kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kıyı Çamurçulluğu (Limosa lapponica)
VS
Seçildi Çamurçulluğu (Limosa limosa)

Kıyı Çamurçulluğu

Limosa lapponica

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Hafif yukarı kıvrık iki renkli uzun gaga; beyaz sağrı kaması; ince bantlı kuyruk; kalın kanat bandı yok

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kıyı Çamurçulluğu (Limosa lapponica; Bar-tailed Godwit), uzun gagalı ve kıyıda yürüyerek beslenen bir su kuşudur. İlkbaharda erişkinlerin alt tarafında yoğun kestane-kızıl renkler görülebilir; kış görünüşü gri ve kahverengiye döner. RSPB, uçuşta kuyruk başlangıcından alt sırta doğru sivrilerek uzanan beyaz alanı da vurgular. Bu açık alan özellikle Avrupa’da görülen kuşların tanınmasına yardım eder.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası uzun, ince ve çok hafif yukarı kıvrıktır. BTO’nun Avrupa hesabında kış kuşunda gaga tabanı pembe olarak tarif edilir; ucu koyu görünür. Bu ince kıvrım, gagası belirgin biçimde aşağı dönen kervançulluklarından farklıdır.

The Wildlife Trusts’ın Avrupa rehberinde Kıyı Çamurçulluğu, Çamurçulluğundan daha kısa boyunlu ve daha kısa bacaklı görünüşüyle anlatılır. Kışın sırt gri ve çizgili, alt taraf beyazdır. Uçuşta ayakları kuyruğun gerisine ancak biraz uzanır. Böylece uzun gagasıyla büyük görünen kuşun gövde-bacak oranı, daha ince ve uzun bacaklı benzerinden ayrılmaya yardımcı olur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme dönemindeki erkeğin yüzünden karnına kadar tekdüze kızıl-kiremit tonu yayılır; sırtında kahverengi, kızıl ve gri desenler vardır. Dişi genellikle daha iri ve uzun gagalıdır; alt tarafı daha açık, kızıllığı daha az olabilir. Oiseaux hesabı bazı dişilerin belirgin kızıl taşımadığını da söyler. Kışın iki eşeyin renkleri birbirine yaklaşır; mevsimsel görünüş farkı eşey farkıyla birlikte değerlendirilir.

Yeni Zelanda’da yeni gelmiş gençlerde, sırtın ve omuz bölümündeki tüylerin geniş devetüyü kenarları kuşu erişkinden daha benekli gösterir. Keith Woodley’nin uzman hesabı bu görünüşün kısa sürede tüy değişimiyle yenilendiğini anlatır. Genç kuşun sırt deseni, sade gri-kahverengi kış erişkininden bu nedenle farklıdır; örnek Yeni Zelanda’ya gelen baueri topluluğuna aittir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta üst kanat büyük ölçüde sade görünür; beyaz kanat çizgisi ince ve siliktir. Kuyrukta art arda açık ve koyu enine çizgiler bulunur. Cornell’in teşhis hesabındaki bu düzen, kuş yerden kalkınca kapalı kanattakinden daha açık seçilir.

Cornell’in “Avrupa” görünüş grubunda alt kanat, kuyruk başlangıcı ve alt sırt daha beyazdır. “Sibirya” grubunda aynı bölümler yoğun kahverengi çizgili olabilir. Bu iki geniş görünüş grubu, güncel taksonomideki alt tür sayısını anlatmaz.

Doğrudan ilerleyen uçuşunda güçlü ve düzenli kanat vuruşları görülür. Oiseaux’nun uzman hesabı uçuşu bu şekilde anlatır.

Ses ve Davranış

Yeni Zelanda’daki baueri kuşlarında en sık uçuş sırasında duyulan çağrı “a-vik” hecelerini andırır. Yerde çoğu zaman daha sessizdirler; göç için ayrılmalarından hemen önce seslerin sıklığı ve gücü artabilir. Keith Woodley’nin tür hesabındaki bu davranış, kıyıda sessiz bir grubun hareketlenirken neden daha sesli hale gelebildiğini anlatır.

Üreme alanında yuvasını tehdit eden hayvanlara karşı belirgin biçimde savunmaya geçebilir. Cornell hesabı, başka kıyı kuşlarıyla birlikte yırtıcı kuşlara ve kuzgunlara karşı saldırılı uzaklaştırmaya katılmasını anlatır. Üreme sonrasında ise göçe hazırlanan kuşlar beslenme alanlarında topluca birikir.

Yuvayı iki eş birlikte hazırlar. Yerdeki sığ çukuru liken, yosun, kuru yaprak ve ince kuru köklerle döşerler.

BTO’nun Avrupa kaynaklarına dayanan derlemesinde tipik dört yumurta ve 20–21 günlük kuluçka verilir. Erkek kuluçka katkısı öne çıkarılır, dişinin de zaman zaman katıldığı belirtilir. Bunlar Türkiye’de izlenmiş bir üreme örnekleminden gelen sayılar değildir.

Yeni Zelanda hesabında doğudaki baueri kuşlarının Alaska’nın kıyı ve yüksek tundralarında ürediği belirtilir. Yavrular yumurtadan hareket edebilecek kadar gelişmiş çıkar; iki eş de kuluçka ve yeni çıkan yavru bakımını paylaşır. Uçuşa geçme 28–30 gün sonra olur. Gelişmiş yavrunun yerde hareket edebilmesi, aynı gün göç uçuşuna hazır olması anlamına gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Çamurçulluğu (Limosa limosa; Black-tailed Godwit), daha uzun bacaklı görünüşü yanında uçuş deseniyle karşılaştırılır. Kanatta geniş ve belirgin beyaz bant, kuyruğun beyaz tabanıyla siyah uç bölümü arasında da keskin bir sınır bulunur. Üreme giysisinde göğsü koyu enine çizgilidir; Kıyı Çamurçulluğunun erkeğindeki sade kızıl alt taraftan farklıdır. Oiseaux hesabı Çamurçulluğunun uzun gagasının son bölümünde de hafif yukarı yönelim olabileceğini belirtir. Bu yüzden yalnız “gaga biraz yukarı bakıyor” izlenimiyle iki tür ayrılmaz; uçuşta beyaz bandın genişliği ve kuyruğun deseni incelenir.

Kervançulluğu (Numenius arquata; Eurasian Curlew), aşağı doğru belirgin eğilen uzun gagasıyla farklıdır. Uzaktan daha açık alt taraflı kahverengi görünür; yakın görünüşte baş, boyun ve göğüste ince koyu çizgiler, yanlarda kahverengi desenler seçilir. Kıyı Çamurçulluğunun hafif yukarı kıvrık gagası bu yay gibi aşağı dönen biçimi taşımaz. Kuyrukta çizgi bulunması ise kervançulluklarında da görüldüğünden, iki türü ayıran tek özellik olarak kullanılmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık, otlu tundrada ürer; çevrede ağaçların bulunduğu kenar alanlardan da yararlanabilir. Oiseaux hesabında bu kuzey ortamları, üreme dışında kullanılan kumlu nehir ağızları ve sığ koylardan ayrı anlatılır. Çamuru sıkı nehir ağızları ve yakındaki tuzlu çayırlar da kullanılabilir.

Baueri alt türünün Alaska’daki yuva alanları kıyıdan içeri, 200 kilometreye kadar uzanabilir. Bu kuşlar yalnız denize bakan tundra parçalarında yuvalamaz; kıyıdan uzak yüksek tundralar da üreme alanının parçasıdır.

Yuva Yeri

Cornell’in tür hesabında yuva çukurunun ot öbeklerinin yakınında, sazımsı bitkiler ya da bodur çalılar altında gizlendiği anlatılır. Yuva yeri çevredeki alçak bitki örtüsünün arasındadır.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya kıyılarında çoğunlukla kumlu veya çamurlu alçak sahilleri kullanır. BTO hesabı, suyun çekildiği sınırda beslenmesini ve gelgit yükselince sıkı topluluklar halinde dinlenme yerine çekilmesini anlatır. Sarp kayalıklı kıyılarla geniş sığ nehir ağızları aynı imkânı sunmaz. Dinlenen grubu yakından görmek için yerinden kaldırmamak gerekir; beslenme yüzeylerinin su altında kaldığı sırada bu açık dinlenme yerlerine ihtiyaç duyar.

Dünya Yayılışı

Avrasya’nın kuzeyiyle Alaska’da üreyen, farklı kıyılarda kışlayan beş alt tür tanınır. AviList v2025b’de lapponica, kuzey İskandinavya’dan kuzeybatı Rusya’ya; yamalensis Yamal Yarımadası ve aşağı Ob çevresine; taymyrensis daha doğudaki orta Sibirya’ya yerleştirilir. Menzbieri ile baueri daha doğuda ürer; baueri Kuzey ve Batı Alaska’ya kadar ulaşır. Kış alanları alt türe göre Afrika, güney Asya ve Avustralasya kıyılarına dağılır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’den örnek, İzmir’deki Gediz Deltası için yayımlanan 2011 İngilizce araştırmadır. Onmuş ve Sıkı’nın 1990–2007 kayıtlarında Kıyı Çamurçulluğu kışın ve ilkbaharda görülmüş, üreyen türler arasında gösterilmemiştir. Mevsimsel değerlendirme, farklı gözlemcilerin deltayı her defasında bütünüyle kapsamayan ziyaretlerine dayanır. Bu nedenle tablodaki geçmiş gözlemler günümüzün Türkiye nüfusu veya bütün ülke için kesin bir aylık takvim değildir.

Göç Yolculuğu

Avrupa-Afrika Göç Atlası, kuzey İskandinavya’da üreyip Avrupa’da kışlayan kuşlarla Sibirya’dan Batı Afrika’ya ulaşan kuşların farklı bağlantılarını anlatır. İkinci grup kışın daha kuzeyden gelen kuşların ötesine, daha güneye geçer. Atlasın aktardığı takip bulguları, Ortadoğu’da kışlayanlarla kuzeybatı Sibirya; Batı Afrika’da kışlayanlarla daha doğudaki Taymır arasında bağlantı kurar. Atlasta henüz öneri diye geçen yamalensis, incelenen AviList v2025b’te tanınmaktadır.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük kabuklular, yumuşakçalar, solucanlar ve böcekler temel besinlerindendir. Oiseaux hesabı bulunduğu ortama göre suda yaşayan böceklerin, bazen tohumların ve meyvemsi besinlerin de alındığını belirtir. Kuş sığ suda yavaşça ilerlerken gagasını çamura hızla sokar; kısa bitki örtüsündeki böcekleri görerek toplayabilir. Bu iki yöntem, avın çamurun içinde saklanmasıyla yüzeyde bulunması arasındaki farkı yansıtır.

Nasıl Avlanır?

Cornell hesabı, gagayı bütünüyle çamura gömmesini, hatta başını suya sokmasını anlatır. Yakın noktalara art arda kısa sokmalar yaparak da besin arayabilir. Bu hızlı hareketler, gagayla yalnız görünen avın üstüne vurmasından farklıdır.

Almanya, Hollanda, Birleşik Krallık, İrlanda ve Fransa’daki altı kışlama alanında 2010–2011 ile Aralık 2013’te yapılan, 2014’te yayımlanan çalışma eşeyler arasındaki alan kullanımını incelemiştir. Toplam 61 eşey oranı sayımı, zeminden alınan besin örnekleriyle karşılaştırılmıştır. Dişilerin oranı, derindeki avların besin kütlesi arttıkça yükselmiştir. Bu ilişki, uzun gagalı dişilerle erkeklerin besin kaynaklarını farklı kullanabilmesini destekler. Gözlemsel sonuç, her kıyıda iki eşeyin tamamen ayrı avlar yediğini kanıtlamaz.

İlginç Bilgiler

## Okyanus Üzerindeki Uçuş Alaska’dan Pasifik’e çıkışları 2006–2007’de izlenen dokuz kuş, 2009’da yayımlanan araştırmada uzun okyanus uçuşlarını belgeledi. Bunların yedisi dişi, ikisi erkekti ve kullanılan vericiler eşeyler arasında farklıydı. Bir dişi Alaska’dan Yeni Zelanda’ya 11.680 kilometrelik uçuşu 8,1 günde tamamladı; diğer kuşların hepsi doğrudan Yeni Zelanda’ya ulaşmadı. Konumlar aralıklı alındığından her saniye izlenmiş bir uçuş değildi. Bu örnek Türkiye’deki kuşların rotası değildir; bütün bireyler için sabit mesafe veya bugünün dünya rekoru olarak da sunulmaz. ## Yakıt ve Uçuş Hesabı Hedenström’ün 2010 tarihli bilimsel değerlendirmesi, Alaska–Yeni Zelanda uçuşunun enerji hesabını ele alır. Yağ uçuşa yakıt sağlar, fakat fazladan yükü taşımak da enerji ister. Kanat biçimi, havanın direnci ve hız birlikte hesaba katılır. Yazıdaki uçuş hesapları kuramsal modellerdir; her kuşta doğrudan ölçülmüş değişmez performans değerleri değildir. ## Göç Öncesinde Vücut Değişimi 2021’de yayımlanan vücut yapısı araştırması, ABD’nin Alaska Yarımadası’ndaki iki genç kuş grubunu karşılaştırmıştır: Egegik Koyu’nda 17–18 Eylül 2005’te beslenirken alınan beş erkek ve iki dişi ile Cold Bay’de 19 Ekim 1987’de radar kubbesine çarpmış ve göçe çıkmakta olduğu değerlendirilen dokuz erkek. Göçe çıkmış grupta sindirim organları daha küçük, yağın vücuttaki payı daha büyüktü. Araştırmacılar bunu beslenmeden uzun uçuşa geçişle ilişkilendirmiştir. Ancak aynı bireyler zaman içinde tekrar ölçülmemiştir; grupların yılı, yeri, eşey bileşimi ve tahmin edilen yaşları da farklıdır. Sonuç organların yok olduğu anlamına gelmez. Çalışmada bu dönüşümü başlatan işaretlerin hâlâ araştırılması gerektiği belirtilir.

Çamurçulluğu

Limosa limosa

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Düz uzun gaga; uçuşta geniş beyaz kanat çizgisi, beyaz sağrı ve siyah kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çamurçulluğu (Limosa limosa; Black-tailed Godwit), uzun koyu bacaklı, çok uzun iki renkli gagalı bir kıyı kuşudur. Geniş beyaz kanat çizgisi, beyaz sağrı ve siyah kuyruk uçuşta tanıyı güçlendirir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga dibi üreme giysisinde turuncu, kışın daha soluk pembemsidir; uç kısmı koyudur. Uzun bacak ve ayaklar koyu gri-mavimsi görünür.

Kış giysisinde sırt ve göğüs daha düzgün gri görünür; Kıyı Çamurçulluğunun daha kahverengi, pullu üst tarafıyla karşılaştırılır. Çamur lekesi veya ışık bu farkı azaltabilir. Yapı, kanat ve kuyruk deseni birlikte değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme giysisinde baş ve boyun pas-kızılı, göğüs ve yanlar koyu enine çizgili olabilir. Karınla kuyruk altının açık bölümleri kalır. Kışın baş ve boyun grileşir; yaz–kış tüylerinin karıştığı görünüşler de görülebilir.

Erkek genellikle daha küçük, daha canlı renkli ve daha kısa gagalıdır. Dişi daha soluk görünebilir. Bunlar ortalama farklardır; uzaktan tek bir kuşa yalnız renk veya gaga uzunluğuyla kesin eşey verilmez.

Gençte boyun ve göğüs donuk tarçın rengidir. Koyu gri-kahverengi üst tüylerin devetüyü ve kestane kenarları pullu bir görünüş oluşturur. Alt taraf açık ve çizgisizdir; bu yaş deseni, erkeğin üreme giysisiyle aynı değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz sağrı ile beyaz kuyruk dibi, keskin sınırlı siyah kuyruk ucuyla birleşir. Bacaklar kuyruktan geriye taşar. Geniş beyaz kanat çizgisiyle birlikte bu düzen, yerdeki sade kış görünüşünden daha kolay seçilebilir.

Kanat altı büyük ölçüde beyazdır. Bu açık yüzey tek başına bütün benzerleri ayıran bir işaret gibi kullanılmaz; üst kanat çizgisiyle sağrı ve kuyruk da görülmelidir. Üstten ve alttan desenler birbirinin yerine geçirilmez.

Ses ve Davranış

Üreme dışında görece sessizdir. Uçan sürülerin kısa ve tekrarlı çağrıları, yerde beslenenlerin daha alçak sesleri vardır. Gösteri uçuşunda burundan gelen, uzayan ses dizileri duyulur. Ses, görüntü ve davranış bağlamıyla değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kıyı Çamurçulluğu (Limosa lapponica; Bar-tailed Godwit), en yakın benzeridir. Gagası genellikle daha yukarı eğimli, üst tarafı daha kahverengi ve pulludur. Kuyruğu bantlıdır; Çamurçulluğundaki geniş beyaz kanat çizgisi ve belirgin siyah kuyruk düzeni bulunmaz. Gaga eğriliği tek başına yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanları alt türe göre değişir. Anakara limosa kuşları nemli çayır ve otlu bataklıkları; islandica ise turbalıklı açık alanları da kullanır. Üreme dışındaysa haliç, lagün, iç sulak alan ve pirinç tarlası gibi ortamlar önemlidir.

Yuva Yeri

Yuva, nemli otlakta kısa bitkiler arasındaki yer çukurudur. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik 4, gözlenen 3–5 yumurta; iki eşeyin 22–24 günlük kuluçkası ve 25–30 günde uçma verilir. Başka uzman anlatımında uçma 28–34 gündür. Kaynak farkı ortalamaya çevrilmez; bu süreler Türkiye’de ölçülmüş bir örneklemi temsil etmez. Hav tüyleriyle çıkan yavrular erken hareketlenir; yuva çevresine girilmez.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya ve İrlanda’ya kışın gelen kuşların çoğu İzlanda kökenlidir. BTO hesabı, çamurlu kıyılarla yakındaki nemli otlakları ve bazı iç su alanlarını belirtir. Bir ülkenin kışlık habitat kullanımı, Türkiye’nin bütün tür takvimine dönüştürülmez.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList dört alt tür tanır: limosa, islandica, melanuroides ve bohaii. Islandica İzlanda, Faroe, Shetland ve kuzey Norveç’te ürer. Limosa Avrupa ve batı Asya’yı, melanuroides doğu Asya’nın ayrık üreme alanlarını kapsar. Bohaii’nin üreme ve kış yayılışı hâlâ tam belirlenmiş değildir. Alt türlerin kış alanları aynı değildir; hepsi tek bir göç rotasına indirgenmez.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesi, Türkiye için 2013–2019 döneminde kışlayan 80–1.900 birey aralığı verir. Yöntem “tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin” kategorisindedir; ülke eğilimi veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak gösterilir. Bu, 2026 sayımı veya üreyen çift sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

Portekiz’deki Tejo–Sado çevresinde 2005–2006 ile 2008–2009 kışları arasında ve Hollanda’nın Friesland üreme alanında izlenen renk halkalı limosa kuşları, aynı bireyin yıllar arasında benzer zamanlama gösterebildiğini ortaya koymuştur. Bu topluluğun yolu, Türkiye’deki her halkasız kuşa kopyalanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Hollanda’nın güneybatı Friesland bölgesinde 2022–2023’te sürüyle beslenen anakara alt türü erişkinlerinin dışkılarındaki DNA incelenmiştir. Solucanlar ve uzun bacaklı sineklerin larvaları (Tipulidae) önemli besin gruplarıydı. Bunlar bir Hollanda otlak araştırmasının sonuçlarıdır; Türkiye’ye ait değişmez besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Yumuşak zemini uzun gagasıyla yoklar; sığ suda başını ve boynunu daha derine sokabilir. Yalnız suda beslenmez, kumda ve çayırda da av arar. İncelenen uzman anlatımı solucan, larva ve küçük kabukluları bu beslenmeyle ilişkilendirir.

İlginç Bilgiler

## Göç Takvimi Otomatik Bir Zincir Değildir Portekiz–Hollanda renk halkalama araştırmasının 2011 yayını, göç aşamalarının otomatik bir takvim zinciri oluşturmadığını göstermiştir. Portekiz’deki 2005–2009 konaklama gözlemleriyle Friesland’daki varış ve yumurtlama karşılaştırıldığında, tek bireyin zamanlaması yıllar arasında tekrarlanabiliyordu; fakat daha erken ayrılanın mutlaka daha erken varıp yumurtlayacağı ilişkisi bulunmadı. Sonuç anakara limosa topluluğunundur; İzlanda’daki bütün çiftlerin her yıl aynı günlerde buluştuğu bir kural değildir. ## Dışkı Sayısı Kuş Sayısı Değildir Veenstra ve arkadaşlarının 2026 yayını, Hollanda güneybatı Friesland’da 2022–2023’te toplanan 249 dışkı örneğinden, eleme sonrası 207’sini çözümlemiştir. Bu sayı, sayılmış 207 ayrı kuş demek değildir. Aynı kuşun yeniden örneklenme olasılığı vardır. Dışkıdaki av DNA’sının okuma payı da doğrudan yenilen besinin kesin ağırlık yüzdesiyle aynı ölçü değildir. ## Besinin Varlığı ve Erişilebilirliği Aynı Hollanda araştırmasının 2022 martı ile mayıs–haziranı karşılaştırmasında, toprak kuruyup sertleştikçe solucanların topraktaki miktarlarına göre daha az tüketildiği görülmüştür. Kuşun gagasıyla avına erişebilmesi önemlidir. Sonraki dönemde solucan yerine sinek larvalarının payı artmıştır. Araştırma, av miktarıyla ava ulaşabilmenin ayrı şeyler olduğunu gösterir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...