kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızıl Kirazkuşu (Emberiza caesia)
VS
Seçildi Ak Başlı Çinte (Emberiza leucocephalos)

Kızıl Kirazkuşu

Emberiza caesia

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Mavi-gri baş, kızıl boğaz-göğüs, pembe gaga, beyazımsı göz halkası ve sıcak çizgisiz sağrı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızıl Kirazkuşu (Emberiza caesia; Cretzschmar’s Bunting), doğu Akdeniz’in kayalık açık yamaçlarında üreyen bir kirazkuşudur. Üreme erkeğinde başın ana rengi yeşilimsi değil mavi-gridir; boğaz turuncu-kızıldır. Gri baş ile sıcak renkli boğazın birleşimi ilk bakışta aranır. Dişiler ve genç kuşlar erişkin erkek kadar koyu ve canlı renkli görünmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırt ve kanatlar kahverengi, kuyruk sokumu daha kızıl görünür. Orta ve büyük kanat örtülerinin devetüyü uçları iki açık çizgi oluşturur. Karın, böğürler ve kuyruk altı kestane-kızılıdır. Gaga ile bacaklar ten pembesi, gözler koyu kahverengidir. Başın çevresindeki açık göz halkası beyazımsı ya da soluk devetüyü tonda olabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi, erkeğe benzeyen fakat renkleri daha sönük bir görünüş taşır. Keith Vinicombe’un teşhis yazısı, özellikle dişilerde boğazın krem veya soluk sarımsı olabildiğini gösterir; her dişide erkeğin kızıl boğazı beklenmez. Üst göğüsteki gri alan da daha belirsizdir. Göğüsteki çizgiler de dişinin görünüşünü daha desenli yapar.

İlk kış kuşlarında çizgiler daha belirgin, baş ve alt tarafın renkleri daha soluktur. Vinicombe’un karşılaştırmasında bu yaşta Kirazkuşuna benzerlik artar. Parlak bir üreme erkeğinin baş–boğaz ayrımını gençte aynen aramak doğru sonuç vermez. Üst taraftaki çizgilerin kuvveti ve boğazın tonu, kuşun yaş görünüşü dikkate alınarak karşılaştırılır.

Uçuşta Görünüm

Dış kuyruk tüyleri koyu zemin üzerinde beyaz uç alanları taşır; kuş havalandığında bunlar daha açık seçilebilir. Orta kuyruk tüyleri kahverengidir.

Ses ve Davranış

Çağrısı kısa ve keskin bir “tsip” gibi duyulur. eBird’in uzman hesabı ötüşü ince, ıslıklı “si-si-siii” benzetmesiyle anlatır. Bu, ilk kısa sesleri uzayan bir son sesin izlemesidir. Bir hecenin yazılı karşılığı gerçek kaydın bütün inceliklerini taşımaz; ötüşün ritmi ve son sesin uzaması birlikte dinlenir.

Daniel Le-Dantec’in uzman tür hesabı, ötüşün bazen ince, zayıf ve alçak; bazen daha belirgin ve vızıltılı duyulabildiğini belirtir.

Dişi, yerde bir kaya veya çalı yanında ot ve ince köklerden çanak biçimli yuva kurar. SEO/BirdLife’ın tür derlemesi tipik yumurta sayısını 4–5 olarak verir. Kuluçkayı çoğunlukla dişi yürütür ve süre 12–14 gündür. Yavrular yumurtadan çıktıktan 12–13 gün sonra yuvadan ayrılır. Bu değerler Türkiye’de izlenen belirli bir yuva grubunun ölçümleri olarak sunulmaz. Yuva ve yavrular uzaktan gözlenir.

Fransız uzman hesabında yuvanın içinin ince kökler ve kılla döşenebildiği, yumurtaların açık zemininde koyu benekler ve çizgiler bulunduğu anlatılır. Aynı hesap yavruların iki eş tarafından beslendiğini belirtir. Yuvanın çukurda ve bitki ya da kaya örtüsü altında bulunması, yukarıdan bakıldığında kolayca görülmesini engelleyebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kirazkuşu (Emberiza hortulana; Ortolan Bunting) en önemli benzeridir. Üreme erkeğinde baş ve üst göğüs yeşilimsi gri, boğaz ile göz halkası sarıdır; alt taraf ise turuncu-kızıldır. İki türün de gagası pembedir. Dolayısıyla ayrım yalnız gaga rengine değil, sarı boğaz–yeşilimsi baş ile kızıl boğaz–mavi-gri baş karşılaştırmasına dayanır. Dişi ve ilk kış kuşlarında bu renk farkları daha silik olabilir.

Doğu Kirazkuşu (Emberiza buchanani; Grey-necked Bunting) erkeğinde boğaz ve gaga altından yanağa uzanan açık şerit beyazımsıdır; aralarında soluk gri bir çizgi bulunur. Baş ve ense gri, alt taraf daha soluk pembe-devetüyü tonludur. Sırtın kumlu kahverengi görünüşü daha sönüktür. Kızıl Kirazkuşundaki kuvvetli kızıl boğaz karşıtlığını taşımaz. Doğu Kirazkuşunda dişilerin tepe ve ensesi genellikle daha çizgilidir; bu özellik erişkin erkeğin görünüşüyle karıştırılmaz.

Boz Çinte (Emberiza cineracea; Cinereous Bunting) erişkin erkeğinde sarı boğaz, gri-sarımsı baş ve daha az çizgili gövde öne çıkar. Dişi soluk, gagası güçlü ve açık renklidir. İlk kış kuşlarında tepe ve göğüste ince çizgiler bulunabilir. Bu nedenle erişkin erkeğin sarı görünüşü her yaş ve eşeye aynen uygulanmaz. İncelenen AviList v2025b, cineracea alt türünü batı ve güney Türkiye’den doğu Toroslar’a; semenowi alt türünü güneydoğu Türkiye’den İran’ın güneybatısındaki Zagros Dağları’na yerleştirir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme çevresinde kuru, taşlı ve seyrek bitki örtülü yamaçlar öne çıkar. SEO/BirdLife kıyısal alanları ve küçük adaları da belirtir. Açık zeminle düşük bitki örtüsü yan yana bulunur. Kış çevresinde ise taşlı yarı çöl düzlükleri, savanlar ve yağış dışında kuru kalabilen dere yatakları kullanılır.

Yuva Yeri

Yuva yeri yüksek bir ağaç dalından çok zemine bağlıdır. IUCN’nin 2019 tarihli ekoloji derlemesi, dişinin çanağı bir kayanın dibine veya çalı köklerinin arasına yerleştirdiğini belirtir. Yuva aranırken kayalar kaldırılmaz, çalı dipleri açılmaz; doğal örtü korunur.

Günlük Alan Kullanımı

Kıbrıs’ın Akamas bölgesindeki ziyaretçi merkezinin tür hesabı, açık çalılık ve dağınık ağaçların bulunduğu alanlarla yakınındaki tahıl tarlalarının ilişkisini vurgular. Kuş yerde, kayada veya alçak çalıda durabilir; ötüş sırasında daha yüksek ağaç ve çalılara da çıkar. Buradaki anlatım, yerden beslenme ile yukarıdan seslenmenin aynı çevrede gerçekleşebildiğini açıklar.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı doğu Akdeniz çevresindedir. SEO/BirdLife güney Arnavutluk ve Yunanistan’ı, özellikle adaları; Kıbrıs’ı ve Türkiye’nin Akdeniz’e bakan kesimlerini belirtir. Batı Suriye, Lübnan, İsrail ve batı Ürdün de bu yayılıştadır. Kışı başlıca Sudan’da, Nil vadisi dahil doğudan iç kesimlere uzanan alanlarda ve Eritre’de geçirir. İncelenen AviList v2025b türü güney Avrupa–Türkiye üreyicisi, kuzeydoğu Afrika ve Arabistan’a uzanan kış ziyaretçisi olarak tanımlar.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye önemli bir üreme alanıdır. BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesi, Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 100.000–185.000 çift tahmini verir. Kaynak bunu çok sınırlı veriye dayanan uzman değerlendirmesi olarak sınıflandırır; güncel ve eksiksiz bir ülke sayımı değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak gösterilir. Bu yüzden tahminin büyüklüğünden “nüfus artıyor” sonucu çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

İsrail’in Elat bölgesindeki halka çalışmasında 1984–2000 arasındaki ilkbaharlarda toplam 528 Kızıl Kirazkuşu kaydedildi. Yeterli örnek bulunan 1984, 1990 ve 2000 mevsimleri göç zamanlaması için ayrıca incelendi. Erkekler iki yılda daha erken geçerken 1984’te anlamlı bir eşey farkı yoktu. Bu araştırma, ilkbahar hareketinin tek bir günde veya her yıl aynı erkek–dişi sırasıyla gerçekleşmediğini gösterir; buradaki tarihler Türkiye’nin bütün üreme alanlarına geliş takvimi değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Otların ve başka otsu bitkilerin küçük tohumlarını yer. SEO/BirdLife, omurgasızların da besinleri arasında olduğunu, özellikle kanatlı karıncaların alındığını belirtir. Bu nedenle türü yalnız tohum yiyen, böcek almayan bir kuş olarak tanımlamak eksik kalır.

Nasıl Avlanır?

Besinini büyük ölçüde yerde arar. Fransız uzman hesabına göre böcekler ve küçük omurgasızlar üreme sırasında, özellikle yavrular beslenirken daha önemlidir; yılın kalanında tohumlar ve başka bitkisel besinler tüketilir. Göç döneminde anız ve ekili alanlar da kullanılır.

İlginç Bilgiler

## Amorgos Adası’ndaki Kayboluş Yunanistan’ın Amorgos Adası’nda 2020’de yayımlanan araştırma, 1993’te yaygın üreyen Kızıl Kirazkuşunun sonraki dönemde kayboluşunu anlattı; 2007–2019 ziyaretlerinde yalnız iki kayıt vardı. Alçak çalılık alanlar azalmamış, artmıştı. Yazarlar yakındaki küçük tarlaların terk edilmesini ve artan otlatmayı olası etkenler arasında tartıştı. Ancak 1997’de kuşların yoğun olduğu alanlardan biri eski tarlalardan yoksundu. Bu ayrıntı, besin alanı kaybının kanıtlanmış tek neden olmadığını gösterir; ada gözlemi bütün Akdeniz’in nüfus eğilimi değildir. ## Yangın Sonrası Bir Alan Gözlemi Kıbrıs’ın kuzeyindeki Girne Dağları’nda Mayıs–Haziran 1999’da yapılan beşer dakikalık nokta sayımlarında kayıtlar açık alanlarda toplandı: 26 açık alan noktasında 13, 15 orman–açıklık noktasında 2 kuş bulundu; 35 orman noktasında kayıt yoktu. Açık alanların çoğu 1995 yangınından sonra yeniden bitkilenmekteydi. Peter Flint’in raporu, görülen ve duyulan kuşları saymış, öten erkekleri ayrı kaydetmemişti. Bu nedenle sayılar üreyen çift sayısı değildir. Öncesi–sonrası kontrollü bir deney de yapılmadığından, sonuç yangının her yerde türe yararlı olduğunu kanıtlamaz.

Ak Başlı Çinte

Emberiza leucocephalos

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş ve boğaz deseni, açık alt zemin ve kızıl kuyruk sokumu birlikte okunur; melezlik değerlendirilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Üreme erkeğinde beyaz tepe ve yanaklar, kestane yüz ve boğazla karşıtlık oluşturur. Dişi ve genç daha sadedir. Sarı Çinteyle benzerlik ve melez olasılığı nedeniyle yalnız sarının görünmemesine dayanılmamalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası belirgin biçimde iki renklidir. Üst tarafında gri-kahverengi alanlarla sıcak kızıl-kahverengi omuz tüyleri karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinin beyaz tepesi ve geniş beyaz yanakları koyu kenarlıdır. Kestane boğaz, üst göğüsteki beyaz alandan ayrılır. Alt tarafın beyazımsı zemininde koyu çizgiler ve yanlarda kızıl-kahverengi alanlar görülür.

Dişi sade gri-kahverengi ve çizgilidir. Tepe yanları, yüz sınırları ve böğür çizgileri birlikte incelenir.

İlk kış kuşları dişiyi andırabilir. Taze sonbahar tüylerinin açık kenarları baş renklerini gizleyebilir; aşınmayla alttaki renkler açığa çıkar. Belirsiz görüntüde yaş ve eşey kesinleştirilmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalıdır; Sarı Çinteninkine benzer. Uçuş biçimi tek başına bu iki türü ayırmaz.

Ses ve Davranış

Ötüşü kısa benzer notalar ve farklı bir son hece içerir; Sarı Çinteninkine çok yakındır. Üreme dışında gruplar oluşturabilir, batıya ulaşanlar Sarı Çinte sürülerine katılabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Çintede (Emberiza citrinella) baş, alt taraf ve uçuş tüylerinin açık kenarlarında sarı tonlar aranır; Ak Başlı Çintede zemin beyazımsıdır. Soluk dişiler ve melezler ayrımı zorlaştırır. Geri çiftleşmelerde karışık işaretler daha belirsizleşebilir; sarı görünmemesi genetik kökeni bütünüyle kanıtlamaz.

Ak Kaşlı Çinte (Emberiza rustica) daha küçük, belirgin açık kaşlı ve bazen kabarık tepelidir. Üreme erkeğinde beyaz boğazın altında tarçın rengi göğüs bandı ve koyu başı kesen geniş beyaz kaş görülür. Bu, Ak Başlı Çintenin beyaz tepesi ve kestane boğazından farklıdır. Kışın baş kahverengileşir, göğüs bandı silikleşebilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında seyrek iğne yapraklı ormanları ve açıklarını kullanır. Bu doğal üreme habitatı, Türkiye’de doğrulanmış bir yuvalama alanı listesi değildir.

Yuva Yeri

Dişi, ot veya çalıların koruduğu küçük yer çukurunda ot, kök ve saplardan sık örülmüş çanak kurar; içini ince otlarla, bazen kılla döşer. Örtü açılarak yuva aranmamalıdır.

Doğal üreme alanlarına ilişkin uzman hesap, tipik 4–5, seyrek 6 yumurta ve dişinin yürüttüğü 13 günlük kuluçka bildirir. Yavruları iki ebeveyn besler. Bunlar Türkiye yuvalarında ölçülmüş değerler değildir; rastlantısal konuk yerel üreme kanıtı sayılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın tarla, çayır, açık bozkır ve kıyı kumulu gibi açık alanları kullanır. Yakındaki çalı ve ağaçlar sığınma ve geceleme sağlar.

Dünya Yayılışı

Sibirya’nın batı ve orta kesimlerinden Rus Uzak Doğusu’na uzanan alanlarda ürer. Çoğu topluluğu kışın daha güneye göç eder. Aynı türün bütün topluluklarına tek kışlama alanı veya tek göç rotası atanamaz.

Türkiye’deki Durumu

İngilizce Türkiye Kuş Raporu 2007–2011 türü rastlantısal konuk olarak ele alır; İstanbul, Kayseri, Malatya ve Iğdır’dan o döneme ait belgeli kayıtlar verir. Bunlar güncel ülke toplamı, düzenli Türkiye kışlaması veya yerel üreme kanıtı değildir. Sarı Çinte ve melez olasılığı da incelenmelidir.

Göç Yolculuğu

Doğal üreme alanlarının batısına ulaşan kuşlar rastlantısal konuk olabilir. BTO’nun Birleşik Krallık tür hesabında kayıtların ekimde yoğunlaştığı belirtilir; bu örüntü Türkiye için sabit ay sınırı değildir. Tekrarlanan yer kayıtları aynı bireye ait olabilir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Kışın ot ve tahıl tohumları önemlidir. Üreme döneminde böcek, örümcek, solucan ve küçük kara yumuşakçaları gibi omurgasızları yer; yavrulara da hayvansal besin taşınır.

Nasıl Avlanır?

Yerde kısa sıçramalarla besin toplar.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Ak Başlı Çintenin İngilizce adı Pine Bunting, bilimsel adı Emberiza leucocephalos’tur. İngilizce White-capped Bunting ise Emberiza stewarti adlı başka bir türü gösterir. Adları kelimesi kelimesine çevirmek farklı kuşları karıştırabilir; bilimsel adlarıyla eşleştirmek gerekir. Rusya’nın Sibirya bölgesindeki temas alanlarıyla doğu ve batıdaki ayrı toplulukları inceleyen 2009 genetik araştırması, Sarı Çinteyle Ak Başlı Çintenin bazı DNA bölümlerinde şaşırtıcı ölçüde benzer olduğunu gösterdi. Buna karşılık hücre çekirdeğindeki kalıtsal işaretler daha fazla ayrım taşıyordu. 2022’de çevrimiçi, 2023’te dergi cildinde yayımlanan daha geniş inceleme de bu farkı destekledi. Tek bir DNA bölgesinin çok benzemesi iki kuşun bütün genetik özelliklerinin aynı olduğu anlamına gelmez. Gen alışverişinin geçmişteki rolüne ilişkin açıklama, araştırmacıların kanıtlarla desteklediği bir yorumdur; bir saha fotoğrafından belirli bir kuşun aile geçmişi çıkarılamaz. İtalya’nın Toscana bölgesinde 1995/96–2001/02 kışlarında yapılan uzman saha çalışması, kasım ile mart arasında görülen yüzden fazla Ak Başlı Çinteyi değerlendirdi. 2003’te yayımlanan teşhis yazısı, özellikle dişilerin ve ilk kış kuşlarının Sarı Çinteyle ayrımını ele aldı. Bu inceleme, erkeklerin belirgin baş deseninin bütün yaş ve eşeyleri temsil etmediğini gösteren gerçek bir gözlem temelidir. Toscana’da belgelenen kış varlığı Türkiye için aynı görülme tarihlerini veya düzenli kışlama statüsünü belirlemez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...