlarla komşu alanlardan gelenler kesin ayrıştırılamadı. Kışın sazlıkta ve tuzlu göl kenarında yakalanan kuşların gaga yapıları da farklıydı. Bu olasılıklı köken hesabı, kuşun izlediği kesin yol değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...