kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii)
VS
Seçildi Kara Kulaklı Kuyrukkakan (Oenanthe melanoleuca)

Ak Sırtlı Kuyrukkakan

Oenanthe finschii

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş-sırt, gövde oranları ve dar, yaklaşık eşit genişlikte kuyruk uç bandı birlikte; ters T tek başına yeterli değil.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) uzun bacaklı, açık kayalıkların ötücüsüdür. Üreme erkeğinde beyaz tepe, sırt ortası ve karın siyah yüz, boğaz ve kanatlarla karşıttır. Dişi gri-kahverengidir. Dar, yaklaşık eşit genişlikteki koyu kuyruk uç bandı önemlidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kuyruk ortası koyudur; beyaz tabanlı dış tüyler koyu uç bandıyla sonlanır. Ters T benzetmesinden çok bandın biçimine bakılır. Erkekte sırt ortası beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin boğazı yaşla koyulaşabilir; bütün dişiler açık boğazlı değildir. Taze tüy kenarları erkekteki siyahı da yumuşatabilir. Kazakistan hesabında genç daha sarımsı-kahverengi ve açık tüy kenarlıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz kuyruk tabanları, koyu orta tüyler ve dar uç bandı seçilebilir. Kanatların örttüğü tüylerde bandın biçimi eksik görünür.

Ses ve Davranış

Ötüşü pürüzlü notalarla müzikal ıslıkları birleştirir; açık bir tünekten duyulabilir. Doğal ses görülen kuşla eşleştirilir; yazılı hece tek başına kesin tanı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) erkeği beyaz veya siyah boğazlı olabilir. Ak Sırtlının daha iri başı, güçlü gagası ve dar, eşit kuyruk bandı karşılaştırılır.

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka) erkeğinde tepe açık, sırt siyahtır; Ak Sırtlı erkeğin beyaz sırt ortasından ayrılır. Dişiler yalnız genel kahverengilikle ayrılmaz; taze tüylerin açık kenarları koyu alanları örtebilir.

Çöl Kuyrukkakanı (Oenanthe deserti) erkeğinde sırt kum-kahverengi, yüz ve kanatlar koyudur. Beyaz kuyruk üstüyle koyu kuyruk karşıttır; koyu bölüm Ak Sırtlının dar uç bandından geniştir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık kayalık yamaç, taşlık çıkıntı ve seyrek bitkili vadileri kullanır. Çevreyi görebileceği tüneklerle zeminde av arayabileceği açıklıklar birlikte önemlidir.

Yuva Yeri

Kazakistan hesabında yuva taşlar arasında, kaya boşluğunda veya terk edilmiş kemirgen oyuğundadır. Kuru otlardan çanak kıl ve tüylerle döşenir. Etkin girişin önündeki taşlar kaldırılmaz.

Kazakistan uzman hesabı 4–6 yumurta, dişinin 12 günlük kuluçkası ve iki ebeveynin yavru beslemesini bildirir. Bu bölgesel bilgi Türkiye’nin bütün yuvalarına sabit süre vermez. Bu taramada türe özgü yuvadan çıkış süresi doğrulanmadı; başka kuyrukkakanın süresi kullanılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Ürdün’de 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında incelenen alanlar, dağınık kayalı açık ve kuru tepeliklerdi. Kışın kullanılan bu ortamlar, Türkiye’deki bütün üreme alanları için tek yükselti şartı göstermez.

Dünya Yayılışı

Finschii alt türü Türkiye’nin güneyinden kuzey İsrail ve İran’ın batı-güneybatısına; barnesi Türkiye’nin doğusundan orta-doğu İran, Kazakistan’ın güney-ortası ve batı Pakistan’a uzanır. Alt türlerin mevsimsel bilgileri bütün yayılışa aynen uygulanmaz.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 tablosu Türkiye için 2013–2019’da 100.000–300.000 üreyen çift tahmini verir. Tahmin ve eğilim verileri yetersiz olarak işaretlidir. Bu 2026 sayımı değildir; çiftle gözlenen birey sayısı aynı birim değildir.

Türkiye’de üreyen yaz ziyaretçisi ve geçit göçmenidir; bazı kuşlar güney-güneybatıda kışlar. Nallıhan’ın Kasım 2013 İngilizce uzman kataloğu yörede üremeyle yaz ve kış varlığını bildirir. Bu, bütün Türkiye kuşlarının yerleşik olduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Kazakistan hesabında üreyen göçmen olarak anlatılır; Ürdün’de kışlayan kuşların araştırması vardır. Bölgesel geliş-ayrılış ayları Türkiye’nin sabit takvimi değildir; işaretsiz bireye kaynaksız ülke dizisi veya yolculuk mesafesi atanmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Temel besin böcekler ve küçük omurgasızlardır. Nallıhan’ın 2013 İngilizce kataloğu az miktarda bitkisel besin de bildirir. Bu, Türkiye’ye ait ayrıntılı besin yüzdesi veya her bireyin sabit menüsü değildir.

Nasıl Avlanır?

Kaya veya çıkıntıdan zemine kısa inişle av alabilir, yerde de arar. Tünek ile avın toplandığı yüzey farklı yerler olabilir. Kuşun gagasında ayrıntısı görülmeyen avın türü tahmin edilmez.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Antalya Boğazkent’te 1 Mart–31 Mayıs 2009 ve 2010’u inceleyen, 2019’da yayımlanmış araştırmada yalnız 2009’da bir Ak Sırtlı Kuyrukkakan yakalandı. Yazarlar türün göç zamanlaması grafiği için veriyi yetersiz buldu. Diğer kuyrukkakanların haftaları bu tek bireye aktarılmaz; sonuç bütün Türkiye’nin geliş takvimi değildir. Kazakistan uzman hesabı, yuva ile giriş arasına küçük düz taşlar ve başka sert parçalar taşındığını bildirir. Taşların tam işlevi burada deneyle gösterilmemiştir. Her taş kümesi yuva sayılmaz; düzen kaldırılıp içi araştırılmaz. Ürdün’ün dört alanında 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında yapılan araştırma, kuşların savunduğu alanların büyüklüğünün yerlere göre değiştiğini buldu. Aralık ile şubat başı arasındaki ziyaretlerde alan sınırındaki konumlar kaydedildi; bu yöntem kuşa takılan GPS ile yolculuğunu izlemek değildir. Fark doğrudan besin yoğunluğuyla açıklanamadı; habitat yapısı ve diğer kuşlarla alan ilişkileri olası etkenlerdi. Önerilen nedenler deneyle kanıtlanmış sonuçlar değildir.

Kara Kulaklı Kuyrukkakan

Oenanthe melanoleuca

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu -
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte çok açık krem-beyaz sırt, siyah kanat ve kanada birleşmeyen kara yüz maskesi birlikte aranır; siyah-beyaz kuyruk deseni tek başına yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Kulaklı Kuyrukkakan, ince yapılı küçük bir ötücü kuştur. Erişkin erkekte açık renkli tepe ve sırt, siyah kanatlarla belirgin karşıtlık oluşturur. Göz çevresindeki siyah alan boyun yanında açık bir aralıkla kanattan ayrılır. Erkeklerin boğazı siyah da beyaz da olabilir; siyah boğazlı kuşla beyaz boğazlı kuş iki ayrı eşey değildir.

Bu sayfadaki Türkçe ad, Eastern Black-eared Wheatear ve Oenanthe melanoleuca ile eşleşir. AviList’in incelenen v2025b sürümünde bu tür içinde alt tür ayrılmaz. Batıdaki Oenanthe hispanica ayrı türdür.

Genel Görünüm ve Duruş

Erkeğin sırtı yazın beyaza yakın görünürken sonbaharda devetüyü tonlu gri olabilir. Yüzdeki siyahlıkla kanat arasındaki açık boyun bölgesi, kuşun duruşuna göre daha az görünebilir. Bu nedenle başını öne eğmiş bir kuşta yalnız tek görüntüye bakarak siyah alanların birleştiğine karar vermemek gerekir.

Yeni sonbahar tüyleri erişkin erkeğin siyah kanadına açık kenarlar ekler. Bu kenarlar özellikle kanadın iç kısmındaki uzun tüylerde belirgindir; dış uçuş tüylerinin uçlarında daha ince beyazlık bulunabilir. Tüyler aşındıkça kenarlar azalır. Marttan itibaren kanat çoğu kez daha yekpare siyah görünür; iç uçuş tüylerinde kalan açıklıklar yine seçilebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk sonbaharındaki erkekte siyah yüz ve boğaz tüylerinin açık kenarları erişkine göre daha belirgindir. Kanadın üstünü örten küçük tüylerde de beyazımsı, devetüyü veya sarımsı kenarlar görülebilir. İlkbahara gelindiğinde kuşlar aynı görünmez: bazıları daha siyahlaşmışken bazılarında açık kenarlar korunur. Bu yaş değişimi, boğazın siyah ya da beyaz olmasından ayrı değerlendirilir.

Dişinin deseni daha silik, renkleri daha yumuşaktır. Alaca Kuyrukkakan dişisinin daha gri görünüşüne karşılık, Kara Kulaklı Kuyrukkakan dişisinde daha sıcak kahverengi tonlar beklenir.

İlkbaharda kanattaki yeni siyah tüylerle kalmış eski kahverengi tüylerin yan yana görülmesi yaş hakkında yardımcı olabilir. Ullman’ın Türkiye’de Mayıs 1988’de fotoğraflanmış genç erkek örneğinde bu karşıtlık açıktır. Yeni tüyün parlak siyahlığı ise tek başına kuşu Batı türü yapmaz; Doğu türünde de yeni tüyler böyle görünebilir.

Uçuşta Görünüm

Erişkin erkekte kanat altını örten tüyler ve kanadın gövdeye birleştiği koltuk altı bölgesi siyahtır. Bu koyu alan, kanat açıldığında görülebilir.

Açılan kuyrukta beyaz ve siyah alanlar belirginleşir. Sonbahardaki genç kuşu Kuyrukkakanla karşılaştırırken, dış kuyruk tüylerindeki siyahın yanlardan yukarı uzanmasına bakılır. Kuyrukkakanda uçtaki siyah bant daha eşit genişliktedir. Buradaki kuyruk deseni Alaca Kuyrukkakanınkine de benzediğinden, yalnız beyaz-siyah kuyruk görmek bu ikisini ayırmaz.

Ses ve Davranış

Ötüşü hızlı akan, coşkulu bir dizidir; pürüzlü, çiziltili sesler birbirine karışır.

Loskot’un özellikle Güney Kafkasya’yı kapsayan 1974–1982 saha çalışmalarında yuva, dişinin taş altına veya yarığa hazırladığı bitkisel bir çanaktır; ince kökler ve bazen kıl içerir. Tam yumurta sayısı bilinen 24 yuvada 4–6 yumurta kaydedilmiş, en sık beş yumurta bulunmuştur. Yalnız dişi, genellikle son yumurtadan başlayarak 13–14 gün kuluçkaya yatar.

Malta’da 4–5 Temmuz 1982’de gözlenen açık boğazlı doğu erkeği, yuvadan ayrılmış yavrularını kayalar arasında besliyordu. Dişinin vurularak öldüğü anlaşılmasına rağmen erkek beslemeyi sürdürdü. Yavru bakımı bu bireyde doğrudan gözlenmişti. Yavruların saklandığı kayalıklarda kuşu tekrar tekrar yerinden kaldırmadan uzaktan izlemek gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) daha iri yapılı görünür. Erişkin erkeğin geniş siyah boğaz alanı kanadın siyahlığına bağlanırken, sırt boyunca açık bir şerit uzanır. Kuyruğunun ucundaki siyah bant görece eşit genişliktedir. Kara Kulaklı Kuyrukkakanın boyun yanındaki açık aralık ve dış kuyruk tüylerindeki siyahın dağılımı, uygun açıdan bakıldığında bu karşılaştırmada yardımcı olur.

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka; Pied Wheatear) erkeğinde yüz ve boğazdaki siyahlık boyun yanlarından omuzlara, sırta ve kanatlara uzanır. Sırtın siyah olması, Kara Kulaklı Kuyrukkakan erkeğinin açık sırtından önemli bir farktır. Dişisi kahverengi üst tarafıyla daha az belirgindir; beyaz kuyruk sokumu ve siyah-beyaz kuyruk bu türde de vardır.

Kuyrukkakan (Oenanthe oenanthe; Northern Wheatear) üreme giysili erkeğinin sırtı yayılışının büyük bölümünde gri, boğazı açık devetüyü tonludur. Siyah göz maskesi ve siyah kanat dikkat çeker. Üreme giysili dişi daha siliktir ve siyah yüz maskesi taşımaz. Gençlerde ve üreme dışı giyside devetüyü tonlar yaygınlaşır, kaş daha silik görünür; kanatlar erkeğinki gibi karşıtlık oluşturan siyahlıkta değildir. Bu nedenle gri sırtlı erkekle kolay yapılan ayrım, diğer giysilerde aynı açıklıkta olmayabilir.

Boz Kuyrukkakan (Oenanthe isabellina; Isabelline Wheatear) daha düz kum kahverengisi üst tarafıyla dikkat çeker. Kahverengi kanat tüylerinin açık kenarları vardır; kaşı açık, alt tarafı krem-devetüyü tonludur. Erkekle dişi birbirine benzer. Kara Kulaklı Kuyrukkakan erkeğinin belirgin siyah kanat ve yüz alanları bu sade görünüşten ayrılır; benzerlik daha çok silik desenli dişilerde ve genç görünümlerde sorun yaratır.

Batıdaki ayrı tür Oenanthe hispanica (Western Black-eared Wheatear), Kara Kulaklı Kuyrukkakana çok benzer. Doğu türü genellikle daha soluk ve daha az sarı tonludur; özellikle baş, sırt ve göğüsteki sıcak renk daha zayıftır. Bu, tek fotoğrafın renk sıcaklığına bakıp kesin sonuç verdiren bir fark değildir. Yaş, mevsim ve yüz-kanat desenini birlikte incelemek gerekir.

Biyometri

ÖlçüDeğer
Toplam boy13,5–15,5 cm
Kanat açıklığı25–29 cm
Ağırlık15–25 g

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık, güneşli ve yer yer çıplak topraklı alanlar önemlidir. Güney İtalya’nın Puglia ve Basilicata bölgelerinde 2010–2024 kayıtlarını birleştiren çalışma, otlatılmış alanlarla açık zeminleri öne çıkardı. 2025 kongresinde sunulan bu ön bulgularda, kuşların her zaman dik yamaçlarda bulunmadığı da belirtildi. İncelenen 400’ü aşkın kayıt, yuvalayan bireyleri ve alan tutan çiftleri kapsıyordu; bunların her biri ayrı bir yuva sayımı değildi.

Yuva Yeri

Yuva için açık arazinin içindeki korunaklı boşluklar kullanılır. Rusya’nın Avrupa kesimi için hazırlanmış 2020 tarihli uzman rehberinde, taş yığınları ve kaya çatlakları kadar lös denen ince taneli gevşek toprak duvarlarındaki oyuklar da anlatılır. Böylece üreme alanı yalnız sert kaya yüzeyleriyle sınırlı kalmaz; yumuşak bir toprak duvarın içindeki korunaklı boşluk da yuva yeri olabilir.

Günlük Alan Kullanımı

Kıbrıs’ta 22 Mart–21 Nisan 2008 arasında yapılan habitat incelemesinde, göçteki dört kuyrukkakan türü birlikte değerlendirildi ve daha açık alanlarda kaydedildi. Göçmenlerin kullandığı 46 habitat kaydının 20’si Kara Kulaklı Kuyrukkakanla ilgiliydi. Adada üreyen Kıbrıs Kuyrukkakanı ise daha çalılık ortamlarla ilişkiliydi. Araştırma, aynı adada göç sırasında dinlenen kuyrukkakanlarla adada üreyen türün ortam kullanımını ayırıyordu.

Dünya Yayılışı

AviList’in incelenen v2025b sürümü, üreme yayılışını Güney İtalya ve Hırvatistan’dan başlayıp Güneydoğu Avrupa üzerinden Türkiye’ye; oradan Doğu Akdeniz’in doğu kıyılarına, güneybatı Kazakistan’a ve batı İran’a uzanan alanlar olarak verir. Kışı Afrika’da, Sahel’in orta ve doğu kesimleriyle Kızıldeniz’in güneyi çevresinde geçirir. İspanya, Portekiz ve Kuzeybatı Afrika’da üreyen benzer Batı türünün alanları, bu doğu türünün üreme haritasına eklenmez.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ağustos 2024 bölge listesinde Güney Türkiye, Kara Kulaklı Kuyrukkakanın üreme alanları arasında yer alır; doğuya doğru Kafkasya ve İran çevresindeki yayılış da belirtilir. Dolayısıyla Türkiye’deki durumunu yalnız kışın ortaya çıkan bir ziyaretçi gibi anlatmak doğru değildir. Bununla birlikte bu bölgesel liste, ülkenin bütün illerinde ürediğini veya görüldüğü her yerde yuva kurduğunu göstermez. Tür, üreme alanlarıyla Sahra’nın güneyindeki kış alanları arasında göç eder; geçişte görülen kuşla yerel üreyen çifti ayırmak için yuva ve bakım davranışı gibi ek kanıt gerekir.

Göç Yolculuğu

2026’da yayımlanan ışık kaydedicili araştırma, Yunanistan’daki üreme alanlarına yeni bir pencere açtı. 2022’de kaydedici takılan 24 kuştan 2023’te geri yakalanan dört erkeğin kullanılabilir yolculuk verisi elde edildi. Bu erkekler sonbaharda Akdeniz’i ve Sahra’yı aşarak kuzey Nijerya, güney Çad veya güneydoğu Nijer’de kışladı. Üçü ilkbaharda daha batıdan dönerken biri sonbahar güzergâhına benzer bir yol izledi. Cihazlar ışık süresinden konum kestirdiği için bu sonuçlar GPS kesinliğinde ada ada mola yerleri vermez. Ayrıca bu dört erkeğin güzergâhı, Türkiye’deki bütün kuşlar için çizilmiş bir göç yolu değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Loskot’un 1974–1982 dönemindeki doğu taksonu çalışmasında nisan sonundan haziran ortasına kadar toplanmış 47 erişkinin mide içeriği incelendi. Besinin büyük bölümünü böcekler oluşturuyordu; örümcek, çokayak, tespihböceği ve yumuşakça kalıntıları daha seyrek bulundu. Bu, Güney Kafkasya, Mangışlak ve batı Kopet Dağ çevresini kapsayan araştırmanın ilkbahar–yaz başı verisidir; bütün yılın besin oranlarını vermez. Mide örneklerinde dut bulunması, böcek ağırlıklı besine bazen meyvenin de katıldığını gösterir.

Nasıl Avlanır?

Loskot’un Güney Kafkasya, Mangışlak ve batı Kopet Dağ çevresindeki gözlemlerinde kuş çoğunlukla alçak bir çalı, taş veya iri otsu bitkiden çevresini tarar; ardından yere kısa bir atılımla avını yakalar. Uçan böcekler çoğaldığında tünekten havalanıp onları da alabilir; toplu böcek uçuşlarında bu yöntem öne çıkar. Avın seyrek olduğu yerde ise toprak üzerinde sıçrayarak arar. Taş ve çalı diplerindeki böcekleri ani kanat hareketleriyle ürküterek açığa çıkarabilir.

İlginç Bilgiler

## Renk Farkının Genetik Yönü 2025 tarihli Science çalışması, Kuzeybatı Afrika ve İberya’dan Doğu Asya’ya uzanan kuyrukkakan grubunun farklı soylarından 379 kuşun genetik verisini karşılaştırdı. ASIP adlı gen çevresindeki farklılıklar, boğazdaki siyah-beyaz renk ayrımıyla ilişkiliydi. Araştırmacılar beyaz boğazla ilişkili genetik değişimin doğu taksonunda ortaya çıkıp geçmişteki melezleşmeyle Batı türüne geçtiği sonucuna ulaştı. Benzer bir görünüşün iki ayrı türde bulunması, böylece geçmişteki gen alışverişinin de izini taşıyabiliyor. ## Kan Beslenmeye Nasıl Işık Tutar? Aynı çalışmanın Yunanistan’daki 57 erkekten oluşan alt örneğinde, kandaki azotun izotopları, yani aynı elementin farklı ağırlıktaki biçimleri karşılaştırıldı. Beyaz boğazlı erkeklerde ağır azotun hafif azota göre oranı ortalamada daha düşük, bireyler arasındaki değişim daha dardı. Bu ölçüm, önceki birkaç haftada beslenilen besin ağını yansıtır; hangi böceğin yenildiğini tek tek göstermez. Yazarlar farklı av gruplarının rol oynayabileceğini tartıştı. Karbon ve kükürdün izotoplarında aynı anlamlı fark bulunmadı; sonuç, iki görünüşün kesinlikle ayrı av türleri seçtiğini kanıtlayan bir deney değildir. ## Kesinleştirilemeyen Bir Teşhis İngiltere’de Eylül 2019’da görülen Fluke Hall kuşu, teşhisin neden bazen açık bırakıldığını gösterir. Dişinin sırt tüylerindeki beyaz taban başlangıçta Kara Kulaklı Kuyrukkakan lehine yorumlandı. Tring’deki müze örneklerinin incelenmesi, benzer beyazlığın Alaca Kuyrukkakanda da bulunabildiğini ortaya koydu. Brian Small 2025’te kendi değerlendirmesini Alaca yönünde yazsa da Britanya Nadir Kuşlar Komitesinin kabulü, kesin tek tür yerine Alaca/Doğu tür grubu düzeyindeydi. ## Eski Adın Kapsamını Okumak Eski adlar, kaynağın hangi kuşları anlattığını anlamayı gerektirir. Britanya Kuşbilim Birliğinin Ocak 2020 raporu, IOC listesinin 10.1 sürümüyle Doğu ve Batı kara kulaklı kuyrukkakanlarının ayrı türler olarak ele alınmasını açıkça kaydetti. Bu nedenle ayrımın ilk kez 2021’de yapıldığını söylemek doğru olmaz. Daha eski bir çalışmadaki Oenanthe hispanica adını kullanırken de yazarın batı kuşlarını mı, doğu alt türünü mü, yoksa ikisini birlikte mi kastettiği kontrol edilir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...